ၿပီးခဲ့တဲ့အပတ္မွာ က်ေရာက္ခဲ့တဲ့ AIDS ေရာဂါ
ေနထူးေန႔ျမတ္ရဲ႕ေဆာင္ပုဒ္ျဖစ္တဲ့ AIDS ေရာဂါရွိ သူေတြရဲ႕ရပိုင္ခြင့္နဲ႔ လူ႔အခြင့္အေရး
မရေသးတဲ့ ဖြံ႔ၿဖိဳးဆဲႏိုင္ငံေတြ အမ်ားႀကီးရွိေနပါတယ္။ ကမာၻ႔ ကုလသမဂၢ AIDS အဖြဲ႔ရဲ႕မၾကာေသးခင္က
ထြက္ခဲ့တဲ့ အစီရင္ခံစာအရ ဖြံ႔ၿဖိဳးဆဲႏိုင္ငံထဲက တႏိုင္ငံပဲ ဒီေဆာင္ပုဒ္ကို ၈၀% ျဖည့္ဆည္းႏိုင္ပါေသးတယ္။
အဲဒီအထဲက ကမာၻဒီးယားႏိုင္ငံနဲ႔ အာဖရိကႏိုင္ငံ အမ်ားစုပါေပမယ့္ ျမန္မာႏိုင္ငံ မပါႏိုင္ေသးပါဘူး။
ျမန္မာႏိုင္ငံအေနနဲ႔ ဒီေဆာင္ပုဒ္ကို ျဖည့္ဆည္းႏိုင္ဖို႔ အေရးႀကီး လိုအပ္တာေတြကို သိရဖို႔
HIV/AIDS ပညာေပးဆိုင္ရာ ကြ်မ္းက်င္သူပညာရွင္ ေဒါက္တာ ျမတ္ထူးရာဇတ္ ကို ကိုဝင္းမင္း
က ဆက္သြယ္ေမးျမန္း တင္ျပထားပါတယ္။
ကိုဝင္းမင္း
။ ။ ဟုတ္ကဲ့ပါ ဒီေန႔ က်န္းမာေရးက႑မွာေတာ့ ကမာၻ AIDS ေန႔ရဲ႕ ေဆာင္ပုဒ္တခု
ျဖစ္တဲ့ Universal Assent HIV ေရာဂါပိုးဝင္သူ
AIDS ေရာဂါရထားသူေတြရဲ႕ ျပည့္စံုတဲ့ရပိုင္ခြင့္နဲ႔ သူတိို႔ရဲ႕ လူ႔အခြင့္ေရးအေၾကာင္းကို
ကၽြန္ေတာ္တိ္ု႔ အေသးစိတ္ေဆြးေႏြးၾကမွာ ျဖစ္ပါတယ္။
အဲဒီေတာ့ ဒီရပိုင္ခြင့္ေတြ အခြင့္ေရးေတြရဖို႔
ဘယ္ေလာက္အေရးႀကီပါသလဲ ဒီေန႔ကၽြန္ေတာ္ HIV / AIDS ဆိုင္ ရာကၽြမ္းက်င္သူ ေဒါက္တာျမတ္ထူးရာဇတ္
ကို ေမးျမန္းထားပါတယ္။ ၿပီးခဲ့တဲ့ တပါတ္က ေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တို႔ ျမန္မာျပည္မွာ HIV ပိုးဝင္သူ
AIDS ေရာဂါျဖစ္ေနသူေပါင္း ၂၄၀၀၀ ရွိေနတယ္လို႔ ေျပာခဲ့ၾကပါတယ္ ဒါေပမဲ့ ဒီေန႔ ကိုျမတ္ထူးက
ေျပာတာက ဒီကိန္းဂဏန္းေတြကိုၾကည့္႐ံုနဲ႔ အေျခေန ေကာင္းလာတယ္၊ မေကာင္းဘူးလို႔ ေျပာရ ခက္တယ္။
ဒါေပမဲ့ ေသခ်ာတာတခုကေတာ့ ကာကြယ္ေရး နဲ႔ ကုသေရးေတြကို တြဲၿပီးေတာ့ လုပ္ဖို႔က အေရး ႀကီးတယ္လို႔
ခုလိုဆိုပါတယ္။
