Stop
AIDS. Keep The Promise.

SCALING
UP-PREVENTION,

TREATMENT
& CARE

၂၀၀၈ခုႏွစ္၊
ဒီဇင္ဘာလ(၁)ရက္ေန႔မွာ က်ေရာက္တဲ့ ကမၻာ့ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ တိုက္ဖ်က္ေရးေန႔
(WORLD AIDS DAY) အတြက္ သတ္မွတ္
လႈံ႕ေဆာ္လိုက္တဲ့ ေဆာင္ပုဒ္ျဖစ္ပါတယ္။

ေအအိုင္ဒီအက္စ္
ေရာဂါ တိုက္ဖ်က္ ေရးမွာ ကမၻာ့လူသား အားလုံးရဲ႕ အေလးထားမႈနဲ႔ ေသြးစည္း ညီညြတ္မႈကုိ
ျပသႏုိင္ရန္ ရည္ရြယ္ၿပီး ကမၻာ့ႏုိင္ငံ အသီးသီးမွ က်န္းမာေရး ၀န္ႀကီးမ်ား ေတြ႕ဆုံကာ
၁၉၈၈ခုႏွစ္မွ စတင္လို႕ႏွစ္စဥ္ ဒီဇင္ဘာလ ၁ ရက္ေန႕ေရာက္တိုင္း ကမၻာ့ေအအိုင္ဒီအက္စ္ေန႕အျဖစ္
သတ္မွတ္ က်င္းပခဲ့ၾကတာ ဆိုရင္ ၂၀၀၈ခုႏွစ္မွာ ႏွစ္ ၂၀ တိုင္ခဲ့ပါၿပီ။ အႏွစ္ ၂၀ ကာလ
အတြင္း ေအအိုင္ဒီအက္စ္ေရာဂါ တားဆီး ကာကြယ္ေရး နယ္ပယ္မွာ ေအအိုင္ဒီအက္စ္
ေရာဂါျပဳစုကုသဖို႔ နည္းပညာန႔ဲ ေဆး၀ါးေတြ ပိုမို တိုးတက္ေကာင္းမြန္ လာခ့ဲေပမယ့္
စရိတ္စက ႀကီးမားမႈေၾကာင့္ ကမၻာေပၚရွိ ဖြံ႔ၿဖိဳးမႈ နည္းတဲ့ ႏုိင္ငံေတြနဲ႔
ဖြံ႔ၿဖဳိးဆဲ ႏုိင္ငံေတြမွာ ေဆး၀ါး လိုအပ္ေနတဲ့ HIV ပိုးရွိသူမ်ားရဲ႕
သုံးပုံတစ္ပုံခန္႕သာ ထိေရာက္တဲ့ ကုသမႈကို ရရွိလ်က္ ရွိေၾကာင္း ၂၀၀၇ ခုႏွစ္ရဲ႕
စာရင္းဇယား မ်ားမွာသာ ေဖာ္ျပထားပါတယ္။ ႏုိင္ငံ အသီးသီးမွာ HIV ကာကြယ္ေရး လုပ္ငန္းေတြ
တိုးျမႇင့္ လုပ္ေဆာင္ ေနေပမယ့္ ေရာဂါ ကူးစက္မႈႏႈန္းမွာ ဆက္လက္ ျမင့္မားလ်က္
ရွိဆဲျဖစ္ၿပီး အၾကမ္းအားျဖင့္ လူ ၂ ဦး ေဆးကုသမႈ ခံယူခြင့္ ရရွိတိုင္း လူ ၅ ဦး
ထပ္မံေရာဂါ ကူးစက္မႈ ခံေနရပါတယ္။

