HIV
/ AIDS ေရာဂါ ဟာ တစ္ကမာၻလံုးကို ျခိမ္းေျခာက္ အႏၲရာယ္ျပဳေနဆဲ ကပ္ေရာဂါ (Pandemic
diseases) မ်ားထဲ မွတစ္မ်ဳိးအပါအ၀င္ ျဖစ္ပါတယ္။ HIV ပိုးကို စတင္ေတြ႔႐ွိခဲ့တဲ့
၁၉၈၁ ခုႏွစ္မွသည္ ၂၀၀၆ ခုႏွစ္ထိ လူ႔အသက္ ေပါင္း ၂၅ သန္းေက်ာ္ ဆံုး႐ံႈးေစခဲ့တဲ့
ကူးစက္ေရာဂါလည္း ျဖစ္ပါတယ္။၂၀၀၅ ခုႏွစ္ တစ္ႏွစ္ထဲမွာပင္ လူဦးေရ ၂.၄ မွ ၃.၃
သန္း ထိ ေသဆံုး ခဲ့ပါတယ္။ ၎ထဲတြင္ ကေလး ၅၇၀,၀၀၀ ေက်ာ္ပါ၀င္ျပီး ေသဆံုးသူမ်ားရဲ႕ သံုးပံုတစ္ပံုဟာ ဆာဟာရေတာင္ပိုင္း အာဖရိကႏိုင္ငံမ်ားမွ ျဖစ္ၾကပါတယ္။ HIV
ကူးစက္ခံရသူေပါင္းသည္ ကမာၻ႔လူဦးေရရဲ႕ ၀.၆% ႐ွိႏိုင္ေၾကာင္း ခန္႔မွန္းထုတ္ျပန္ထားပါတယ္။

 

HIV
ဆိုသည္မွာ Human Immunodeficiency Virus ကို အတိုေကာက္ ေခၚဆိုတာျဖစ္ျပီး AIDS
ဆိုသည္မွာ HIV ဗိုင္းရပ္စ္ေၾကာင့္ျဖစ္ပြားေသာ ေရာဂါလကၡဏာစု (Acquired
Immuno-Deficiency Syndrome) ကို ေခၚဆိုတာ ျဖစ္ပါတယ္။ HIV ဗိုင္းရပ္စ္ ဟာ
Retroviridae အုပ္စု၀င္ ျဖစ္ျပီး HIV-1 နဲ႔ HIV-2 ဆိုျပီး မ်ဳိးကဲြႏွစ္မ်ဳိး
႐ွိပါတယ္။ HIV-1 ဟာ ပိုမိုျပင္းထန္ ကူးစက္လြယ္ျပီး တစ္ကမာၻလံုးပ်ံ႕ႏွံ႔ကူးစက္ေနတဲ့
အမ်ဳိးအစား ျဖစ္ပါတယ္။ HIV-2 ကေတာ့ ကူးစက္မႈႏႈန္းနည္းပါးျပီး အဓိကအားျဖင့္ အေနာက္အာဖရိကမွာ အေတြ႔မ်ားပါတယ္။

 

HIV
ဗိုင္းရပ္စ္ ကူးစက္ခံရျပီဆိုလွ်င္ လူ႔ခႏၶာကိုယ္တြင္း ခုခံမႈစနစ္ (Immune System) တြင္႐ွိ
CD4 Cell (Helper T Cells) ကို အဓိက ကူးစက္ဖ်က္ဆီးပါတယ္။ ပံုမွန္က်န္းမာေသာလူတြင္ CD4 Cell အေရအတြက္ဟာ ေသြး တစ္မိုက္ ခ႐ိုလီတာမွာ ၁၂၀၀ (1200 cells/μl)
႐ွိပါတယ္။ HIV ဗိုင္းရပ္စ္ က CD4 Cell မ်ားကို နည္းလမ္း (၃) သြယ္ျဖင့္ တိုက္ခိုက္
ေလ်ာ့နည္းေစျပီး ခႏၶာကိုယ္ခုခံမႈစနစ္ကို က်ဆင္းေစပါတယ္။

