11
Jun

ခုခံအားက်ဆင္းမူ ကူးစက္ေရာဂါ AIDS ဆိုသည္မွာ (၂၁)



Antiretroviral
drug ႏွင့္ ေဆးဖက္ဝင္အပင္မ်ား

ခုခံအားက်ဆင္းမႈ
ကူးစက္ေရာဂါေဝဒနာ ရွင္မ်ားသည္ ခုခံအားကို တိုးျမႇင့္ေစသည္ဆိုေသာ ေဆးဖက္ဝင္ အပင္မ်ားကို
အမ်ားအေျပာ အရလည္းေကာင္း၊ ေက်ာ္ေအာင္ညာေသာ ေၾကာ္ျငာမ်ားကို ယံုစားမိေသာ ေၾကာင့္ ေသာ္လည္းေကာင္း
စားသံုးတတ္ၾကပါသည္။

အမွန္တကယ္မူ
ေဆးဖက္ဝင္ အပင္မ်ားက ခုခံအားက်ဆင္းမႈ ကူးစက္ေရာဂါေၾကာင့္ က်ဆင္းေနေသာ ကိုယ္ခံအားကို
ျပန္လည္တိုးတက္ ေစႏိုင္သည္ဟု ယံုၾကည္စိတ္ခ်ရေသာ သိပၸံနည္းက် အေထာက္အထား မ်ားမရွိပါ။
ထို႔ျပင္ ထိုေဆးဖက္ဝင္ အပင္မ်ားသည္ ခုခံအားစနစ္၏ မေကာင္းေသာ အပိုင္းမ်ားကို သြားေရာက္လႈံ႕ေဆာ္ျခင္းျဖင့္
ေရာဂါကို ပိုမို ဆိုးရြားေစႏိုင္သည့္ အႏၱရာယ္ပင္ ရွိႏိုင္ပါသည္။

ထို႔ေၾကာင့္
ေဆးဖက္ဝင္ အပင္မ်ားျဖင့္ ခုခံအားက်ဆင္းမႈ ကူးစက္ေရာဂါကို ကုသျခင္းသည္ အႏၱရာယ္ မ်ားေသာ
ကုထံုးတစ္ခုအျဖစ္ ႏိုင္ငံတကာမွ ေဆးပညာရွင္မ်ားက လက္ခံထားၾကပါသည္။

ေဆးဖက္ဝင္
အပင္မ်ားထဲတြင္ ေအာက္ပါ ေဆးဖက္ဝင္ အပင္မ်ားမွာ အသည္းထဲတြင္ရွိေသာ cytochrome P (၄၅၀)
အင္ဇိုင္းႏွင့္ ဓာတ္ျပဳၿပီး ARV ေဆးဝါးမ်ား၏ အာနိသင္ကို ေလ်ာ့နည္းေစျခင္း၊ ေဆး၏ ေဘးထြက္
ဆိုးက်ဳိးမ်ားကို ပိုမိုျဖစ္ပြားေစတတ္ျခင္း တို႔ေၾကာင့္ ARV ေဆးဝါးမ်ားႏွင့္ လံုးဝ
တြဲဖက္မမွီဝဲသင့္ပါ။

၁။
ၾကက္သြန္ျဖဴ (တစ္ေန႔ဆယ္လံုးထက္ ပိုမစားရပါ)

၂။
ဂ်င္ဆင္း

၃။
ဂရိဖ႐ုေဖ်ာ္ရည္

၄။
St john’s wort

၅။
Milk thistle

၆။
Geniposide

၇။
Scullcap

သတိထားကာ သံုးစြဲပါ

 ခုခံအားက်ဆင္းမႈ ကူးစက္ေရာဂါပိုးကို ထိေရာက္စြာ ထိန္းခ်ဳပ္ဟန္႔တားႏိုင္သည့္
ANTIRETROVIRAL DRUG (ARV) ေဆးဝါးမ်ားသည္ ခုခံအားက်ဆင္းမႈ ကူးစက္ေရာဂါရွင္မ်ားအတြက္
အားထားရသည့္ ေဆးစြမ္း ေကာင္းတစ္လက္ ျဖစ္ပါသည္။ သို႔ေသာ္ အႏၱရာယ္ကင္းစြာျဖင့္ ေဆးဝါးမ်ား၏
အာနိသင္ကို အျပည့္အဝ ခံစားရရွိႏိုင္ရန္မွာ ေဆးဝါးမ်ားကို ညႊန္ၾကားခ်က္အတိုင္း စနစ္တက်
မွီဝဲရန္လိုပါသည္။