ကမၻာေပၚရွိ
လူသား အားလုံးကို ဆိုးရြားစြာ ၿခိမ္းေျခာက္ေနေသာ ကူးစက္ ေရာဂါဆိုးႀကီး ျဖစ္တဲ့ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ေရာဂါေၾကာင့္
လြန္ခဲ့တဲ့ ၂၅ ႏွစ္အတြင္း လူေပါင္း ၂၅ သန္းေက်ာ္ ေသေက် ပ်က္စီးခဲ့သလို၊
ယေန႕အခ်ိန္အခါ ကာလမွာလည္း လူေပါင္း ၃၃ သန္းခန္႕ဟာ HIV ပိုး ကူးစက္
ခံေနရပါတယ္။ ေရာဂါေပ်ာက္ကင္း ေအာင္ ကုသႏုိင္တဲ့ ေဆး၀ါးေတြကို အဖိုးအခ နည္းနည္းနဲ႕
ေ၀ဒနာရွင္ေတြ အားလုံးရဲ႕ လက္ထဲကို ေရာက္ရွိႏုိင္ေအာင္ ႀကိဳးပမ္း ေနၾကတဲ့ အခ်ိန္မွာ
တစ္ေန႕တျခား တိုးပြားလာတဲ့ ေအအိုင္ဒီ အက္စ္ ေရာဂါ အတြက္ ကာကြယ္ျခင္းဟာ အဓိက က်တဲ့
အခန္းက႑က ေနၿပီး ပါ၀င္ေနဆဲပါ။ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ေရာဂါ တားဆီး ကာကြယ္ေရးဟာ လူသား
အားလုံးရဲ႕ တာ၀န္ျဖစ္တဲ့ အတြက္ လူတိုင္း မိမိကိုယ္ကို HIV ပိုး
မကူးစက္ႏုိင္ဖို႔ သိရွိ ကာကြယ္ရန္ လိုအပ္သလို ေရာဂါပိုး ကူးစက္ ခံေနရသူမ်ားကိုလည္း
စာနာ ၾကင္နာစြာ လက္တြဲ ကူညီသြားဖို႕ အေရးႀကီး လွပါတယ္။ မိမိသိရွိထားတဲ့
ဗဟုသုတေတြကုိ တတ္ႏုိင္သမွ် လက္ဆင့္ကမ္း ဆင့္ပြားျဖန္႕ေ၀ေပးျခင္းဟာ ေရာဂါ
အႏၲရာယ္ဆိုးကို တားဆီး တိုက္ဖ်က္ရာမွာ အေထာက္အကူျဖစ္ေစမွာ အမွန္ပါပဲ။

ေအအိုင္ဒီအက္စ္
ေရာဂါဟာ လူ႕ကိုယ္ခံ စြမ္းအားက် ကူးစက္ေရာဂါပိုးလို႕ အဓိပၸာယ္ရတဲ့ HIV ပိုးေၾကာင့္
ျဖစ္ရတာပါ။

A-I-D-S
ဆိုတဲ့ စကားလုံးေတြဟာ-

A = Acquried
         = ေမြးရာပါ မဟုတ္၊ ကူးစက္ျခင္းျဖင့္ ရရိွလာေသာ

I = Immune
           = ခုခံအား (ကိုယ္ခံအား)

D = Deficiency        =ေလွ်ာ့နည္း
က်ဆင္းမႈ

S = Syndrome
       = ေရာဂါ လကၡဏာစု

ဆိုတ့ဲ
အဓိပၸာယ္ ကိုယ္စီနဲ႔ပါ။ ဒါ့ေၾကာင့္လည္း AIDS ေရာဂါကို ခုခံအား က်ဆင္းမႈ ကူးစက္ေရာဂါ ဆိုၿပီး
ေခၚဆိုရျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ေရာဂါကို ၁၉၈၁ ခုႏွစ္က အေမရိကန္ႏုိင္ငံ၊
ကယ္လီဖိုးနီးယား ျပည္နယ္မွာ စတင္ေတြ႕ရိွေဖာ္ ထုတ္ခဲ့ပါတယ္။ ၁၉၈၁ ခုႏွစ္ မတိုင္မီ
ကတည္း က ဒီေရာဂါဟာ ကမၻာေပၚရွိ ေနရာ ေဒသ အႏွံ႕ အျပားမွာ ရွိေနခဲ့ၿပီး
ေနာက္ပိုင္းႏွစ္ေတြမွာ ကပ္ေရာဂါ အသြင္နဲ႕ အာဖရိက၊ အေမရိက ႏုိင္ငံ အပါအ၀င္ ႏုိင္ငံံေတာ္ေတာ္
မ်ားမ်ားမွာ ျဖစ္ပြား ခဲ့ပါတယ္။

