Urinary tract infection (UTI) ဆီးေအာင့္ေရာဂါ ၁၈% တိုးလာေနတယ္။ ၂ဝ၁၈ ခုႏွစ္ေရာက္ရင္ သန္းေပါင္း ၂၃ဝဝ ဒီေရာဂါ ခံစားၾကရႏိုင္တယ္" လို႔ ေျမာက္-ကရိုလိုင္းနား၊ ေဆးတကၠသိုလ္ သုေတသနတခုက ဆိုလိုက္ပါတယ္။ ေတာင္အေမရိကားမွာ ၃ဝ%၊ အာဖရိကမွာ ၂ဝ႕၅%၊ အာရွမွာ ၂ဝ%၊ ေျမာက္အေမရိက ၁၆% နဲ႔ ဥေရာပမွာ ၂႕၅% ဒီေရာဂါ ျဖစ္တာ တိုးလာေနတယ္။ Urinary tract ဆီးလမ္းေၾကာင္းဆိုတာ Kidneys ေက်ာက္ကပ္ႏွစ္ခု၊ ေက်ာက္ကပ္ကေန ဆီးအိမ္ထဲဝင္တဲ့ Ureters ဆီးျပြန္ႏွစ္ခု၊ ဆီးအိမ္တခုနဲ႔ Urethra ဆီးထြက္ျပြန္တခုေတြကို စုေပါင္းေခၚတာ ျဖစ္တယ္။

(UTI) ျဖစ္ေစတဲ့ပိုးေတြဟာ Bacteria ဗက္တီးရီးယား၊ Fungi ဖန္းဂတ္စ္ နဲ႔ Parasites (ပါရာဆိုက္) ေတြ ျဖစ္ႏိုင္တယ္ ဆီးထြက္ျပြန္ ေရာင္တာကို Urethritis ေခၚတယ္၊ ဆီးအိမ္ေရာင္တာကို Cystitis ေခၚျပီး၊ ေက်ာက္ကပ္ေရာင္တာကို Pyelonephritis လို႔ ေခၚတယ္။ Prostate ေယာက္်ားဆီးက်ိတ္၊ Epididymis ေယာက္်ားအစိ၊ Vagina မိန္းမေမြးလမ္းေတြေရာင္တာမ်ိဳးနဲ႔ ဆက္စပ္ေနေသးတယ္။

ဆီးလမ္းေၾကာင္းေရာင္တာဟာ လိင္ဆက္ဆံလို႔ မကူးစက္ႏုိင္ဘူးလို႔ ယူဆသူမ်ားေပမဲ့ ေလ့လာခ်က္တခ်ိဳ႕ကေတာ့ ဆက္ဆံတာ ေရွာင္ေနဘို႔ အၾကံေပးထားတယ္။ အမွန္က ဆီးေအာင့္ေနတာမို႔ တျခားစိတ္လဲ လာဘို႔ နည္းပါတယ္။ Sexually transmitted disease (STD) လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္ေရာဂါေတြျဖစ္ေစတဲ့ ပိုးေတြေၾကာင့္ ဆီးလမ္းေၾကာင္းေရာဂါ ရတယ္ဆိုတာ မဟုတ္ဘူးလို႔ အျငင္းပြါးသူ မရွိပါ။ Gonorrhea (ဂႏိုးရီးယား) နဲ႔ Chlamydia (ကလာမိုင္ဒီယား) ပိုးေတြက လိင္ဆက္ဆံရာကေန ကူးစက္တယ္။

UTI infections ဆီးလမ္းေၾကာင္းေရာင္တာကို ၈ဝ% ျဖစ္ေစတဲ့ ဗက္တီးရီးယားကေတာ့ Escherichia coli (အီး-ကိုလိုင္) ဆိုတာ ျဖစ္တယ္။ Colon (ကိုလံု) ေခၚတဲ့ အူမၾကီးထဲမွာ ေနတဲ့အေကာင္ျဖစ္ပါတယ္။ Klebsiella, Pseudomonas, Enterobacter, Proteus, Staphylococcus, Mycoplasma, Chlamydia, Serratia နဲ႔ Neisseria ဆိုတာေတြကလဲ ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။