1.           
HIV
ဗိုင္းရပ္စ္ က CD4 Cell ကို တိုက္႐ိုက္ ကူးစက္ ဖ်က္ဆီး ျခင္း (Direct Viral
Killing)

2.           
HIV
ဗိုင္းရပ္စ္ ကူးစက္ခံရေသာ CD4 Cell မ်ား၏ သက္တမ္းကုန္ဆံုးမႈ ျမန္လာျခင္း (Increased
rates of apoptosis in infected cells)

3.           
HIV
ကူးစက္ ခံရေသာ CD4 Cell မ်ားကို CD8 Cell မ်ားက ရန္သူပိုးမႊား ထင္မွတ္ျပီး မွားယြင္းတိုက္ခိုက္ျခင္း (Killing of infected CD4 T Cells by CD8 cytotoxic cells that
recognize infected cells)

တုိ႔ေၾကာင့္
CD4 Cell မ်ား ေလ်ာ့နည္း က်ဆင္းလာေစပါတယ္။

 

HIV
ကူးစက္မႈ ႐ွိမ႐ွိ စစ္ေဆးရန္ HIV antibody ကို လွ်င္ျမန္စြာ စစ္ေဆးေပးေသာ ကိရိယာ
(Rapid HIV test) မ်ားဟာ ေနရာအႏွံ႔ အလြယ္တကူ ရ႐ွိႏိုင္ပါတယ္။ အျခား စစ္ေဆးႏိုင္ေသာ စမ္းသပ္နည္းမ်ားကေတာ့ ELISA , Western Blot နည္းမ်ား ျဖစ္ပါတယ္။ HIV
ပိုး၀င္ေရာက္ျပီးခ်ိန္မွ HIV antibody စတင္ စစ္ေဆးေတြ႔႐ွိခ်ိန္ထိ ကာလကို Window
period ဟု ေခၚပါတယ္.. ဒီကာလမွာ ဆိုရင္ HIV ကူးစက္ခံရမွန္း
မသိႏိုင္တဲ့အခ်ိန္ျဖစ္ျပီး ထပ္မံ၍ အျခားသူသို႔လည္း ကူးစက္ႏိုင္စြမ္း႐ွိပါ တယ္။ ၉၉% ေသာ HIV ကူးစက္ခံရသူမ်ားသည္ ကူးစက္ခံရ ျပီး ၃ လ အၾကာတြင္ HIV antibody (HIV test)
စစ္ေဆး ေတြ႔႐ွိႏိုင္ပါတယ္။

 

ေရာဂါ
လကၡဏာ မ်ားကို အဓိက (၄) ပိုင္း ခြဲျခား ထားပါတယ္..

1.           
ေရာဂါပ်ဳိးျခင္း
(Incubation Period)

ဒီကာလဟာ
ခႏၶာကိုယ္တြင္း ေရာဂါပိုး၀င္ေရာက္ျပီး ေနာက္ ၂ ပတ္မွ ၄ ပတ္အတြင္း ေရာဂါပ်ဳိးခ်ိန္
(Incubation Period) ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီအခ်ိန္မွာဆိုရင္ ဘာလကၡဏာမွ မျပတတ္ပါဘူး။

2.           
လတ္တေလာ
HIV ပိုး ၀င္ေရာက္ျပီး လကၡဏာမ်ား (Acute HIV Infection)

HIV
ဗိုင္းရပ္စ္ပိုး ကူးစက္ခံရျပီး ၂ ပတ္မွ ၄ ပတ္ အတြင္း ျဖစ္ပြားတတ္ပါတယ္။ ကူးစက္ခံရသူမ်ား၏
၈၀% မွ ၉၀% သည္ ဖ်ားျခင္း၊ အက်ိတ္မ်ား ေပၚလာျခင္း၊ လည္ပင္း နာလာျခင္း၊ ၾကြက္သား
နာက်င္ကိုက္ခဲျခင္း၊ ႏံုးေခြ တတ္ျခင္း၊ ပါးစပ္ႏွင့္ လည္ေခ်ာင္းတစ္၀ိုက္ နာက်င္တတ္ျခင္း
စသည့္ တုပ္ေကြးလကၡဏာကဲ့သို႔ ျဖစ္ပြားတတ္ျပီး အနည္းဆံုး တစ္ပတ္ မွ ၄ ပတ္ထိ ၾကာတတ္ပါတယ္။ ဒီလို လကၡဏာေတြဟာ တုပ္ေကြးနဲ႔ အျခားေရာဂါပိုး၀င္ လကၡဏာေတြနဲ႔ တူတာေၾကာင့္ HIV
ပိုးကူးစက္ခံရမွန္း ကဲြကဲြ ျပားျပား မသိႏိုင္ပါဘူး။