ေရာဂါေပၚခါစ
အခ်ိန္က အေနာက္ႏုိင္ငံသား ေယာက်္ားခ်င္း လိင္တူဆက္ဆံတဲ့ လူေတြမွာ အမ်ားဆုံး
ေတြ႕ခဲ့ရေပမယ့္ ေနာက္ပိုင္းမွာေတာ့ ဖိုမ ဆက္ဆံျခင္း၊ မူးယစ္ေဆးသုံးစြဲျခင္း
တို႕ကေန ကူးစက္ ကုန္ၾကပါတယ္။ အာရွႏိုင္ငံေတြမွာေတာ့ မူးယစ္ေဆး အေၾကာထဲ ထိုးသုံးတဲ့
လူေတြထဲမွာ ေရာဂါပိုး စေတြ႕ခဲ့ပါတယ္။ HIV ပိုးဟာ ေသြး၊
သုက္ရည္နဲ႕ မိန္းမအဂၤါက ထြက္တဲ့ အရည္ေတြထဲမွာ အမ်ားဆံုး ရွိေနပါတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္
ေရာဂါပိုးရွိသူနဲ႔ လိင္ဆက္ဆံမယ္ ဆိုရင္ တစ္ႀကိမ္တစ္ခါတည္း ဆက္ဆံ႐ုံမွ်နဲ႔လည္း
ကူးစက္ႏုိင္ပါတယ္။ အကာအကြယ္မဲ့ လိင္ဆက္ဆံတာ (လိင္တူ/ လိင္ကြဲ)၊ ေသြးသြင္းတာ၊ ပိုးမသတ္ထားတဲ့ ေဆးထိုးအပ္ေတြနဲ႕ ေဆးထိုးတာ
စတဲ့ အခ်က္ေတြဟာ HIV ပိုးကူးစက္ႏုိင္တဲ့ အဓိက အေၾကာင္း အရင္းေတြပါ။ HIV ပိုး
ကူးစက္ခံရၿပီးသူ ၆၀% -၈၀% ဟာ ၅ ႏွစ္မွ ၁၀ ႏွစ္အတြင္း ဆိုး၀ါးတဲ့ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ေရာဂါ
ျဖစ္လာၿပီး အသက္ ဆုံး႐ႈံးရေလ့ ရွိပါတယ္။ ေအအိုင္ဒီအက္ ေရာဂါရဲ႕ အဓိက လကၡဏာေတြကေတာ့
ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ၁၀% ထက္
ပိုေလ်ာ့က်ျခင္း၊ တစ္လထက္ပိုၿပီး ၀မ္းဆက္တိုက္သြားျခင္း၊ တစ္လထက္ ပိုၿပီး အဖ်ား
ဆက္တိုက္ တက္ေနျခင္းတို႕ျဖစ္ၿပီး သာမည လကၡဏာေတြကေတာ့ တစ္လထက္ပိုၿပီး
ေခ်ာင္းဆိုးျခင္း၊ ေရယုန္မ်ား ခႏၶာကိုယ္ အႏွံ႕ေပါက္ျခင္း၊ အႀကိတ္မ်ား တစ္ကိုယ္လုံး
အႏွံ႕အျပား ထြက္ျခင္း၊ တစ္ကိုယ္လုံး အေရျပား ယားယံေရာင္ရမ္းျခင္းတို႔ ျဖစ္ပါတယ္။

အခုအခါ လူငယ္၊
လူရြယ္ေတြၾကားမွာ HIV/AIDS ေရာဂါ
ပိုမိုေတြ႕ရွိလာတာဟာ အနာဂတ္ လူ႕ေဘာင္ေလာက အတြက္ စိုးရိမ္စရာ ျဖစ္ၿပီး၊ အခ်ိန္မီ
တိုက္ဖ်က္ႏိုင္ဖို႕ အထူးပင္ လိုအပ္လွပါတယ္။