ေဒါက္တာျမတ္ထူး ။ ။ ဒီကိန္းဂဏန္း ၾကည့္တဲ့အခ်ိန္မွာ အသစ္ျဖစ္လာတဲ့သူ
ဘယ္ေလာက္ျဖစ္ လာလဲ အဲေတာ့ ဒါကာကြယ္ေရး ပိုၿပီးေတာ့ျဖစ္မလာေအာင္ ဒါကၽြန္ေတာ္တို႔ ကာကြယ္ေရးနဲ႔လုပ္ရ
မယ္၊ တခ်ိန္ထဲမွာပဲ ျဖစ္ေနတဲ့ လူေတြကို ကုသေပးရမယ္။ ကုသေပးရင္ ဘာျဖစ္မလဲ ဒီလူေတြက ေသႏႈန္းက်သြားမယ္။
ဥပမာ အေနနဲ႔ ေျပာမယ္ဆိုရင္ ၂၄၀၀၀၀ မွာ ၁၀၀၀၀၀ ကဒီနွစ္မွာ ေသသြား မယ္ဆိုရင္ ၁၄၀၀၀၀ က်န္မယ္၊
ဒါေပမဲ့ အသစ္ျဖစ္ပြားတဲ့သူက ၁၀၀၀၀၀ ထပ္ျဖစ္မယ္ဆိုရင္ ဒီ ကိန္း ဂဏန္း ၂၄၀၀၀၀ နဲ႔ဆက္ၿပီးေနမွာပဲ
ဒါေပမဲ့ HIV ကာကြယ္ေရးက အင္မတန္ ေကာင္းလာတဲ့ အတြက္ ေၾကာင့္ ထားလိုက္ပါေတာ့ေနာ္ ဥပမာေျပာရမယ္ဆိုရင္
၁၀၀၀၀၀ ျဖစ္မဲ့အစား ၅၀၀၀၀ ပဲျဖစ္ မယ္။ တခ်ိန္ထဲမွာ ေသဆံုးတဲ့သူက ၁၀၀၀၀၀ ဆက္ေသေနမယ္ဆိုင္ရင္
ကၽြန္ေတာ္တို႔ ဘာရွိမလဲ ၂၄၀၀၀၀ မရွိပဲနဲ႔ ၁၉၀၀၀၀ ရွိသြားမယ္ အဲဒါဆိုရင္ ကၽြန္ေတာ္တို႔က
ဒါကာကြယ္ေရး အရ ထိေရာက္မႈရွိေပမဲ့ ကုသမႈက ထိေရာက္မႈမရွိဘူးဆိုတာ ျမင္ရတယ္ ကုသမႈေပးေနတယ္ဆိုရင္
HIV ေရာဂါရွိတဲ့ လူေတြ မွာရွိတဲ့ ေသြးထဲမွာရွိတဲ့ ေရာဂါပိုးက နည္းသြားတယ္ဆိုရင္ သူတို႔ကတဆင့္
ေနာက္လူ ေတြကို ကူးဆက္မႈႏႈန္းက က်သြားတယ္ ။ ဒါေၾကာင့္မို႔လို႔ကာကြယ္ေရးနဲ႔ ကုသေရးဟာ
အတူတူ ယွဥ္တြဲၿပီး လုပ္ရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။
ကိုဝင္းမင္း ။ ။ ဆက္လက္ၿပီးေတာ့ ကမၻာ AIDS ေန႔ရဲ႕ ေဆာင္ပုဒ္တခုျဖစ္တဲ့
ဒီ Universal Assent လို႔ ေခၚတဲ့ HIV ေရာဂါပိုးဝင္သူ ဒီ AIDS ေရာဂါရွိသူေတြရဲ႕ ျပည့္စံုတဲ့ရပိုင္ခြင့္နဲ႔
လူအခြင့္ေရး အေၾကာင္းကို ဆက္ၿပီးေတာ့ ေမးၾကည့္ရာမွာေတာ့ ကိုျမတ္ထူးက သူနားလည္ပံုကို
အခုလိုရွင္း ျပပါ တယ္။
ေဒါက္တာျမတ္ထူး ။ ။Universal Assent ဆိုတာ ကၽြန္ေတာ္တို႔အေနနဲ႔