3.           
HIV
ပိုး႐ွိျပီး လကၡဏာ မျပသေသာ ကာလ (Latency Stage)

ဒီကာလ
မွာဆိုရင္ ခႏၶာကိုယ္ ကိုယ္ခံအားေကာင္းမြန္လာလို႔ ဗိုင္းရပ္စ္ အေကာင္ေရ ေလ်ာ့နည္းေနေသာ
အခ်ိန္ျဖစ္ ျပီး ကူးစက္ခံရသူ၏ ကိုယ္ခံအား အေျခအေန အရပ္ရပ္ေပၚ မူတည္ျပီး ၂ ပတ္မွ ႏွစ္
၂၀ ထိ ၾကာျမင့္ ႏိုင္ပါတယ္။

4.           
ခုခံအား
က်ဆင္းျခင္းေၾကာင့္ ေရာဂါ လကၡဏာစု ေပၚလာျခင္း (AIDS)

ဒီအခ်ိန္မွာဆိုရင္
CD4 Cell အေရအတြက္ဟာ ေသြး တစ္မိုက္ခ႐ိုလီတာမွာ ၂၀၀ ေအာက္ ေရာက္လာျပီး ခႏၶာကိုယ္
ခုခံအားလည္း က်ဆင္းလာပါတယ္။ အခုလို ခုခံအားက်ဆင္းလာခ်ိန္မွာ အျခားေသာ
အခြင့္အခါသင့္ ေရာဂါမ်ား (Opportunistic Infections) ေပၚေပါက္လာျပီး အသက္အႏၲရာယ္ကို
ျခိမ္းေျခာက္လာပါတယ္။ တီဘီ (TB)၊ ခုခံအားက်ဆင္းခ်ိန္ ျဖစ္ပြားေသာ နမိုးနီးယား
(PCP)၊ ေရယုန္ (Herpes simplex)၊ မွကၡ႐ု (Oral Candidiasis)၊ အူလမ္းေၾကာင္း
ပိုး၀င္ျခင္း (Bacterial Enteric Infection)၊ အက်ိတ္ကင္ဆာမ်ား (Non-Hodgkin Lymphoma
& Kaposi's sarcoma) အစ႐ိွသျဖင့္ အခြင့္အခါသင့္ေရာဂါမ်ား ျဖစ္ပြားလာပါတယ္။
ခုခံအားက်ဆင္း ခ်ိန္တြင္ အမ်ားစုခံစားရေသာ ေရာဂါလကၡဏာမ်ားမွာ

o                           
ကိုယ္အေလးခ်ိန္
မူလထက္ ၁၀% ေက်ာ္ က်ဆင္းျခင္း၊

o                           
တစ္လ
ထက္ေက်ာ္၍ ၀မ္းေလွ်ာျခင္း၊

o                           
တစ္လ
ထက္ေက်ာ္၍ ဖ်ားျခင္း၊ (တစ္သ မတ္တည္း (သို႔) အတက္အက် အားျဖင့္

            ဖ်ားတတ္ပါတယ္)

o                           
မွကၡ႐ု
ေပါက္လာျခင္း၊

o                           
ၾကာ႐ွည္စြာ
ေခ်ာင္းဆိုးျခင္း၊ ေမာလာျခင္း၊

o                           
အက်ိတ္မ်ား
ထြက္လာျခင္း၊

အစ႐ိွသျဖင့္
ျဖစ္တတ္ပါတယ္။

 

