အေရးႀကီးတဲ့ အခ်က္တစ္ခုကေတာ့ ဒီလူအားလံုးဟာ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ထားရွိေရး စိတ္ဓာတ္ျမွင့္တင္ေရး၊ စိတ္ဓာတ္ၾကံ႕ခိုင္မႈ အတြက္ ေလ့က်င့္ေပးေရး အတြက္ AIDS လူနာ အခ်င္းခ်င္း ဖြဲ႕ထားေသာ အဖြဲ႕အစည္း၊ စိတ္ရင့္ သန္လာေရးကုိ ရည္စူးေသာ ေလ့က်င့္မႈ လုပ္ငန္းႏွင့္ အျခားျခားေသာ ပံ့ပိုးမႈမ်ားေပးေနတဲ့ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားမွာ ပါဝင္ၿပီး စိတ္အားထက္သန္စြာ ဆင္ႏႊဲၾကတယ္။

AIDS ဗိုင္းရပ္စ္ဟာ အေႏွးဗိုင္းရပ္စ္ (slow virus) အုပ္စုမွာ ပါဝင္တယ္။ ဒါေၾကာင့္လည္း ဗိုင္းရပ္စ္ ကိုယ္ထဲေရာက္ၿပီး ၅ ႏွစ္ေက်ာ္ ၁၀ ႏွစ္မွ AIDS ေရာဂါ အတိအလင္း ျဖစ္ေပၚလာေစတာ။ ဒီကမၻာေပၚကုိ AIDS ေရာက္လာတာလည္း ၁၀ ႏွစ္ေက်ာ္ေက်ာ္ပဲ ရွိေသးေတာ့ ဗိုင္းရပ္စ္ ဝင္ၿပီးသား ျဖစ္ေနသူတိုင္းဟာ AIDS ေရာဂါေလာက္ ေသႏႈန္းရွိမလဲဆိုတာ အတိအက် ေျပာလို႔ မရေသးတဲ့အခ်ိန္ပါ။

AIDS ဗက္စင္းဟာလည္း ဒီေလာက္ေတာ့ က်မွာပဲ။ ေနာက္ဘက္ပုိငး္မွာ ေစ်းကြက္က်လာႏိုင္စရာ ရွိေပမယ့္ ေပၚစအခ်ိန္မွာေတာ့ တတ္ႏိုင္သူ အင္မတန္နည္းမွာပါ။ ဒါဟာ ထင္တာထက္ အမ်ားႀကီးခက္မယ့္ ကိစၥပါ။ အခ်င္းပြား ပဋိပကၡ ျဖစ္ႏိုင္စရာလည္း ရွိပါတယ္။

AIDS အေစာပိုင္း လကၡဏာ ရွိသူေတြမွာ စမ္းေတာ့ ခုခံကာကြယ္မႈ တိုးတက္လာေတာ့ ေတြ႕ရတယ္လို႔ ဆိုတယ္။ တစ္မ်ိဳးကေတာ့ HIV ဗိုင္းရပ္စ္ ေပးသြင္းလိုက္တဲ့ ေမ်ာက္ေတြမွာ ကာကြယ္ေဆး (ဗက္စင္း) ေၾကာင့္ AIDS ေရာဂါကုိ လေပါင္း ၃၀ တိတိ ျဖစ္မလာေအာင္ တားဆီးႏုိင္ခဲ့တယ္ ဆိုတယ္။ ပုိလီယို ဗက္စင္းလို ပါးစပ္မွ စားလို႔ ရတဲ့ ဗက္စင္းမ်ိဳးကုိလည္း ထုတ္လုပ္ဖို႔ ၾကိဳးစားေနၾကတယ္။