ေျပာၾကမယ္ဆိုရင္ ကာကြယ္ေရး၊ ကုသေရး၊ ပံ့ပိုးမႈ အားလံုး ကို လူေတြဘယ္ေလာက္ရသလဲ HIV ေရာဂါပိုးရွိတဲ့
သူေတြ ရဲ႕ ၈၀ ရာခိုင္ႏႈန္း ကုသမႈ ကိုရေနတယ္၊ ကာကြယ္မႈ ကိုရေနတယ္၊ ပံ့ပိုးမႈကိုရေနတယ္ဆိုရင္
ဒါ ကၽြန္ေတာ္တို႔ အေနနဲ႔ Universal Assent ျဖစ္တယ္လို႔ေျပၾကတယ္။ ဒီႏွစ္မွာဆိုရင္ ဒီဖြံ႔ၿဖိဳးဆဲ
နိုင္ငံေတြ ရဲ႕ (၈) ခုေလာက္က စၿပီးေတာ့ ၈၀% Universal Assent ကိုရေနတယ္လို႔ ေျပာၾကတယ္၊
အဲဒီမွာ ကေမၻာဒီယားတို႔ ဘာတို႔လဲပါတယ္ ဒါေပမဲ့ မ်ားေသာအားျဖင့္ ေပါ့ ဆိုဝါနာ တို႔ အာဖရိက
ကေပါ့ေလ။
ကိုဝင္းမင္း ။ ။ ေဒါက္တာျမတ္ထူးကပဲ ဒီေဆာင္ပုဒ္ကို ေအာင္ျမင္ေအာင္
ေဆာင္ရြက္တဲ့ေနရာမွာ အေရးႀကီးတဲ့ အခ်က္ေတြကို ထပ္ၿပီးေတာ့ အခုလိုဆိုပါတယ္။ အသိပညာ၊
ပစၥည္းကိရိယာ၊ ဝင္ေဆာင္မႈတို႔အျပင္ အားေပး လက္ခံတဲ့ ပတ္ဝန္းက်င္လဲ ရွိဖို႔လိုတယ္လို႔
အခုလိုဆိုပါတယ္။
ေဒါက္တာျမတ္ထူး ။ ။ Universal Assent ရွိဖို႔ ဘာအေရးႀကီးလဲ
ခုဏကေျပာခဲ့တဲ့ အသိပညာ၊ အသိပညာ ဆိုတာ HIV က ဘာေၾကာင့္ျဖစ္တာလဲ၊ ဘယ္လိုမ်ိဳးကာကြယ္ရမယ္၊
ဘယ္လိုမ်ိဳး ကုသမႈ ရွိသလဲ အသိပညာ ေရးႀကီးတယ္။
အသိပညာတင္မကဘူး ပစၥည္းကိရိယာလဲ ပါရမယ္။
ဥပမာ ၿပီးခဲ့တဲ့အပါတ္က ေျပာၾကတဲ့အတိုင္း ကြန္ဒံုး မရွိဘူး အသိပညာေတာ့ ရွိပါတယ္ ကြန္ဒံုးမရွိဘူးဆိုရင္
ဘယ္လိုလုပ္မလဲ။ ေဆးကုရမယ္ ဆိုတာ သိတယ္ ဒါေပမဲ့ ကုစရာေဆးမရွိရင္ သံုးလို႔မရဘူး။ တခ်ိန္ထဲမွာပဲ
ကိုယ္မွာ HIV ျဖစ္ေနတာ သိဖို႔ဆိုရင္ ဘာလုပ္ရမလဲ ေဆးစစ္ ရမယ္၊ ေဆးစစ္ဖို႔ၾကေတာ့ ေဆးစစ္မဲ့ေနရာမရွိဘူးဆိုရင္လဲမရဘူး
ဒါေၾကာင့္မို႔လို႔ အသိပညာတခုထဲနဲ႔မရဘူး ကၽြန္ေတာ္တို႔ ဘာလုပ္ရမလဲဆိုေတာ့ ဝင္ေဆာင္မႈ
acceptance ေပါ႔ ဘာကအဓိကအေရးႀကီးလဲဆိုေတာ့ ပစၥည္း ပစၥယာလဲ ရွိတယ္၊ အသိပညာလဲရွိ တယ္
ဒါေပမဲ့ လုပ္ေပးနိုင္မဲ့ က်န္းမာေရး ဝန္ထမ္းေတြမရွိဘူး တခ်ိန္ထဲမွာ ျပည္သူလူထုကေနၿပီးေတာ့
