ရင္သားဆိုတာ ရင္ပတ္ၾကြက္သားလို႔ေခၚတဲ့ Pectoral muscles (ပက္တိုရယ္-မာဆယ္) ေတြအေပၚမွာရွိတဲ့ Organ အဂ္ါတခု ျဖစ္တယ္။ ရင္သားမွာ ထူးျခားတဲ့ ႏို႔ထြက္ေပးေစႏိုင္တဲ့ Tissue (တစ္ရွဴး) တမ်ိဳးရွိတယ္။ (တစ္ရွဴး) ဆိုတာ အမ်ိဳးတူ Cell (ဆဲလ္) အစုအေဝးကို ေခၚတယ္။ (ဆဲလ္) ဆိုတာ သက္ရွိေတြရဲ႕ အေသးဆံုး အစိတ္အပိုင္း (ယူနစ္) တခုကို ေခၚတယ္။ ရင္သားမွာ Glands and Duct ႏို႔ထြက္ေစတဲ့ အိတ္-ျပြန္ေတြ ရယ္ Fat အဆီရယ္ပါတယ္။ အဆီမ်ားရင္ အရြယ္အစား ၾကီးမားတယ္။

ႏို႔ထြက္တာနဲ႔ဆိုင္တာမွာ Lobe အဆုပ္ (အခန္း-အကန္႔) ၁၅-၂ဝ ရွိတယ္။ ဒါမ်ိဳးတခုတိုင္းမွာ ႏို႔ထုတ္ေပးတဲ့ Lobules အဆုပ္ေသးေလး (အခန္းေသး-အကန္႔ေသး) ေလးေတြ ရွိတယ္။ အဲဒါေလးေတြကေနထြက္တဲ့ Milk ႏို႔ရည္ဟာ Duct ျပြန္ေသးေသးေလးေတြထဲကေန Nipple ႏို႔အဖ်ားဆီ ေရာက္လာတယ္။ ျပြန္ေလးေတြက ဆက္စပ္ျပီး ကြန္ယက္လို ျဖစ္ေနတယ္။ ျပြန္ေလးေတြက ေသးရာကေန ၾကီးၾကီးလာမယ္။ ႏို႔သီးထိပ္ဖ်ား မွာ လာဆံုၾကတယ္။ ႏို႔သီးထိပ္ဖ်ား အေရျပားေဘးမွာ အေရာင္ရင့္တဲ့ဝိုင္းကို Areola (ေအရီယိုလာ) လို႔ ေခၚတယ္။

ဒါေတြအျပင္ Connective tissue တြယ္ဆက္-တစ္ရွဴးနဲ႔ Ligaments (လင့္ဂမင့္) အရြတ္ေတြရွိေသးတယ္။ ႏို႔ရဲ႕ပံုပန္းကို ျဖစ္ေစတယ္။ ပင့္တင္-မေပးထားတယ္။ Nerves (အာရံုေၾကာ) ေတြရွိေသးျပန္လို႔ အာရံု ခံႏိုင္တယ္။ Blood vessels ေသြးလႊတ္ေၾကာ၊ ေသြးျပန္ေၾကာနဲ႔ Lymph vessels and Lymph nodes ေသြးျပန္ရည္ေၾကာစနစ္ေတြလဲ ေနရာတိုင္းမွာ ရွိသလိုဘဲ ရွိပါတယ္။ ဒါေတြက ကင္ဆာျဖစ္ရင္ အေးပါတယ္။