HIV
ဗိုင္းရပ္စ္ ကူးစက္ႏိုင္ေသာ နည္းလမ္းမ်ားမွာ အမ်ားသိ႐ွိျပီး ျဖစ္တဲ့အတိုင္း ေရာဂါပိုး႐ွိသူ
ႏွင့္ လိင္တူ လိင္ကဲြ ဆက္ဆံျခင္း၊ ေရာဂါပိုးပါေသာ ေသြးသြင္းမိျခင္း၊
ေရာဂါပိုး႐ွိသူႏွင့္ ေဆးထိုးအပ္ ေဆးထိုးျပြန္ မွ်ေ၀သံုးစြဲ ျခင္း - ေဆးမင္ေၾကာင္
ထိုးျခင္း - ဓါတ္အပ္စိုက္ျခင္း၊ ေရာဂါပိုး႐ွိေသာ ေသြး/ ခႏၶာကိုယ္ အရည္မ်ားမွ
ထိခိုက္ဒဏ္ရာသို႔ ထိမိ၍ ကူးစက္ျခင္း (ဥပမာ - ေဆးထိုးအပ္ စူးမိျခင္း၊ ခႏၶာ ကိုယ္႐ွိ
ျပတ္႐ွဒဏ္ရာ - အျခားဒဏ္ရာမ်ားကို ေသြးထိမိျခင္း၊ မုတ္ဆိတ္ရိပ္ဓားမွ တစ္ဆင့္ ထိ႐ွကူးစက္ျခင္း)၊ ကိုယ္၀န္ေဆာင္ မိခင္မွ ကေလးသို႔ ကူးစက္ျခင္း၊

စသည္
တို႔ ျဖစ္ ပါတယ္။

 

HIV
ကူးစက္ခံရျခင္းကို လံုး၀ေပ်ာက္ကင္းေစႏိုင္ေသာ ေဆး၀ါးမ်ား ယခုအခ်ိန္ထိ မေပၚေသးပါ။
ဗိုင္းရပ္စ္ ေပါက္ပြား မႈကို ထိန္းခ်ဳပ္ေပးျပီး CD4 Cell အေရအတြက္
ဆက္မေလ်ာ့က်ေစျခင္းျဖင့္ ေရာဂါေ႐ွ႕ဆက္တိုးမႈကို ဟန္႔တားေသာ ေဆးမ်ားသာ ႐ွိပါတယ္။
ေဆးကုသေပးရျခင္းရဲ႕ ရည္႐ြယ္ခ်က္ကေတာ့

·                    
HIV
ပိုးေၾကာင့္ ခံစားရေသာ ေရာဂါေ၀ဒနာမ်ားကို သက္သာေစရန္ႏွင့္ ေရာဂါပိုး အေရအတြက္ကို
ေလွ်ာ့ခ်ေပးရန္၊

·                    
လူနာ၏
သက္တမ္းကို ဆြဲဆန္႔ေပးရန္၊

·                    
လူနာ၏
က်န္းမာေရးေကာင္းမြန္ေစျပီး အလုပ္ ျပန္လုပ္ႏိုင္ေစရန္

တို႔
ျဖစ္ပါတယ္။

 

ခုခံမႈက်ဆင္းေသာ
ေရာဂါအတြက္ သံုးေသာေဆး၀ါးမ်ား

 

NsRTIs	NtRTI	NNRTIs	PIs
Zidovudine (ZDV) Didanosine (DDI) Lamivudine (3TC) Stavudine (d4T) Abacavir (ABC)	Tenofovir (TDF)	Nevirapine (NVP) Efavirenz (EFV)	Saquinavir (SQV) Ritonavir (RTV) Lopinavir (LPV) Nelfinavir (NFV) Indinavir (IDV)

 

NsRTI	= Nucleoside Reverse Transcriptase Inhibitor
NtRTI	= Nucleotide Reverse Transcriptase Inhibitor
NNRTI	= Non-nucleoside Reverse Transcriptase Inhibitor
PI	= Protease Inhibitor

 

