Q: သိခ်င္တာေလးတစ္ခု ေမးခ်င္ပါတယ္။ အဲ့ဒါကေတာ့ တလခံ ကိုယ္ဝန္တားေဆးအေၾကာင္းပါပဲ။ တလခံ ကိုယ္ဝန္တားေဆးကို ရာသီေသြးမေပၚခင္ သုံးျဖစ္တဲ့လမွာပဲ ရာသီေသြး မေပၚတာေၾကာင့္ အရမ္းပဲလန္႔ေနမိပါတယ္။ ျဖစ္ရိုးျဖစ္စဥ္ပဲလားဆုိတာ သိပါရေစ။
A: တလခံ ကိုယ္ဝန္တားေဆးလို႔ ေမးတာက စားေဆးလား၊ ထိုးေဆးလား။ စားေဆးဆိုရင္လဲ တေန႔တလံုး ေသာက္ရတာလား။ ေဆးနာမည္ စာလံုးေပါင္း ေျပာပါအံုး။

2012/1/4
Q: ထိုးေဆးပါ။
A: Depo Provera ေဆးဟာ 150 mg ဆိုရင္ ၃ လ၊ 50 mg ဆိုရင္တလ။ ဒီနာမည္မဟုတ္ရင္လဲ ေျပာပါ။

ကိုယ္ဝန္မရေအာင္သံုးတဲ့ Depo Provera ထိုးေဆးကို လူအေတာ္မ်ားမ်ားသိၾကတယ္။ Noristerat injection ေဆးဟာလဲ ကိုယ္ဝန္တား-ထိုးေဆး တမ်ိဳးျဖစ္တယ္။ Norethisterone enantate ေဆးပါတယ္။ သဘာဝအတိုင္း ကိုယ္ခႏၶာကေန ထုတ္ေပးျပီး၊ Female sex hormone အမ်ိဳးသမီး-ေဟာ္မုန္းလို႔ လူသိမ်ားတဲ့ Progesterone ေဟာ္မုန္းကို ဓါတ္ခြဲခန္းမွာ လုပ္ထားတာျဖစ္တယ္။ တင္ပါး-ၾကြက္သားထဲမွာ ထိုးရတဲ့ အသားေဆးျဖစ္တယ္။ ၈ ပါတ္ (၂ လ) အထိ ေသြးထဲမွာ ေဆးရွိေနမယ္။

နည္း ၃ နည္းနဲ႔ ကိုယ္ဝန္ မရေစေအာင္လုပ္ေပးတယ္။
၁။ Egg မ-မ်ိဳးဥ Ovaries ကေန မထြက္ေစဘူး။ အမ်ိဳးသမီးတိုင္း မ်ိဳးဥထြက္ျပီးခ်ိန္မွာ ဒီေဟာ္မုန္းထြက္တာ မ်ားမ်ားလာတယ္။ ဒီေဆးထိုးထားေတာ့ ကိုယ္ခႏၶာကေန မ်ိဳးဥ ထြက္ထားျပီးသားလို႔ ထင္မွတ္ေစတယ္။
၂။ ေဆးထိုးထားျပီး ေနာက္ပိုင္းရက္ေတြမွာ Cervical mucus သားအိမ္အဝမွာရွိတဲ့ အခြ်ဲ နဲ႔ Endometrium သားအိမ္-အတြင္းနံရံကိုပါ သက္ေရာက္မယ္။ အခြ်ဲကို ပိုျပီး ေစးပ်စ္ေစလို႔ Sperm သုက္ပိုးဝင္လာမွာကို တားထားရာက်တယ္။
၃။ သားအိမ္အတြင္းလႊာကိုလဲ သေႏၶလာကပ္မွာကို ခက္ခဲေစေအာင္ လုပ္ေပးေသးတယ္။

ရာသက္ပန္ ကေလးမရေအာင္ ေယာက္်ားကို Vasectomy အေၾကာျဖတ္ထားခ်ိန္မ်ိဳးမွာ သူ႔အမ်ိဳးသမီးကို ဒီေဆးထိုးေပးတာ ေကာင္းတယ္။ ေနာက္ျပီး ကိုယ္ဝန္ကို ဆိုးဆိုးဝါးဝါး ထိခိုက္ေစတဲ့ Rubella (ရူဘဲလား) ေရာဂါ ထေနခ်ိန္မွာလဲ ကိုယ္ဝန္မရေစေအာင္ ယာယီ ကိုယ္ဝန္ရမွာကို တားဘို႔အတြက္လဲ သံုးႏိုင္တယ္။ ဒီလိုေရာဂါကလဲ ၂ လထက္ မပိုတတ္ဘူး။ ကေလးႏို႔တိုက္ေနသူေတြလဲ ဒီေဆးထိုးႏိုင္တယ္။