(၁) Breast cancer ရင္သား-ကင္ဆာ
• Malignant (Cancer) cells = ကင္ဆာ-ဆဲလ္ေတြ မူမွန္ျဖစ္လာရင္ ပံုမွန္မဟုတ္ဘဲ ပြါးမ်ားလာမယ္။ ကိုယ္ခႏၡာ တျခားေနရာေတြဆီကို ျပန္႔ႏွံ႔ေစမယ္။ အမ်ိဳးသမီး သီးသန္႔ေရာဂါလို႔ ေျပာႏိုင္တယ္။ ေယာက္်ားေတြ လည္း မျဖစ္ဘူးေတာ့ မေျပာႏိုင္ပါ။ ရင္သား-ကင္ဆာရဲ႕ လကၡဏာေတြကေတာ့ အက်ိတ္၊ ႏို႔သီးအဖ်ားက ေသြးထြက္တာ၊ ႏို႔အေရျပား အသြင္အျပင္-အေရာင္ေျပာင္းလဲျခင္းေတြ ျဖစ္ၾကတယ္။
• Ductal carcinoma in situ (DCIS) = ႏို႔ျပြန္ထဲမွာသာ ရွိေနေသးတဲ့ ကင္ဆာဆိုတာ ျဖစ္ရင္ ကုသလို႔ မခက္လွပါ။
• Lobular carcinoma in situ (LCIS) ႏို႔ျဖစ္ေစတဲ့ အဆုပ္ေလးထဲမွာသာ ရွိေနသးတဲ့ ကင္ဆာဟာ ေဘးကို မျပန္႔ေသးေပမဲ့ ေနာင္တခ်ိန္မွာ ဆိုးခ်င္ ဆိုးလာႏိုင္တယ္။
• Invasive ductal carcinoma = ႏို႔ျပြန္-ကင္ဆာကေတာ့ ႏို႔ထဲမွာတင္ တျခား (တစ္ရွဴး) ေတြအထိျပန္႔မယ္။ ကိုယ္ခႏၶာ တျခားေနရာေတြအထိ ေရာက္ခ်င္ ေရာက္ႏိုင္တယ္။ ဆိုးတယ္။ အျဖစ္မ်ားတယ္။
• Invasive lobular carcinoma = ႏို႔ထြက္အဆုပ္ ကင္ဆာကလဲ ႏို႔ထဲမွာရာ တျခားေနရာေတြကိုပါ ျပန္႔မယ္။ အျဖစ္မမ်ားေပမဲ့ ဆိုးတာဘဲ။

(၂) Benign lesions ကင္ဆာ မဟုတ္တာေတြ
• Simple breast cyst = ကင္ဆာမဟုတ္တဲ့ ရင္သား-အက်ိတ္။ အထဲမွာ အရည္ရွိေနမယ္။ အသက္ ၃ဝ-၄ဝ အရြယ္ေတြမွာ ျဖစ္တယ္။ ႏို႔နာႏိုင္တယ္။ ႏို႔သီးအဖ်ားကေန ညွစ္ရင္ အရည္ထြက္ႏိုင္တယ္။
• Breast Fibroadenoma (FA) = အသက္ ၂ဝ-၃ဝ အပ်ိဳရြယ္ေတြမွာ အမ်ားဆံုးျဖစ္တဲ့ ကင္ဆာမဟုတ္တဲ့ ရင္သားအက်ိတ္။ နာလဲမနာဘူး။ အက်ိတ္ကို သန္႔သန္႔ေလး စမ္းလို႔ရမယ္။ ဟိုဘက္-ဒီဘက္၊ အထက္ - ေအာက္ ေရြ႕လို႔ရတာမို႔ ရင္သား Breast mouse ၾကြက္လို႔ ေခၚၾကတယ္။
• Fibrocystic breast disease = ကင္ဆာမဟုတ္ပါ။ ရာသီရက္ေတြမွာ အေျပာင္းအလဲေတြ ျဖစ္မယ္။ အေနရ ခက္ေစတယ္။
• Usual hyperplasia of the breast = ရင္သားကို အသားစျဖတ္ယူ စစ္ေဆးၾကည့္ရင္ ကင္ဆာလို႔ မေတြ႔ရဘူး။ ဒါေပမဲ့ ျပြန္ (ဆဲလ္) ေတြက ပံုမွန္မဟုတ္ဘဲ မ်ားေနတယ္။ တခ်ိန္မွာ ကင္ဆာျဖစ္လာႏိုင္တဲ့ အခြင့္အလမ္း မ်ားတယ္။
• Atypical hyperplasia of the breast = ပံုမွန္မဟုတ္တဲ့ (ဆဲလ္) ေတြကို ႏို႔ျပြန္ထဲမွာေရာ ႏို႔ထြက္ အဆုပ္ေလးေတြမွာပါ ရွိေနမယ္။ တခ်ိန္မွာ ကင္ဆာ ျဖစ္လာႏိုင္တဲ့အခြင့္အလမ္း ၄-၅ ဆ မ်ားတယ္။
• Intraductal papilloma = ကင္ဆာမဟုတ္ပါ။ ႏို႔ျပြန္ေလးေတြထဲမွာ ၾကြက္ႏို႔နဲ႔ဆင္တယ္။ အျပင္ကစမ္းရင္ အက်ိတ္စမ္းလို႔ရမယ္။ ႏို႔သီးအဖ်ားကေန အရည္တမ်ိဳးမ်ိဳး ထြက္မယ္။
• Adenosis of the breast = ကင္ဆာမဟုတ္ပါ။ ႏို႔ထြက္အဆုပ္ေလးေတြမွာျဖစ္တယ္။ Mammograms (မင္မိုဂရမ္) ရိုက္ရင္ ကင္ဆာနဲ႔ဆင္ေနမယ္။ Biopsy အသားစျဖတ္ယူစစ္ေဆးတာ လုပ္ရမယ္။
• Phyllodes tumor = ရွားတယ္။ ၾကီးလာတာျမန္တယ္။ ultrasound ရိုက္ရင္ Fibroadenoma နဲ႔ ဆင္တူေနမယ္။ အသက္ ၄ဝ ေက်ာ္မွာ အျဖစ္မ်ားတယ္။ ကင္ဆာမဟုတ္တာေရာ ကင္ဆာပါျဖစ္ႏိုင္တယ္။
• Fat necrosis = ရင္သားကို ထိခိုက္မိရာကေန အထဲက အဆီ (တစ္ရွဴး) ေတြ ပ်က္စီးတာျဖစ္တယ္။ စမ္းလို႔ေတြ႔တဲ့ အက်ိတ္ဟာ အမာရြတ္သာျဖစ္တယ္။
• Mastitis = ႏို႔နာ။ တျခားေနရာေတြမွာ အနာျဖစ္သလိုမ်ိဳး နာမယ္၊ နီရဲေနမယ္၊ ေဖါင္းေနမယ္၊ ပူေႏြးေနမယ္။ ကေလး ႏို႔တိုက္ခ်ိန္မွာ အျဖစ္မ်ားတယ္။ Breast abscess ျပည္တည္လာႏိုင္တယ္။ ကိုယ္ပူမယ္။
• Breast calcifications = ႏို႔မာ။ (ကယ္လ္စီယမ္) ထံုးဓါတ္ေတြ စုေဝးေနတာျဖစ္တယ္။ Mammograms ရိုက္ရမယ္။ ဆင္ဆာလဲျဖစ္ႏိုင္လို႔ Biopsy အသားစ ျဖတ္ယူစစ္ေဆးတာ လုပ္ရမယ္။
• Gynecomastia = ေယာက္်ားႏို႔က မိန္းမႏို႔လိုျဖစ္ေနတာ။ ေမြးကေလးေတြမွာလဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ လူပ်ိဳေပါက္လဲ ျဖစ္တတ္တယ္။