ဝိုင္းၿပီးေတာ့ ဝင္ေဆာင္မႈ မရွိဘူးဆိုရင္လဲ ဒီ Universal Assent ကို ရမွာမဟုတ္ဘူး။
နံပါတ္ေလး အခ်က္ အားလံုးရွိတယ္ ပစၥည္း၊ပစၥယာလဲရွိတယ္၊ ဝင္ေဆာင္မႈလဲရွိတယ္ ဒါေပမဲ့ အားေပးလက္ခံတဲ့
ပတ္ဝန္းက်င္ မရွိဘူးဆိုရင္လဲမရနိုင္ဘူး
ကိုဝင္းမင္း ။ ။ အားေပးလက္ခံတဲ့ ေနရာမွာ ဘာကိုဆိုလိုပါသလဲလို႔
ေမးတဲ့အခါမွာေတာ့ ေဒါက္တာျမတ္ထူး က နားလည္းၿပီး ခြဲျခားဆက္ဆံမႈ မျပဳဖို႔လိုတယ္ ဒါ
HIV / AIDS လူနာေတြရဲ႕ အခြင့္အေရး ျဖစ္တယ္လို႔ အခုလို ေျပာပါတယ္။
ေဒါက္တာျမတ္ထူး ။ ။ အားေပးလက္ခံတဲ့ ပတ္ဝန္းက်င္ဆိုတာ ဘာကိုေျပာတာလဲဆိုေတာ့
conducted environment
ေပါ့ေနာ္ ကၽြန္ေတာ္တို႔အေနနဲ႔ ေျပာၾကမယ္ဆိုရင္ လူမႈေရး၊ နိုင္ငံေရး ပံ့ပိုးမႈအားလံုးဟာ
အေရးႀကီးတယ္။ HIV ကို ပိုးသြားစစ္မဲ့သူကို သူတို႔အတြက္ human right သူတို႔ရဲ႕ လူ႔အခြင့္အေရး
ဘာျဖစ္ ရမလဲ သူတို႔မွာ HIV ရွိတယ္ဆိုရင္ ဒီလူ႔ကိုေျပာျပနိုင္ရမယ္။ ေသေသခ်ာခ်ာ counseling
ေပးနိုင္ရမယ္။ ဒါေပမဲ့ မေပးပဲနဲ႔ ဘာျဖစ္လဲဆိုေတာ့ အျပင္လူေတြ ေလွ်ာက္ေျပာမယ္ ဆိုရင္
ဘာျဖစ္သြားမလဲဆိုေတာ့ ခြဲျခားႏွိမ္ခ်မႈေတြ ျဖစ္လာမယ္ဆိုရင္ ဘယ္သူကသြားၿပီး ေဆးစစ္ခ်င္
ပါ့မလဲ၊ ဘယ္သူကသြားၿပီး ဒီမွာ HIV ျဖစ္တယ္ဆိုတာကို ေျပာခ်င္ပမလဲ။
ကိုဝင္းမင္း ။ ။ အဲဒီမွာ HIV ပိုးဝင္သူ၊ AIDS ေရာဂါရွိသူ
လူနာေတြရဲ႕ အခြင့္အေရးနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ေမးတဲ့ အခါမွာေတာ့ ေဒါက္တာ ျမတ္ထူးရာဇတ္က တျခားေရာဂါျဖစ္တဲ့
လူနာေတြလိုပဲ လူလူခ်င္း ေလးေလးစားစား ဆက္ဆံဖို႔က အေရးႀကီးတယ္လို႔ဆိုပါတယ္။
ေဒါက္တာျမတ္ထူး ။ ။ လူနာနဲ႔ပတ္သက္တဲ့ အခြင့္အေရးဆိုတာ လူကိုလူလိုဆက္ဆံဖို႔
အေရးႀကီး တယ္၊ လူကိုေရာဂါသည္လ႔ို မဆက္ဆံပါနဲ႔ ေဝဒနာရွင္လို႔ မဆက္ဆံပါနဲ႔ အားလံုးဟာ