AZT က ၁၉၆၀ ေလာက္ကတည္းက ေပၚေနတဲ့ ေဆးပါ။ ဒါေၾကာင့္လည္း ခ်က္ခ်င္းသံုးလို႔ ရတာ။ အဲဒီတုန္းက ကင္ဆာအတြက္ သံုးဖို႔ရာ၊ ဒါေပမယ့္ သိပ္မေအာင္ျမင္လို႔ ေခ်ာင္းထိုးထားျခင္း ခံခဲ့ရတယ္။ ဒီေဆးက ငါး ၂ မ်ိဳးျဖစ္တဲ့ Herring (ဟဲရင္း) နဲ႔ Salmon (ဆာမြန္) ရဲ႕ “ဖိုမ်ိဳးပစၥည္း” (Sperm – စပန္း) က ထုတ္ယူရတဲ့ (Thymidine – သိုင္းမီဒင္း) ဆိုတဲ့ ပစၥည္းျဖစ္တယ္။

ဗိုင္းရပ္ကုိ ေသေအာင္ မသတ္ႏုိင္ရင္ ဗိုင္းရပ္စ္ မ်ိဳးမပြားႏိုင္ေအာင္ လုပ္မယ္ဆိုၿပီး အဲဒီေဆးမ်ိဳးကုိ ရွာေနၾကတယ္။ ေတြ႕ရင္ေတာ့ ဒီေဆးကုိ AIDS လူနာရွင္ေတြဟာ ရာသက္ပန္ စားသြားရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ေဆးကုိ ျဖတ္လိုက္ရင္ ပိုးက ျပန္ပြားမွာကုိး။ ခက္တာက အခု စမ္းၾကည့္ေနတဲ့ ဒီလိုေဆးေတြဟာ ျပင္းလြန္းေတာ့ မလိုလားအပ္တဲ့ အဆိပ္တက္မႈေတြ ျဖစ္ၾကတယ္။

ဗိုင္းရပ္စ္ဟာ ေန႔စဥ္ေန႔တိုင္း လုပပ္ေနက်ျဖစ္တဲ့ လူမႈ ဆက္ဆံေရး ကိစၥမ်ားမွာ ထိေတြ႕ျခင္းေၾကာင့္ မကူးႏုိင္ပါ။ ဥပမာ အတူတူေနျခင္း၊ အတူတူစားျခင္း၊ အူတူ ကစားျခင္း၊ လက္ဆြဲ ႏႈတ္ဆက္ျခင္း၊ ဒါျပင္ အစားအစာ၊ ေရ၊ ပုိးေကာင္ မႊားေကာင္ (ဥပမာ ျခင္ေကာင္ ကုိက္ျခင္း) အိမ္သာ၊ အမ်ားသံုး ခြက္မ်ား၊ အမ်ားသံုး တယ္လီဖုန္း၊ အမ်ားသံုး ေရကူးကန္၊ ေခြ်းနဲ႔ မ်က္ရည္မ်ားမွ တဆင့္လည္း မကူးႏိုင္ပါ။

AIDS ေရာဂါ ကူးစက္ျပန္႔ပြားပံုကေတာ့ ဗိုင္းရပ္စ္ရွိေနသူရဲ႕ ေသြး၊ သုက္ရည္နဲ႔ ေယာနိမွ အရည္ဟာ အျခားေသာ သူတစ္ေယာက္ရဲ႕ ေသြး၊ ဒါမွမဟုတ္ mucus membrane လုိ႔ေခၚတဲ့ အေျမႇးပါးကေလးမ်ား (ဥပမာ ပါးစပ္၊ ခံတြင္း၊ အစာျပြန္မွ အစ၊ စအို အိ အစာလမ္းေၾကာင္း တစ္ေလွ်ာက္ စသည္တို႔) နဲ႔ ထိေတြ႕စပ္ယွက္မႈ ရွိရင္ ဗိုင္းရပ္စ္ပိုး ဝင္သြားၿပီး ကူးစက္ႏုိင္ပါတယ္။