HIV ပိုးဟာ
ေန႔စဥ္လူမႈေရး ကိစၥေတြျဖစ္တဲ့ လက္ဆြဲႏႈတ္ဆက္ျခင္း၊ ဖက္ယမ္းႏႈတ္ဆက္ျခင္း၊
အတူေနထိုင္ စားေသာက္ျခင္း၊ ကစားျခင္းတို႕မွ တစ္ဆင့္ မကူးစက္ ႏုိင္သလို အစားအစာ၊
ေရ၊ ပိုးေကာင္မႊားေကာင္၊ အိမ္သာ၊ တံခါးလက္ကိုင္၊ ဇြန္း၊ ပန္းကန္ခြက္ေယာက္၊
အမ်ားသုံး တယ္လီဖုန္း၊ အမ်ားသုံး ေရကူးကန္၊ ခႏၶာကိုယ္ထြက္ အရည္မ်ားထဲမွ တံေတြး၊
ေခြၽး၊ မ်က္ရည္၊ ဆီး၊ မစင္မ်ားမွ တစ္ဆင့္လည္း မကူးစက္ႏုိင္ပါဘူး။ HIV ပိုးဟာ
လူေတြရဲ႕ ခႏၶာကိုယ္ထဲမွာပဲ ရွင္သန္ျပန္႔ပြားႏုိင္ၿပီး တိရစၦာန္ေတြရဲ႕ ခႏၶာကိုယ္
ထဲမွာ အသက္မရွင္ႏုိင္တဲ့ အတြက္ အိမ္ေမြး တိရစၦာန္ေတြ၊ ျခင္၊ ယင္၊ ၾကမ္းပိုးတို႕မွ
တစ္ဆင့္မွလည္း ကူးစက္ႏုိင္စြမ္း မရွိပါဘူး။

HIV ပိုးရွိတာနဲ႔
ခ်က္ခ်င္း ေအအိုင္ဒီအက္စ္ မျဖစ္တဲ့ အတြက္ မၾကာခင္ ေသရေတာ့မွာပဲလို႔ ေတြးၿပီး
စိတ္ဓာတ္ မက်သင့္ပါဘူး။ အာဟာရ ျပည့္၀တဲ့ အစားအစာ(သား၊ ငါး၊ အသီးအရြက္) ေတြကုိ
အေလးထားၿပီးစားမယ္ ဆိုရင္၊ ေဆးလိပ္၊ အရက္တို႔ကို ေရွာင္ၾကဥ္လိုက္မယ္ ဆိုရင္၊
အေကာင္းဘက္ကို ေတြးၿပီး စိတ္ေပ်ာ္ေအာင္ေနမယ္ ဆိုရင္၊ သင့္ေတာ္တဲ့
ကိုယ္ကာယေလ့က်င့္ခန္းေတြကို မွန္မွန္လုပ္ၿပီး အအိပ္အစား မွန္ေအာင္ ေနမယ္ဆိုရင္၊
တရားထိုင္တာ၊ ဘုရား၀တ္ျပဳ တာစတဲ့ ဘာသာတရားေရးဘက္ကို အာ႐ုံစိုက္ ထားလို႕ပဲျဖစ္ျဖစ္၊
ကိုယ္တတ္ႏုိင္တဲ့ ဘက္ကေနၿပီး ပရဟိတ အလုပ္ေတြကို လုပ္ကိုင္ေပးလို႕ပဲ ျဖစ္ျဖစ္ ေနမယ္
ဆိုရင္ မိသားစု၊ သူငယ္ခ်င္းေတြနဲ႕ မွန္မွန္ေတြ႕ဆုံကာ ေႏြးေထြးတဲ့ ေမတၱာတရားကို
ခံယူၿပီး ဆရာ၀န္ေတြ လမ္းညႊန္တဲ့ အတိုင္း လုိက္နာမယ္ ဆိုရင္ တျခား ေနာက္ဆက္တြဲ
ေရာဂါေတြ အျဖစ္နည္းၿပီး အသက္ရွည္ရွည္ ေနႏုိင္မွာပါ။