ANTIRETROVIRAL
DRUG (ARV) ေဆးဝါးမ်ားကို မမွန္မကန္ သံုးစြဲမႈေၾကာင့္ ဒုကၡေရာက္ၾကရေသာ လူနာမ်ားကို
ေတြ႕ျမင္ေနရေသာေၾကာင့္ ARV ေဆးဝါးမ်ားကို သံုးစြဲရာတြင္ သတိထားရမည့္ အခ်က္အခ်ဳိ႕ကို
တင္ျပလိုပါသည္။

ARV
ေဆးဝါးမ်ားကို သံုးစြဲရာတြင္ အဓိကေတြ႕ရသည့္ ျပႆနာႏွစ္ရပ္မွာ -

၁။
ေဆး၏ မလိုလားအပ္ေသာ ေဘးထြက္ဆိုးက်ဳိးမ်ား ခံစားရျခင္း။

၂။
ေဆးယဥ္ပါး၍ HIV ပိုးက ေဆးဒဏ္ခံႏိုင္ျခင္းတို႔ ျဖစ္ပါသည္။

ARV
ေဆးဝါးမ်ား၏ ေဘးထြက္ဆိုးက်ဳိးမ်ား ခံစားရမႈမွ ကင္းလြတ္ေစရန္ ARV ေဆးဝါးမ်ားကို သံုးစြဲရာတြင္
ကြ်မ္းက်င္၍ အေတြ႕အႀကံဳရွိၿပီးသူ သမားေတာ္မ်ား၏ အနီးကပ္ ႀကီးၾကပ္မႈေအာက္တြင္သာ ေသာက္သံုးသင့္ပါသည္။
ေဆးကုမၸဏီ၏ ေၾကာ္ျငာမ်ားဖတ္၍ လည္းေကာင္း၊ အျခားေသာသူမ်ား၏ ေျပာစကားမ်ား ျဖင့္ေသာ္လည္းေကာင္း
ဝယ္ယူမမွီဝဲသင့္ပါ။

ARV
ေဆးဝါးမ်ားသည္ သာမန္ ႏွာေစးေခ်ာင္းဆိုး ေပ်ာက္ေဆးမ်ားကဲ့သို႔ အလြယ္တကူ ေပါ့ေပါ့ဆဆ မွီဝဲရေသာ
ေဆးဝါးမ်ားမဟုတ္ပါ။ ARV ေဆးဝါးမ်ားကို အသံုးျပဳမည့္ ဆရာဝန္မ်ားကို အထူးသင္တန္းမ်ား
ေပးရပါသည္။ သင္တန္းတက္ၿပီး အေတြ႕အႀကံဳရွိၿပီးသူ ဆရာဝန္မ်ားသာ ARV ေဆးဝါးမ်ားကို စနစ္တက်
မွန္မွန္ကန္ကန္ အသံုးျပဳတတ္ပါသည္။

ARV
ေဆးဝါးမ်ားသံုးစြဲရာတြင္ သတိထားရမည့္ အခ်က္အခ်ဳိ႕ကို တင္ျပလိုပါသည္။

၁။ လူနာႏွင့္သင့္ေတာ္ေသာ ARV ေဆးဝါးမ်ားကိုသာ
သံုးစြဲပါ။

ARV
ေဆးဝါးဆိုသည္မွာ တစ္မ်ဳိးတည္းမဟုတ္ပါ။ ေဆးဝါးအမယ္ေပါင္း ႏွစ္ဆယ္နီးပါး ပါဝင္ၿပီး လူနာ၏
အေျခအေနအေပၚ မူတည္၍ သင့္ေတာ္ေသာ ေဆးဝါးသံုးမ်ဳိးကို အနည္းဆံုး တြဲစပ္၍ ေပးရပါသည္။ ဥပမာ
- ARV ေဆးဝါးတစ္မ်ဳိးျဖစ္သည့္ AZT သည္ ေသြးအားနည္းျခင္းကို ျဖစ္ေစတတ္ေသာေၾကာင့္ မူလကတည္းက
ေသြးအားနည္းေသာ လူနာမ်ားကို မသံုးစြဲသင့္ပါ။