အခုလက္႐ွိ
လက္ခံသံုးစြဲေနတဲ့ ကုထံုးကေတာ့ HAART (Highly Active Anti Retroviral Therapy)
ျဖစ္ပါတယ္။ ေဆးအနည္းဆံုး (၃) မ်ဳိးတြဲေပးျပီး လူနာ၏ အေျခအေန၊ ေဆးရ႐ွိမႈနဲ႕
ေဘးထြက္ဆိုးက်ဳိးထည့္သြင္းစဥ္းစားရမႈတို႔ ေပၚ မူတည္၍ အျမဲမျပတ္ ေစာင့္ၾကပ္ စစ္ေဆးျခင္းျဖင့္
ကုသေပးရပါတယ္။ လူနာ ၏ CD4 Cell အေရအတြက္ ၂၀၀ ႏွင့္ ေအာက္ ေရာက္လွ်င္ေသာ္၎၊ သို႔မဟုတ္
CD4 Cell ၂၀၀ ၀န္းက်င္ဟု ယူဆရတဲ့ ျပင္ပေရာဂါလကၡဏာ အေျခ အေနမ်ားကို ၾကည့္႐ႈ၍၎၊ ေဆးေပးကုသဖို႔ ဆံုးျဖတ္ရပါတယ္။ ပထမ ဦးစားေပး ေဆးအတြဲကေတာ့ 2 NsRTI (Lamivudine +
Zidovudine (or) Stavudine) + 1 NNRTI (Nevirapine (or) Efavirenz) ျဖစ္ျပီး ဒုတိယ
ဦးစားေပးအေနနဲ႔ကေတာ့ 2 NsRTI + 1 PI ျဖစ္ပါတယ္။ ေဆးရဲ႕ ေဘးထြက္ဆိုးက်ဳိး၊ လူနာ၏
က်န္းမာေရး တိုးတက္မႈ အေျခအေနတုိ႔ကို အျမဲမျပတ္ ေစာင့္ၾကည့္ရျပီး လူနာသက္တမ္းတစ္ေလွ်ာက္လံုး ေဆးေပးေနရပါမယ္။ ဓါတ္ခြဲခန္း အဆင္ေျပေသာေနရာ ျဖစ္ပါက လူနာ၏ CD4 Cell အေရအတြက္၊
ဗိုင္းရပ္စ္ အေကာင္ေရ စစ္ေဆး ေနရျပီး ကုထံုး၏ ေဆးစြမ္းျပသမႈ ႐ွိမ႐ွိနဲ႔ ေဆးရဲ႕
ေဘးထြက္ဆိုးက်ဳိးေတြကို ေစာင့္ၾကည့္ ေနရပါမယ္။ ေဆးမေပးမီ အခြင့္အခါသင့္
၀င္ေရာက္မႈ႐ွိေသာ တီဘီ၊ နမိုး နီးယား၊ မွကၡ႐ု စသည့္ ေရာဂါမ်ား႐ွိပါက အရင္ကုသဖို႔ လိုအပ္ပါ
တယ္။

 

HIV
ပိုးပါေသာ ေသြး/ အရည္ ႏွင့္ မေတာ္တဆ ထိခိုက္မိျခင္း တြင္ ေအာက္ပါ အေျခအေန
(၄)မ်ဳိး ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္..

i.               
HIV
လူနာတြင္ သံုးေသာ ေဆးထိုးအပ္ (သို႔) ခၽြန္ေသာအရာျဖင့္ ထိခိုက္ စူး၀င္မိျခင္း၊

ii.               
HIV
လူနာမွ ေသြး (သို႔) အရည္မ်ား ပါးစပ္၊ မ်က္စိ စသည့္ ႏူးညံ့အေရျပား (Mucous
membrane) သို႔ စင္မိ ျခင္း၊

iii.               
HIV
လူနာ မွ ေသြး (သို႔) အရည္မ်ား ဒဏ္ရာမ႐ွိေသာ ပံုမွန္ အေရျပားသို႔ မ်ားျပားစြာ ထိစင္မိျခင္း၊

iv.               
HIV
လူနာ မွ ေသြး (သို႔) အရည္ ႏွင့္ ဒဏ္ရာရထားေသာ အေရျပားသို႔ အနည္းငယ္သာ ထိမိျခင္း၊

 