ဒီေဆးကို အေကာင္းဆံုး ထိုးသင့္တဲ့အခ်ိန္ကေတာ့ ရာသီလာရက္ ပဌမ ၅ ရက္အတြင္း ထိုးရတယ္။ ေသြးစဆင္းတဲ့ရက္ကို ပဌမဆံုးရက္လို႔ သတ္မွတ္ပါ။ အဲလိုထိုးရင္ ခ်က္ခ်င္း သက္ေရာက္တာမို႔ တျခားဘယ္နည္းကိုမွ အပိုလုပ္ေနစရာ မလိုေတာ့ဘူး။ ကိုယ္ဝန္ရွိမေနတာ ေသျခာရင္ေတာ့ ဘယ္ရက္ထိုးထိုး ရပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ေဆးထိုးျပီး ၇ ရက္လံုးလံုး အတြက္ အတူေနမယ္ဆိုရင္ေတာ့ အကာအကြယ္တခုခု လုပ္ရပါမယ္။ ဥပမာ Condom (ကြန္ဒြမ္)။

ကေလးမီးဖြါးျပီး ခ်က္ခ်င္းထိုးလို႔ ရတယ္။ တကယ္လို႔ ကေလးမွာ အသားဝါျဖစ္ေနျပီး ကေလးႏို႔တိုက္ေနရင္ေတာ့ မထိုးပါနဲ႔အံုး။ ၂၄ ပါတ္ (၆ လ) ေအာက္ကိုယ္ဝန္က ပ်က္က်တယ္ ဆိုရင္ ကိုယ္ဝန္ပ်က္အျပီး၊ ခ်က္ခ်င္းထိုးႏိုင္တယ္။ ကိုယ္ဝန္ပ်က္က်ျပီးေနာက္ ၇ ရက္ၾကာေနမွ ဒီေဆးထိုးတယ္ဆိုရင္ ေဆးထိုးျပီး ၇ ရက္တြက္ အကာအကြယ္ ေနာက္တမ်ိဳး လိုပါမယ္။ ဥပမာ Condom (ကြန္ဒြမ္)။

- Pregnant women ကိုယ္ဝန္ရွိေနရင္ မထိုးရဘူး။ ဒီေဆး ပဌမတၾကိမ္ထိုးျပီး ရာသီမလာသူက ကိုယ္ဝန္ရွိ-မရွိ စစ္ျပီး မရွိမွသာ ဒုတိယအၾကိမ္ထိုးရမယ္။
- STDs လိင္ကတဆင့္ကူးစက္ေရာဂါေတြကို မကာကြယ္ပါ။ မေသျခာတဲ့အေဖၚနဲ႔ဆိုရင္ Condom (ကြန္ဒြမ္) သံုးရပါမယ္။
- ေဆးေၾကာင့္ အသဲထိခိုက္တာဆိုရင္ အသား-ဆီး ဝါမယ္၊ ပ်ိဳ႕-အန္ခ်င္မယ္၊ အစားပ်က္မယ္၊ အားယုတ္မယ္၊ ဗိုက္ေအာင့္မယ္။
- ေဆးတၾကိမ္ထိုးတဲ့ေနာက္မွာ Liver problems အသဲထိခိုက္တာျဖစ္ရင္ ေနာက္ထပ္မထိုးနဲ႔။
- ေဆးတၾကိမ္ထိုးတဲ့ေနာက္မွာ ေခါင္းခဏခဏ ကိုက္တာ-မူးတာ၊ စိတ္ဓါတ္က်တာ၊ ေသြးတိုးတာ၊ ေသြးခဲေၾကာင့္ျဖစ္တာေတြ (ဥပမာ ေျခ-လက္ေတြ ေရာင္တာ၊ အသက္ရွဴမဝတာ၊

အသက္ရွဴရင္ နာတာ၊ ေခ်ာင္းဆိုး၊ ရင္ပတ္တင္းၾကပ္ျပီးနာတာ၊ ကိုယ္တျခမ္း ေလျဖတ္သလိုေနတာ၊ မူးေမ့သလို ခံစားရတာ၊ မ်က္စိၾကည့္မေကာင္းျဖစ္လာတာ၊ နားအၾကား၊