HIV ပိုးဟာ
လူမေရြး၊ အရြယ္မေရြးျဖစ္ ပြားႏုိင္တဲ့ အတြက္ေၾကာင့္္ လူတစ္ေယာက္ရဲ႕
႐ုပ္ရည္ကိုၾကည့္ၿပီးေတာ့ HIV ပိုး ရွိ၊ မရွိ
မခန႕္မွန္းႏိုင္ပါဘူး။ ေရာဂါပိုးရွိ၊ မရိွ သိႏုိင္တဲ့ တစ္ခုတည္းေသာ နည္းလမ္းက ဆရာ၀န္နဲ႔
ေဆြးေႏြးၿပီး ေသြးအစစ္ခံျခင္းပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ အိမ္ေထာင္ မျပဳခင္ အမ်ဳိးသား၊
အမ်ဳိးသမီး ႏွစ္ေယာက္စလုံး HIV ရွိ၊ မရွိ
ေသြးစစ္ေဆးျခင္းဟာ တစ္ေယာက္မွာ ေရာဂါပိုး ရွိေနခဲ့ရင္ ေနာက္တစ္ေယာက္ကို မကူးေအာင္
ႀကိဳတင္ကာကြယ္ ႏုိင္တာမို႕ လက္ထပ္ေတာ့မယ့္ ဇနီးေမာင္ႏွံတိုင္း မျဖစ္မေန ေသြးစစ္ေဆး
သင့္ၾကပါတယ္။

ေအအိုင္ဒီအက္စ္
ေ၀ဒနာရွင္ တစ္ဦးဟာ မၾကာခဏ မမာမက်န္း ျဖစ္တာ၊ စိတ္မခ်မ္း သာတာ၊ စိတ္ညစ္တာ၊ ၀မ္းနည္းအားငယ္တာ
ေတြကို ႀကဳံေတြ႕ ရတတ္ပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ မိသားစုနဲ႕ ပတ္၀န္းက်င္ အသိုက္အ၀န္းရဲ႕
ၾကင္နာမႈကို မရရင္ျဖစ္ျဖစ္၊ စနစ္တက် ကုသတာကို မခံရရင္ျဖစ္ျဖစ္၊ ကိုယ္စိတ္ ႏွစ္ပါးလုံး
ပိုမို ခံစားရတတ္ပါတယ္။ အဲဒီအတြက္ ကြၽန္ေတာ္တို႕ အားလုံး လုပ္ေဆာင္
ေပးႏုိင္တာကေတာ့ သူတို႕ေတြရဲ႕ နာက်င္ ေၾကကြဲရမႈေတြကို ေမတၱာတရားနဲ႔ မွ်ေ၀ ခံစားၾကဖုိ႕ပါပဲ။
ေရာဂါကူးစက္ ခံေနရသူအေပၚ ခပ္ေရွာင္ေရွာင္ေနတာ၊ လ်စ္လ်ဴ႐ႈၿပီး ပစ္ပယ္ ထားတာေတြဟာ စိတ္ဓာတ္
က်ေအာင္ ထိုးႏွက္မႈ တစ္မ်ဳိးျဖစ္ၿပီး လူ႕အသိုက္အ၀န္း အျပင္ဘက္ကို
တြန္းပို႕လိုက္သလို ျဖစ္ေစပါတယ္။ တကယ္ေတာ့ သူတို႕ေတြဆီမွာလည္း စြမ္းေဆာင္ႏုိင္တဲ့
အရည္အခ်င္း ကိုယ္စီနဲ႔ပါပဲ။ အသိအမွတ္ ျပဳလိုက္ရင္ တအားျဖစ္ေစမွာပါ။ ကိုယ့္ကိုယ္ကို
တိုးတတ္ေအာင္ ႀကိဳးပမ္းက်ရာမွာ လြယ္ကူေအာင္ လုပ္ခ်င္စိတ္ေတြ အရွိန္ မက်ေအာင္၊
စိတ္ဓာတ္က်ၿပီး ေရာဂါနဲ႕ေလာကကို အ႐ႈံးေပးခ်င္တဲ့ စိတ္ေတြ လႊမ္းမုိး မသြားေအာင္
အားလုံးရဲ႕ ေဖးကူ ႏွစ္သိမ့္မႈေတြက စြမ္းေဆာင္ႏုိင္ပါတယ္။