Fungi မိႈေတြရဲ႕နာမည္ေတြက Candida နဲ႔ Cryptococcus ေတြျဖစ္ျပီး Parasites ပါရာဆိုက္ကေတာ့ Trichomonas, Schistosoma ေတြ ျဖစ္ၾကတယ္။

Risk factors ဘယ္လိုလူေတြမွာ ပိုျဖစ္သလဲ။
• ဆီး အသြားနည္းရင္၊ ဆီးလမ္းမွာ တျခားေရာဂါတခုခုရွိေနရင္၊ ဥပမာ Kidney stones ေက်ာက္ကပ္ေက်ာက္၊ Urethral strictures ဆီးထြက္လမ္းက်ဥ္းတာ၊ Enlarged prostate ဆီးအက်ိတ္ၾကီးတာ နဲ႔ ဆီးလမ္း ပံုမွန္မျဖစ္တာေတြကို ဆိုလိုတယ္။
• အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ ဆီးလမ္းေၾကာင္းေရာင္တာ ပိုျဖစ္တယ္။ ဆီးသြားလမ္းေၾကာင္းတိုလို႔ အျပင္ကေန ပိုးဝင္လြယ္တာမို႔လို႔ ယူဆတယ္။ ဆီးထြက္ေပါက္ အဝဟာ စအို နဲ႔ ေမြးလမ္းအဝေတြနဲ႔သိပ္နီးကပ္တယ္။
• ဆီးပိုက္ထည့္ရသူ၊ ထည့္ထားရသူ၊
• ကိုယ္ဝန္ မရေစေအာင္ သံုးတဲ့ Diaphragm ထည့့္သူ၊
• အေဖၚေယာက္်ားကသံုးတဲ့ (ကြန္ဒြမ္) မွာ သုက္ပိုးေသေဆး Spermicidal foam ပါရင္၊
• အိမ္ေထာင္က်ကာစ အခ်ိန္မွာ ဆီးေအာင့္တာကို Honeymoon cystitis ေခၚတယ္။
• Bacteremia ေသြးထဲ ပိုးေရာက္ေနသူေတြမွာ ေက်ာက္ကပ္ကို ပိုးေရာက္လာႏိုင္တယ္။
• Prostate ဆီးက်ိတ္ေရာင္၊ Epididymis က်ားအစိေရာင္နဲ႔ Fistulas ဂရင္ဂ်ီနာေတြကပိုးလဲ ေရာက္လာႏိုင္တယ္။

Treatment ဘယ္လို ကုသမလဲ
နာမည္ေတြ အမ်ားၾကီးရွိတဲ့ေဆးက ဆီးလမ္းေၾကာင္းပိုးဝင္တာအတြက္ အသံုးမ်ားတယ္။ Septrin, Co-trimoxazole, Trimethoprim/sulfamethoxazole, Septra (GSK), Bactrim (Roche) လို႔ ေခၚတယ္။

Uncomplicated cystitis ရိုးရိုးဆီးအိမ္ေရာင္တာအတြက္
• Septrin တခါေသာက္ ၂ ျပား၊ တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ၃ ရက္၊ ဒါမွမဟုတ္
• Ciprofloxacin 250mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ၃ ရက္၊ ဒါမွမဟုတ္
• Norfloxacin 400mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ၃ ရက္၊ ဒါမွမဟုတ္
• Ofloxacin 200mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ၃ ရက္၊ ဒါမွမဟုတ္
• Levofloxacin 250mg တေန႔ ၁ ၾကိမ္၊ ၃ ရက္၊ ဒါမွမဟုတ္
• Augmentin 875mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ၃ ရက္၊ ဒါမွမဟုတ္
• Augmentin 500mg တေန႔ ၃ ၾကိမ္၊ ၃ ရက္၊ ဒါမွမဟုတ္