အထက္ပါ
အေျခအေန (၄) မ်ဳိးတြင္ ပထမ (၂) မ်ဳိးသည္ ေဆးေသာက္ကာကြယ္ဖို႔ လိုအပ္ျပီး ဒုတိယ (၂)
မ်ဳိးမွာ အေျခအေနေပၚမူတည္ျပီး စဥ္းစားဆံုးျဖတ္ရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ေဆး (၃) မ်ဳိး ကို ၄
ပတ္ၾကာ ေသာက္ရမွာ ျဖစ္ျပီး မေတာ္တဆ ထိေတြ႔မိျပီး ၂ နာရီ မွ ၂၄ နာရီ အတြင္း စေသာက္ရပါမယ္။
အကယ္၍ ေဆးရ႐ွိမႈ အဆင္သင့္မျဖစ္ ပါက ၄၈ နာရီ မွ ၇၂ နာရီထက္ ေနာက္မက်ေစဘဲ ေဆးေသာက္သင့္ပါတယ္။
ေဆးရဲ႕ ေဘးထြက္ဆိုးက်ဳိး႐ွိသျဖင့္ ေဆးေသာက္ရာမွာလည္း နားလည္တတ္ကၽြမ္းေသာ ဆရာ၀န္၏
ၾကီးၾကပ္ ေစာင့္ၾကည့္မႈေအာက္တြင္သာ သံုးစြဲသင့္ ပါတယ္။ ေသာက္ရမယ့္ ေဆးအတြဲေတြကေတာ့

 

ပထမဦးစားေပး ေသာက္သံုးရမည့္ ေဆးတြဲ = Zidovudine 300 mg twice daily + Lamivudine 150 mg twice daily + Efavirenz 600 mg once daily (OR) Indinavir 800 mg 3 times a day

ဒုတိယဦးစားေပး ေသာက္သံုးရမည့္ ေဆးတြဲ = Stavudine 40 mg (if B.W > 60 kg) Stavudine 30 mg (if B.W < 60 kg) twice daily + Lamivudine 150 mg twice daily + Efavirenz 600 mg once daily (OR) Indinavir 800 mg 3 times a day

 

ေရာဂါကာကြယ္ျခင္းအေနနဲ႔
မလိုအပ္ပဲ ေသြးသြင္းမႈ မခံယူပဲ မျဖစ္မေနလိုအပ္ပါက ေသခ်ာစြာ စစ္ေဆး ရန္၊
ေဆးထိုးပိုက္ ေဆးထိုးအပ္မ်ားကို မွ်ေ၀သံုးစြဲျခင္း မျပဳရန္၊ မသန္႔႐ွင္းေသာ ကိရိယာမ်ားျဖင့္
ေဆးမင္ ေၾကာင္ ထိုးျခင္း၊ ဓါတ္အပ္ စိုက္ျခင္း မျပဳလုပ္ရန္၊ ေဆး၀န္ထမ္းမ်ားအေနျဖင့္
မေတာ္တဆ ထိခိုက္မႈ ျဖစ္ေစမည့္ အျပဳအမူမ်ဳိး ေရွာင္ၾကဥ္ရန္နဲ႔ ကာကြယ္ထားရန္၊
လိင္ဆက္ဆံရာတြင္ အကာအကြယ္ ကြန္ဒံုး အသံုးျပဳရန္၊ သြားတိုက္တံ၊ မုတ္ဆိတ္ရိပ္ဓါး၊
လက္သည္းညွပ္မ်ားကို မွ်ေ၀သံုးစြဲ ျခင္းမျပဳရန္ တို႔ျဖစ္ပါ တယ္။ သာမန္ လက္ဆြဲႏႈတ္ဆက္ျခင္း၊
အတူစားသံုး သြားလာေနထိုင္ျခင္းတို႔ျဖင့္ ေရာဂါကူးစက္ႏိုင္ျခင္း မ႐ွိပါ။ မိခင္တြင္
HIV ကူးစက္ခံထားရပါက ရင္ေသြးငယ္သို႔ ကူးစက္မႈနည္းေအာင္ ကိုယ္၀န္ေဆာင္ကာလႏွင့္
မီးဖြားစဥ္ အတြင္း ေဆးေသာက္ကာကြယ္ႏိုင္ပါတယ္။ ယခုအခါ HIV ကာကြယ္ေဆး၏ လမ္းစကို
ေတြ႔႐ွိျပီျဖစ္ေၾကာင္း ျပီးခဲ့တဲ့ စက္တင္ဘာ ေနာက္ဆံုးပတ္က သတင္းဌာနမ်ားမွ ေၾကျငာသြားခဲ့ပါေၾကာင္း
ေရးသားလုိက္ ရပါတယ္။

 

အားလံုး
ေဘးဘယာအေပါင္းမွ ကင္းေ၀းၾကပါေစ...။

 

ေဒါက္တာ ဝင္းသိန္း

Health
Information - ခုခံအား
က်ဆင္းေသာ ေရာဂါ (HIV / AIDS)