HIV ပိုးရွိသူေတြကို
ျပစ္တင္ ႐ႈတ္ခ်ျခင္း၊ ခြဲျခား ဆက္ဆံျခင္းေတြဟာ ကမၻာ့ေခါင္းေဆာင္ေတြ ရည္မွန္း
သေဘာတူညီထားတဲ့ "၂၀၁၀ခုႏွစ္တြင္
လူတိုင္း ျပည့္စုံ ထိေရာက္ေသာ HIV ကာကြယ္ေရး၊
ကုသေရးႏွင့္ ျပဳစုေစာင့္ေရွာက္ေရး အစီစဥ္မ်ားႏွင့္ လက္လွမ္းမီေစရမည္" ဆိုတဲ့ "Universal
Access" ပန္းတိုင္ကို ေရာက္ရွိႏိုင္ဖို႕ အဟန္႕အတား ျဖစ္ေနပါတယ္။
တစ္ႏုိင္ငံခ်င္း အလိုက္ ၂၀၁၀ ခုႏွစ္မွာ မိမိတို႕လုပ္ေဆာင္ႏုိင္မယ့္ အရည္အေသြး
ျပည့္မီ ကာကြယ္ ကုသျပဳစုေရး ၀န္ေဆာင္မႈ လုပ္ငန္းေတြ အတြက္ ရည္မွန္းခ်က္
ကိန္းဂဏန္းေတြကို တြက္ခ်က္ၿပီး Universal Access ပန္းတိုင္အျဖစ္
သတ္မွတ္ကာ ျပည့္မီေအာင္ လုပ္ေဆာင္ ၾကရမွာပါ။ အဲဒီအတြက္ လုပ္ေဆာင္ဖို႔ အခ်ိန္ ၂ ႏွစ္ခန္႕သာက်န္ေတာ့တဲ့ အတြက္ နယ္ပယ္က႑ အသီးသီးက
လူတိုင္း ပူးေပါင္း ပါ၀င္မွသာ ရည္မွန္းခ်က္ ျပည့္၀ႏိုင္မွာပါ။

နယ္ပယ္က႑
အသီးသီးက လူသားတိုင္း ေမတၱာက႐ုဏာ တရား ရင္မွာထားၿပီး HIV
Positive ေတြ အတြက္
ကူညီႏုိင္မယ့္ အက်ဳိးျပဳ လုပ္ငန္းေတြမွာ အတူ လက္တြဲပါ၀င္ကာ တတ္ႏုိင္သမွ် ၀ိုင္း၀န္း ေဖးမၾကမယ္ ဆိုရင္၊ စိတ္ဓာတ္္
ခြန္အားနဲ႕အတူ ေႏြးေထြးတဲ့ ေမတၱာေတြကို မွ်ေ၀ေပးၾကမယ္ ဆိုရင္ HIV
Positive ဆိုတဲ့ ခံစားမႈဟာ ေမွးမွိန္ၿပီး တတ္ကြၽမ္းတဲ့ ထူးခြၽန္မႈ
တစ္ခုခုနဲ႔ လူ႔ေဘာင္ ေလာကကို အက်ဳိးျပဳႏုိင္တဲ့သူ တစ္ဦး ျဖစ္ေစႏုိင္မွာ အေသအခ်ာပါ။
ေအအိုင္ဒီအက္စ္ တိုက္ဖ်က္ေရးမွာ လူသားတိုင္း ပိုမို ပူးေပါင္း ပါ၀င္လာၿပီး ၂၀၁၀ ခုႏွစ္
Universal Access ပန္းတိုင္ကို ေရာက္ရွိ
ျပည့္မီႏုိင္ေစဖို႕ ဆႏၵျပဳ ဆုေတာင္းလိုက္ပါသည္။

“ဤေနရာတြင္” လည္းသြားေရာက္ဖတ္ရွဳ႕ႏိုင္ပါသည္။