ထို႔အတူ
ARV ေဆးဝါးတစ္မ်ဳိးျဖစ္သည္ NEVIRAPINE သည္ အသည္း၏ လုပ္ငန္းေဆာင္ရြက္မႈကို ေႏွာင့္ယွက္တတ္ေသာေၾကာင့္
အသည္းေရာဂါ ရွိသူမ်ား ေရွာင္ၾကဥ္ရပါသည္။ အလားတူ စဥ္းစားခ်င့္ခ်ိန္စရာ အခ်က္မ်ားစြာ
ရွိပါသည္။ ၎အခ်က္မ်ားကို သတိမျပဳမိေသာေၾကာင့္ ေသြးအားနည္းေသာ လူနာမ်ားတြင္ AZT ကို
မေျပာင္းလဲဘဲ ကာလတာရွည္စြာ သံုးစြဲ၍ ေသာ္လည္းေကာင္း၊ အသည္းအားနည္းေသာ လူနာမ်ားတြင္
NEVIRAPINE ကို ဂ႐ုမစိုက္ဘဲ သံုးစြဲမိ၍ ေသာ္လည္းေကာင္း ဒုကၡေရာက္ၾကရေသာ လူနာအခ်ဳိ႕ကို
ဝမ္းနည္းစရာ ေတြ႕ႀကံဳရပါသည္။

၂။ မွန္ကန္ေသာ ေဆးဝါးပမာဏကို အသံုးျပဳရန္လိုပါသည္

ARV
ေဆးဝါးမ်ားတြင္ သူ႔အမ်ဳိးအစားအလိုက္ တိက်ေသာ ေဆးဝါးအေလးခ်ိန္ ပမာဏကို သံုးစြဲရပါသည္။
ဥပမာ - AZT ေဆးကို သံုးစြဲလွ်င္ ၃၀၀ မီလီဂရမ္ အေလးခ်ိန္ရွိေသာ ေဆးဝါးကို နံနက္တစ္ႀကိမ္၊
ညတစ္ႀကိမ္ မွီဝဲရပါသည္။

AZT
ေဆးကို ေဆးကုမၸဏီက ၁၀၀ မီလီဂရမ္ အေလးခ်ိန္ရွိေသာ ေဆးေတာင့္ႏွင့္ ၃၀၀ မီလီဂရမ္ရွိေသာ
ေဆးေတာင့္ ဟူ၍ ခြဲျခားထုတ္လုပ္ထားပါသည္။

ထိုအခ်က္ကို
သတိမထားမိေသာ သူမ်ားက ၃၀၀ မီလီဂရမ္ ေဆးကို ႏွစ္ႀကိမ္မွီဝဲရမည့္အစား ၁၀၀ မီလီဂရမ္ေဆးကို
ႏွစ္ႀကိမ္ မွားယြင္းသံုးစြဲမိသျဖင့္ ေဆးအာနိသင့္ ေလ်ာ့ပါး၍ ေဆးယဥ္ၿပီး ဒုကၡေရာက္ရသူမ်ား
လည္း ရွိပါသည္။

၃။ တစ္ေန႔လွ်င္ မွန္ကန္ေသာ အႀကိမ္ အေရအတြက္အတိုင္း
မွီဝဲရပါမည္။

ARV
ေဆးဝါးမ်ားသည္ အမ်ဳိးအစားအလိုက္ တစ္ေန႔တာ ေသာက္သံုးရမည့္ အႀကိမ္အေရအတြက္ ကြာျခားပါသည္။
ဥပမာ - ARV ေဆးဝါးျဖစ္သည့္ AZT.3TC, d4T, NEVIRAPINE အစရွိသည့္ ေဆးဝါးမ်ားကို တစ္ေန႔ႏွစ္ႀကိမ္၊
EFAVIRENZ ေဆးကို တစ္ေန႔တစ္ႀကိမ္၊ INDINAVIE ေဆးကို တစ္ေန႔သံုးႀကိမ္ သတ္မွတ္ထားသည့္အတိုင္း
မွီဝဲရပါသည္။ အႀကိမ္ေရကိုေလ်ာ့ၿပီး ေသာက္သံုး၍ မရပါ။ ေလ်ာ့၍ ေသာက္သံုးပါက ေဆးယဥ္ျခင္း၊
ေဆးမတိုးျခင္းမ်ား ျဖစ္ၿပီး ဒုကၡေရာက္တတ္ပါသည္။      

၄။ ေဆးေသာက္သံုးမႈ တစ္ခုႏွင့္တခုအၾကား
တိက်ေသာ အခ်ိန္ကာလ အတိုင္းအတာ အတုိင္းသာ ေသာက္သံုးသင့္ပါသည္။