စကားေျပာ၊ အနံ႔ခံ၊ အရသာ ပ်က္တာေတြ) ျဖစ္ရင္ ေနာက္ထပ္မထိုးနဲ႔။

ေဆးမထိုးသင့္သူေတြ -
- ကိုယ္ဝန္ ရွိတယ္လို႔ သံသယရွိသူ၊ တကယ္ရွိေနသူ၊
- ေမြးလမ္းကေသြးဆင္းတာရဲ႕ အေၾကာင္းတရား မေသျခာသူ၊
- ရင္သား-ကင္ဆာျဖစ္ေနသူ၊ ျဖစ္ထားသူ၊
- ေမြးရာပါ ေသြးေရာဂါရွိေနသူ။

သတိနဲ႔ ေဆးထိုးႏိုင္သူေတြ -
- အိပ္ရာထဲမွာ အၾကာၾကီး ေနရစရာရွိသူ၊ ဥပမာ ခြဲစိတ္ထားသူ၊
- ေသြးျပန္ေၾကာပိတ္ေရာဂါရွိသူ၊ အဆုပ္ေသြးေၾကာပိတ္ေရာဂါ ရွိေနသူ၊
- SLE ေရာဂါရွိေနသူ၊
- Cervical cancer သားအိမ္ဝ-ကင္ဆာ ရွိေနသူ၊
- Liver cancer အသဲ-ကင္ဆာ ရွိေနသူ၊
- Liver cirrhosis ဆိုးဝါးတဲ့ အသဲေျခာက္ေရာဂါ ရွိေနသူ၊
- Gallbladder disease သည္းေျခေရာဂါရွိေနသူ၊
- Jaundice ကိုယ္ဝန္-တားေဆးတခုခုေၾကာင့္ အသားဝါ ျဖစ္ဘူးသူ၊
- Stroke (စထုပ္ခ္)၊ Angina (အင္ဂ်ိဳင္နာ)၊ Heart attack ႏွလံုးေရာဂါ တခုခုျဖစ္ဘူးသူ၊
- ႏွလံုးေရာဂါကို ျဖစ္ေစ-ဆိုးေစတတ္တဲ့ အေျခအေနေတြ ေဆးလိပ္ေသာက္၊ (ကိုလက္စေထာ) မ်ား၊ ေသြးတိုး၊ ဆီးခ်ိဳ ရွိေနသူေတြ၊
- Migraine (မိုင္ဂရင္း) ေရာဂါရွိေနသူ၊

Side effects ေဘးထြက္-ဆိုးက်ိဳးေတြ -
Irregular bleeding ရာသီလာ မမွန္ျဖစ္မယ္။ ၾကားရက္မွာ Spotting နဲနဲေလးေသြးစြန္းမယ္၊ Heavy အမ်ားၾကီးဆင္းမယ္၊ Prolonged bleeding ရက္ရွည္ဆင္းမယ္၊ လံုးဝမလာဘဲ ေနမယ္။ နဂိုကတည္းက ေသြးအားနည္းေနသူေတြက သတိထားရမယ္။

တျခားျဖစ္ႏိုင္တာေတြကေတာ့ ရင္ျပည့္၊ ရင္သားတင္း-နာ၊ ေခါင္းကိုက္၊ ေခါင္းမူး၊ ပ်ိဳ႕၊ စိတ္ဓါတ္က်၊ ေဆးထိုးတဲ့ေနရာ နာ၊ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ တက္တာေတြ ျဖစ္တယ္။

- Selegiline, Tacrolimus နဲ႔ Tizanidine ေဆးေတြကို အတူေပးရင္ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳး ပိုမ်ားေစႏုိင္တယ္။
- Noriday နဲ႔ Micronor တားေဆး-စားေဆးေတြမွာ Norethisterone ပါေနတယ္။
- ေဟာ္မုန္းအစားထိုးေဆးျဖစ္တဲ့ Micronor HRT ေဆးမွာလဲ Norethisterone ပါေနတယ္။
- ရာသီ မမွန္တာအတြက္သံုးတဲ့ Primolut N နဲ႔ Utovlan စားေဆးေတြမွာလဲ Norethisterone ပါေနတယ္။
- အေရးေပၚတားေဆး Ulipristal (Ellaone) နဲ႔ Medicines for diabetes ဆီးခ်ိဳေဆးေတြကို ဒီထိုးေဆးနဲ႔ အတူတူေပးရင္ ေဆးအစြမ္း နည္းေစႏိုင္တယ္။

ေဒါက္တာတင့္ေဆြ (၄-၁-၂ဝ၁၂)

ေဒါက္တာတင့္ေဆြ - ကိုယ္ဝန္တား ထိုးေဆး တမ်ိဳး