ကၽြန္ေတာ္တို႔ အေနနဲ႔ ျပန္ၾကည့္ ၾကမယ္ဆိုရင္ လူတိုင္းလူတိုင္းက က်န္းမာေရးနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့လိုအပ္ခ်က္ေတြက
အမ်ားႀကီးရွိၾကပါတယ္၊ ဥပမာ ဆီးခ်ိဳေရာဂါသည္၊ ေသြးတိုးေရာဂါသည္၊ ေသြးအဆီမ်ားေနတဲ့ သူေတြ၊
ကင္ဆာေရာဂါ ျဖစ္ေနတဲ့ သူေတြ အားလံုးမွာ ေရာဂါ အေျခအေနဆိုတာ ရွိၾကပါတယ္။ အဲဒီေတာ့ ဘာေၾကာင့္
HIV ေရာဂါ ျဖစ္တဲ့ သူေတြကို ခြဲျခား ႏွိမ္ခ်ေနမွာလဲ ခြဲျခား ႏွိမ္ခ်မႈမရွိေအာင္ ဘယ္လိုလုပ္
ၾကရမလဲ လူတိုင္းလူတိုင္းဟာ ဘာလိုလာ မလဲဆိုေတာ့ လူကိုလူလို ဆက္ဆံဖို႔ အေရးႀကီးပါတယ္။
သူမ်ားကိုဆက္ဆံတဲ့အခ်ိန္မွာ ကိုယ့္ကို ဘယ္လို ဆက္ဆံေစခ်င္သလဲဆိုတဲ့ ပံုစံနဲ႔ ဆက္ဆံဖို႔
အေရး ႀကီးပါတယ္။
ကိုဝင္းမင္း ။ ။ ကၽြန္ေတာ္တို႔ ဒီကမၻာ AIDS ေန႔တုန္းက
HIV ပိုးဝင္သူ HIV ေရာဂါရွိသူေတြ အေနနဲ႔ သူတို႔ လက္ေတြ႔ ခံစားေနရတဲ့အထဲမွာ အခက္ခဲဆံုးျဖစ္တဲ့
ဒီခြဲျခားဆက္ဆံတာကိုေပါ့ေနာ္ သူတို႔ေတာ္ ေတာ္မ်ားမ်ား ရင္ဖြင့္ခဲ့ၾကပါတယ္။ အဲဒီအခါၾကေတာ့
ဘာေၾကာင့္မို႔လို႔ လူေတြက ဒီခြဲျခားဆက္ဆံရ တာလဲ ဒါကိုဘယ္လို ေျဖရွင္းရမလဲလို႔ ေမးတာကိုေတာ့
လူထုနဲ႔စကားေတြ အမ်ားႀကီးေျပာၿပီး သူတို႔ရဲ႕ စိုးရိမ္ခ်က္ေတြကို ေမးဖို႔ လိုတယ္၊ သူ႔ရဲ႕
နိုင္ငံတကာအေတြ႔အႀကံဳအရေတာ့ ေရာဂါကူူးမွာ စိုးတာနဲ႔ ရွက္တာေၾကာင့္ အခုလိုျဖစ္တာ လို႔ေျပာပါတယ္
ေဒါက္တာျမတ္ထူး ။ ။ အဓိက က ျမန္မာျပည္တခုထဲမွာ မဟုတ္ပါဘူး၊
ဒီျပင္နိုင္ငံေတြမွာလဲ အမ်ား ႀကီးပါပဲ ဒီခြဲျခားႏွိမ္ခ်မႈက အၿမဲတမ္းရွိေနဦးမွပဲ။ ဥပမာ
ထိုင္းနိုင္ငံမွာဆိုရင္ ကၽြန္ေတာ္တို႔ေျပာ ျပရမယ္ဆိုရင္ ၿပီးခဲ့တဲ့ သံုးႏွစ္ေလာက္က
ဒီမ်ိဳးသမီးတေယာက္က HIV နဲ႔ သူ႔အေမနဲ႔ အတူူတူေနၾက တာ (၁၀) ႏွစ္အလာက္ ရွိၿပီ၊ ဒါေပမဲ့