မိန္းမကိုယ္တိုင္ကလည္း AIDS ျဖစ္ေနၿပီ ေရာဂါအေျခအေနအရ အိပ္ရာထဲ မလဲေသးလို႔သာ။ မိန္းမတို႔ဘဝဆိုတာကေတာ့ ဗံုးဗံုးမလဲအခ်င္း ရုန္းကန္ၿပီး တာဝန္ထမ္းေနရမွာပဲ။ ဒီလိုသာ တာဝန္သိသိနဲ႔ အႏွစ္နာခံရတယ္ ဘယ္သူကမွလည္း အသိအမွတ္ျပဳျခင္းေတာ့ မခံရပါဘူး။ “ဒါ မိန္းမအလုပ္ပဲ” လို႔သာ ဆိုၿပီး စာနာစိတ္မထားပဲ အမွတ္မဲ့ ပံုမွန္ ကိစၥလို မွတ္ယူထားေနၾကတာပဲ။

AIDS ကာကြယ္ေရးမွာ အင္မတန္မွ သတိလက္ကုိင္ထားၿပီး ၾကည့္ထားရမယ့္ ကိစၥျဖစ္တယ္။ ၁၉၈၇ ခုႏွစ္မွာဆိုရင္ ဆြစ္ဇာလန္ျပည္က နယ္ကေလးတစ္ခုရဲက အက်ဥ္းေထာင္မွာ ၁၁% ေသာ အက်ဥ္းသားေတြဆီမွာ AIDS ဗိုင္းရပ္စ္ပိုး ရွိေနတယ္။ အီတလီမွာ အက်ဥ္းသား အသစ္ေတြ ပိုးစစ္ၾကည့္ေတာ့ ၁၆.၈ % မွာ ေတြ႕တယ္။ စပိန္ျပည္မွာ ၂၆%၊ ျပင္သစ္မွာေတာ့ အက်ဥ္းေထာင္အားလံုးရွိ အကက်ဥ္းသားေတြအတြက္ ၾကိတ္ႏႈန္းဟာ ၆% တဲ့။

AIDS ေၾကာင့္ ဝင္ေငြက်ဆံုးလို႔ ျဖစ္လာတဲ့ စီးပြားေရး ဆုတ္ယုတ္မႈကုိ ပိုၿပီးခံခဲ့ရတဲ့ တိုင္းျပည္ေတြကေတာ့ တိုရစ္စင္(မ)လို႔ ေခၚတဲ့ ကမၻာလွည့္ ခရီးသည္ေတြကေန ရတဲ့ ႏုိင္ငံျခားေငြအေပၚ အားထားေနရတဲ့ တိုင္းျပည္ေတြ ျဖစ္တယ္။ ဒီ တိုရစ္စင္(မ) ဆိုတာကလည္း ေသးတဲ့ စီးပြားေရး လုပ္ငန္း မဟုတ္ဘူး။ ႏိုင္ငံျခားေငြကုိ အင္မတန္လိုေနတဲ့ တတိယကမၻာ တိုင္းျပည္ေတြဟာ တိုးရစ္ေတြကရတဲ့ ႏုိင္ငံျခားေငြကုိ အေတာ္အေလးထားၿပီး သူတို႔တိုင္းျပည္ရဲက ဘတ္ဂ်က္ ဘ႑ာေရးရ သံုးေငြကုိ တြက္ခ်က္ စီမံၾကရတာ။

ခန္႔မွန္းလို႔လည္း သိပ္ေတာ့ မလြယ္ဘူး။ ဒါေပမယ့္ ဒီကိစၥမွာ ထည့္ၿပီးတြက္ရမယ့္ အေၾကာင္းအျခင္းရာ တခ်ိဳ႕ေတာ့ ရွိေနပါတယ္။ AIDS ဟာ သန္တုန္း ျမန္တုန္းျဖစ္တဲ့ တုိင္းျပည္တစ္ျပည္ရဲ႕ ထုတ္လုပ္မႈ စြမ္းအင္လို႔ ေခၚရမယ့္ လူငယ္လူရြယ္ေတြမွာ ျဖစ္တယ္။ ဒီေတာ့ လူေတြဟာ အသက္ခပ္ငယ္ငယ္မွာ ေသကုန္ၾကရင္ တိုင္းျပည္တစ္ျပည္ရဲ႕ ထုတ္လုပ္မႈ စြမ္းအားနဲ႔ ဝင္ေငြ ဘယ္လိုျဖစ္သြားမလဲ။