ဥပမာ
- AZT, 3TC တို႔ကို တစ္ေန႔ႏွစ္ႀကိမ္ ေသာက္သံုးရာတြင္ ပထမအႀကိမ္ႏွင့္ ဒုတိယအႀကိမ္အၾကား
၁၂ နာရီခန္႔သာ ကြာျခားသင့္ပါသည္။ အေၾကာင္း ေၾကာင္းေၾကာင့္ ၁၂ နာရီ ေက်ာ္သြားျခင္းမ်ဳိး
မျဖစ္သင့္ပါ။ ထိုသို႔ ျဖစ္ပါက ေသြးထဲရွိ ေဆးပမာဏ ေလ်ာ့နည္းသြားခ်ိန္ HIV ပိုးမ်ားပိုပြားၿပီး
ေဆးယဥ္၊ ေဆးမတိုးျခင္းမ်ား ျဖစ္တတ္ပါသည္။ အလားတူ INDINAVIR ကို သံုးႀကိမ္ေသာက္သံုးရာတြင္
တစ္ခ်ိန္ႏွင့္ တစ္ခ်ိန္အၾကား ၈ နာရီ ပတ္ဝန္းက်င္ခန္႔သာ ကြာသင့္ပါသည္။

၅။ ညႊန္ၾကားထားသည့္ အတုိင္း အစာစားခ်ိန္အေပၚ
မူတည္၍ စားသံုးရပါမည္။

အခ်ဳိ႕ေသာ
ARV ေဆးဝါးမ်ား ဥပမာ - AZT, 3TC တို႔မွာ အစာမရွိဘဲေသာ္လည္းေကာင္း၊ အစာစားၿပီးမွ ေသာ္လည္းေကာင္း
စားသံုး၍ ရပါသည္။ သို႔ေသာ္ ddl, INDINAVIR အစရွိသည့္ ေဆးဝါးမ်ားကိုမူ အစာႏွင့္ ေဝးေဝး
(အစာမစားမီ တစ္နာရီႀကိဳ၍  ေသာ္လည္းေကာင္း၊ အစာစားၿပီး
ႏွစ္နာရီၾကာမွ ေသာ္လည္းေကာင္း) စားသံုးရပါသည္။ သို႔မွသာ ေဆး၏ အာနိသင္ အျပည့္အဝရရွိမည္
ျဖစ္ပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ မည္သို႔ ေသာက္သံုးရမည္ကို ကုသမည့္ ဆရာဝန္အား ေသေသခ်ာခ်ာ ေမးျမန္းထားရန္
လိုပါသည္။

၆။ ေဆးေသာက္ၿပီး ထူးျခားမႈ တစ္စံုတစ္ရာရွိပါက
ကုသမည့္ ဆရာဝန္အား အျမန္ဆံုး အေၾကာင္းၾကားရန္ လိုပါသည္။

အခ်ဳိ႕ေသာ
ARV ေဆးဝါးမ်ား ဥပမာ - NEVIRAPINE သည္ ေဆးမတည့္မႈ၊ အသည္းထိခိုက္မႈမ်ား ျဖစ္ေပၚတက္ေသာေၾကာင့္
ေဆးေသာက္ၿပီး ေဆးမတည့္သည့္ လကၡဏာမ်ား (ဥပမာ - အေရျပား ယားယံျခင္း၊ အနီကြက္ထြက္ျခင္း၊
ဖ်ားျခင္း) ေဖာလာျခင္း၊ မ်က္လံုးဝါလာျခင္း အစရွိသည္တို႔ ျဖစ္ပါက ကုသသူ ဆရာဝန္ထံ အျမန္ျပန္
ျပသင့္ပါသည္။ သို႔မွသာ လိုအပ္ေသာ ကုသမႈကို ေစာေစာစီးစီး ျပဳလုပ္ေပးႏုိင္ပါသည္။ ေဆးေသာက္ၿပီး
အင္ပ်ဥ္မ်ား ထြက္လာေသာ္လည္း အပူကန္သည္ဟု ယူဆၿပီး ဆရာဝန္ထံ မျပမိေသာေၾကာင့္ ေနာက္က်မွ
ေဆး႐ံုးေရာက္ၿပီး အသက္ဆံုး႐ႈံးရေသာ လူနာမ်ား ရွိခဲ့ဖူးပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ဆရာဝန္မ်ားမွလည္း
လူနာကို ေဆးမေပးမီ ေသေသခ်ာခ်ာ မွာၾကားရန္ လိုအပ္ပါသည္။