တခ်ိန္ထဲမွာ သူအေမကို သူကေျပာျပတယ္။ (၁၀) ႏွစ္ေလာက္ ၾကာတဲ့ထိမေျပာဘူး သူေျပာလိုက္ တဲ့
ေန႔မွာ သူအေမက ဒီအမ်ိဳးသမီး အျပင္မွာ အလုပ္သြားလုပ္ တဲ့အခ်ိန္မွာ သူ႔ရဲ႕ ျခင္ေထာင္ေတ၊ြ
ပစၥည္းေတြ အကုန္လံုးကို သိမ္းၿပီးေတာ့ အျပင္လႊတ္ပစ္လိုက္ တယ္။ အိမ္ကေနႏွင္ခ်လိုက္တယ္၊
ဘာေၾကာင့္လဲ ဆိုေတာ့ ခုဏကေျပာသလိုေပါ့ HIV ပိုးကူးမွာ ေၾကာက္တယ္၊ ရွက္ၾကတယ္၊တခ်ိန္ထဲမွာပဲ
HIV ျဖစ္လာၿပီ ဆိုရင္ ဒီလူ ေတြက အလုပ္ျပဳတ္မယ္၊ အဲေတာ့ သူတို႔သာ တကယ္လို႔ HIV ရွိတဲ့
သူေတြ အိမ္မွာ ေနတယ္ဆိုရင္ သူတို႔ အေနနဲ႔ သူတို႔ အတြက္ ဖြံ႔ၿဖိဳးမႈကို အႏၱရယ္ ရွိနိုင္တယ္၊
ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ ခုဏကလဲ ကၽြန္ေတာ္တို႔လဲ ေမးခဲ့ၿပီး ၿပီ HIV ျဖစ္လာၿပီဆိုရင္ အလုပ္ရွင္ကသိသြားတဲ့အခ်ိန္မွာ
အလုပ္ျဖဳတ္ပစ္လိုက္တယ္၊ အလုပ္ျဖဳတ္ လိုက္တဲ့ဟာမ်ိဳးက်ေတာ့ ဘာျဖစ္သြားမလဲ အဲေတာ့
HIV အေၾကာင္းကို ဟာဒီလူေတြက မေကာင္းဘူး ျဖစ္လာ တာကိုး၊ ဒါေပမဲ့ ဒီအခ်က္ေတြ အားလံုးဟာ
ဘာျဖစ္လာလဲဆိုေတာ့ နိုင္ငံတကာ ခုဏကေျပာ တဲ့ လူ႔အခြင့္ အေရး ကၽြန္ေတာ္တို႔ အေနနဲ႔ ဒီဆီးခ်ိဳေရာဂါျဖစ္တဲ့
သူကို အလုပ္ျဖဳတ္လား၊ မျဖဳတ္ဘူး။ ေသြးတိုးေရာဂါျဖစ္တဲ့ သူကို အလုပ္ျဖဳတ္လား၊ မျဖဳတ္ဘူး။
ဘာေၾကာင့္ HIV ေရာဂါျဖစ္တဲ့သူကို အလုပ္ကျဖဳတ္ရတာလဲ ။
ကိုဝင္းမင္း ။ ။ အခုလိုေၾကာက္တာနဲ႔ ရွက္တာမျဖစ္ရေအာင္ HIV ပိုးမကူးနိုင္တဲ့ နည္းေတြ၊ ကူးနိုင္ တဲ့နည္း
ေတြကိုလဲ သိထားဖို႔လိုမွာပါ။ ဒါမွပဲေရာဂါကူးမွာ မေၾကာက္ေတာ့ပဲနဲ႔ အတူတြဲ မိသားစုေတြလဲ
အတူေနထိုင္၊ သူငယ္ခ်င္းေတြလဲ အတူတူသြားလာ၊ လုပ္ေဖာ္ကိုင္ဖက္ေတြလဲ အတူတူ အလုပ္တြဲ လုပ္နိုင္ၾကမွာျဖစ္ပါတယ္လို႔
ေျပာၾကားရင္းနဲ႔႔ပဲ ဒီတပါတ္ရဲ႕ က်န္းမာေရးက႑ကို အဆံုးသတ္ပါရေစ ခင္ဗ်ာ
ကိုဝင္းမင္း
ဒီဇင္ဘာ ၈၊ ၂၀၁၀