Recurrent cystitis ဆီးအိမ္ေရာင္တာ ျပန္ျပန္ျဖစ္သူ
- Septrin တခါေသာက္ ၂ ျပား၊ တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ၃ ရက္ေသာက္ျပီး တေန႔ ၁ ျပားနဲ႔ၾကာၾကာ ဆက္ေသာက္ရမယ္။
- ဆိုးဝါးသူေတြကို
- Ampicillin 1 gram IV every 6 hours + Gentamicin IV or
- Ciprofloxacin 200-400mg IV every 12 hours or Levofloxacin 250 to 500mg IV qd or
- Piperacillin-tazobactam 3.375 grams IV every 6 hours or
- Imipenem 500mg IV q6h ထိုးေဆးေတြေပးမယ္။

Gonococcal urethritis (ဂႏိုရီးယား) ပိုးေၾကာင့္ ဆီးလမ္းေရာင္သူေတြကို
- Cefixime 400 mg PO x 1 PLUS [Azithromycin 1 g PO x 1 OR Doxycycline 100 mg PO bid x 7 d if chlamydia infection has not been ruled out]
- Ceftriaxone 125 mg IM x 1 PLUS [Azithromycin 1 g PO x 1 OR Doxycycline 100 mg PO bid x 7 d

Chlamydia trachomatis ပိုးေၾကာင့္ ဆီးလမ္းေရာင္သူေတြကို
- Azithromycin 1 g PO x 1
- Doxycycline 100 mg PO bid x 7d

Recurrent or persistent urethritis ဆီးထြက္ျပြန္ ခဏခဏေရာင္သူေတြကို
- Metronidazole 2 grams po once + Erythromycin base 500 mg PO qid x 7 days
- Metronidazole 2 grams PO once + Erythromycin ethylsuccinate 800 mg PO qid x 7 days
- သိပ္ဆိုးသူေတြကို ေဆးရံုတင္ကုရတတ္တယ္။ ဥပမာ Pyelonephritis ေက်ာက္ကပ္ေရာင္တာ။ ေဆးကို IV antibiotics ေသြးေၾကာထဲကေန ေပးရတတ္တယ္။
- Cystitis ဆီးအိမ္ေရာင္တာမ်ိဳးက အမ်ားဆံုး Oral antibiotics ပဋိဇီဝေဆးကို ေသာက္တာနဲ႔ ေပ်ာက္တယ္။
- STDs လိင္လမ္းကကူးစက္တာမ်ိဳးဆိုရင္ Antibiotic ပဋိဇီဝ ပိုးေသေဆး တမ်ိဳးမက လိုမယ္။
- ေဆးကို လကၡဏာသက္သာေသမဲ့ ေဆးပါတ္လည္ေအာင္ ေသာက္ရမယ္။
- လက္မွတ္မလိုဘဲ ဝယ္လို႔ရတဲ့ ေဆးေတြက ပိုးကိုေတာ့ ေသေစမွာ မဟုတ္ဘူး။ ဥပမာ Uristat, Phenazopyridine, Pyridium, Urogesic နာတာကို သက္သာေစတယ္။

- ေရ-အရည္ မ်ားမ်ားေသာက္ပါ။
- ဆီးသြားခ်င္တာကို ထိန္းမထားပါနဲ႔။
- Cranberries or Blueberries juice သစ္သီးရည္အစစ္ ေသာက္ပါ။ သၾကား မမ်ားေစနဲ႔။
- Pineapple နာနတ္သီး စားပါ။
- Vitamin C ဗီတာမင္ စီ ေသာက္ပါ။

Urinary Tract Infection (2) ဆီးလမ္းေၾကာင္း ပိုးဝင္ျခင္း (၂) http://dts-medicaleducation-adult.blogspot.in/2012/07/urinary-tract-infections.html
Urinary Tract Infection (1) ဆီးလမ္းေၾကာင္း ပိုးဝင္ျခင္း (၁) http://dts-medicaleducation-adult.blogspot.in/2012/07/urinary-tract-infection-1.html

ေဒါက္တာတင့္ေဆြ (၂၉-၉-၂ဝ၁၁ )

ေဒါက္တာတင့္ေဆြ - ဆီးလမ္းေၾကာင္း ပိုးဝင္ျခင္း (၃)