၇။ ေကာင္းမြန္စိတ္ခ်ရေသာ ARV ေဆးဝါးမ်ားကိုသာ
သံုးစြဲပါ။

ARV
ေဆးဝါးမ်ားကို မမွီဝဲမီ ရက္လြန္ေဆးဝါးမ်ား ဟုတ္ မဟုတ္ ေဆးဝါးသက္တမ္းကို ၾကည့္၍ ေသာ္လည္းေကာင္း၊
တရားဝင္မွတ္ပံုတင္၍ တင္သြင္းေသာ ေဆးဝါးဟုတ္ မဟုတ္ ကို ျမန္မာႏိုင္ငံ ေဆးဝါးမွတ္ပံုတင္
အမွတ္ကို ေဆးဘူးေပၚမွာ ၾကည့္၍ ေသာ္လည္းေကာင္း စိစစ္ရန္လိုပါသည္။ ရက္လြန္ေဆးဝါးမ်ား၊
နယ္စပ္မွသြင္းလာေသာ ေဆးဝါးမ်ားမွာ ေစ်းသက္သာေသာ္လည္း အာနိသင္မျပည့္ဘဲ အႏၱရာယ္ ရွိႏိုင္ပါသည္။

၈။ ARV ေဆးဝါးမ်ားႏွင့္ အျခားေဆးဝါးမ်ားအၾကား
အခ်င္းခ်င္း ဓာတ္တံု႔ျပန္မႈ အမ်ားအျပားရွိေသာေၾကာင့္ ထပ္မံ၍ ေဆးဝါးမ်ား၊ သို႔မဟုတ္
ေဆးဖက္ဝင္အပင္မ်ား တြဲဖက္၍ မွီဝဲလိုပါက ကုသေသာဆရာဝန္ကို ေသခ်ာစြာ ေမးျမန္းၿပီးမွ မွီဝဲသင့္ပါသည္။

ဥပမာ
- NEVIRAPINE ေခၚ ARV ေဆးဝါးတစ္မ်ဳိးကို ေသာက္သံုးေနသူသည္ တီဘီေဆး၊ သို႔မဟုတ္
KETOCONAZOLE ကို ေရွာင္ၾကဥ္ရပါမည္။ အသည္းထိခိုက္မႈကို ပိုမို ျဖစ္ေပၚေစႏိုင္ေသာေၾကာင့္
ျဖစ္ပါသည္။

အလားတူ
ဂရိတ္ဖ႐ုေဖ်ာ္ရည္ႏွင့္ ST.John’s Wart ေခၚ ေဆးဖက္ဝင္အပင္တစ္မ်ဳိးသည္ INDINZAVIR ေခၚ
ARV ေဆးတစ္မ်ဳိး၏ အာနိသင္ကို ေလ်ာ့နည္းေစေသာေၾကာင့္ ေရွာင္ၾကဥ္ရပါမည္။

၉။ ေရာဂါ သက္သာလာပါက ေဆးေသာက္သံုးမႈကို
ေလွ်ာ့ခ်၍ မရပါ။

ေရာဂါသက္သာလာပါက
ေဆးႏွစ္ႀကိမ္ ေသာက္သံုးေနမႈကို တစ္ႀကိမ္သုိ႔ ေလွ်ာ့ခ် ေသာက္သံုးျခင္း၊ တစ္ရက္ျခား ေသာက္သံုးျခင္း
မျပဳလုပ္ရပါ။ မူလအတုိင္းသာ ဆက္လက္ ေသာက္သံုးရပါမည္။ ေဆးေသာက္သံုးမႈကို ေလွ်ာ့ခ်လိုက္ပါက
ေဆးယဥ္ကာ အာနိသင္ေလွ်ာ့ပါး သြားတတ္ပါသည္။

ခုခံအားက်ဆင္းမႈ
ကူးစက္ေရာဂါ ကာကြယ္ကုသနည္းႏွင့္
ေဆးဝါးမ်ား -

ေဒါက္တာေအာင္စန္း (ပထမအႀကိမ္- ၂၀၀၉ ခုႏွစ္၊
ႏိုဝင္ဘာ / ရွင္မေတာင္စာေပ)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Captcha *

Follow me on:

Back to Top