Breast Tests ႏို႔က်န္းမာေရး စစ္ေဆးျခင္းမ်ား
• Physical Exam ရင္သားကို ရိုးရိုးစစ္ေဆးျခင္း = ကိုယ္တိုင္စမ္းတာကေနစျပီး ဆရာဝန္မ်က္စိနဲ႔၊ လက္နဲ႔ စစ္ေဆးတာကေန စရမယ္။ အရြယ္အစားေရာ တြဲက်ေနမႈေရာ ဘယ္-ညာ တူပါသလား၊ ျဖစ္ေနတဲ့ေနရာမွာ အေပၚအေရျပား ေျပာင္းေနတာ၊ အက်ိတ္ေတြ႔ရင္ ေနရာ၊ အရြယ္အစား၊ ပံုပန္း၊ ေရြ႕ ရ-မရ၊ နာ-မနာ၊ အေျပာ့-အမာ။ ႏို႔သီးအဖ်ားက တခုခုထြက္ေနသလား၊ ခ်ိဳင္းမွာေကာ တက္စိေတြ ရွိေနသလား။
• Mammogram (မင္မိုဂရမ္) = low-dose X-rays ဓါတ္မွန္ေရာင္ျခည္ အေျပာ့စားသံုးတယ္။ အမ်ိဳးသမီးတိုင္းကို ပံုမွန္စစ္ေနတာအတြက္ေရာ၊ ေသျခာခ်င္လို႔ေရာအတြက္ပါ သံုးတယ္။
• Digital mammogram (ဒစ္ဂ်စ္တယ္လ္-မင္မိုဂရမ္) = (ေဒတာ) ကိန္းဂဏန္းေတြကို လုပ္ယူေဖၚေပးႏိုင္တဲ့ ကြန္ျပဳတာသံုးတယ္။ ပိုတိက်တယ္။
• Diagnostic mammogram ေရာဂါရွာ (မင္မိုဂရမ္) = ရင္သားမွာ မူမွန္မဟုတ္ ျဖစ္ေနတာေတြကို ပိုသိေစႏိုင္တယ္။
• Breast ultrasound (အာလ္ထြာေဆာင္း) = (ဖရီကြင္စီ) မ်ားလွတဲ့ အသံလိႈင္းကိုသံုးတယ္။ ဓါတ္ေရာင္ျခည္ မပါဘူး။ အသံလိႈင္ကိုပံုေဖၚယူတယ္။ အက်ိတ္ထဲမွာ အရည္ရွိေနသလား။ အခဲလား သိေစမယ္။
• Breast magnetic resonance imaging (MRI scan) (အမ္-အာရ္-အိုင္) = သံလိုက္ နဲ႔ ကြန္ျပဴတာသံုးတယ္။ အေသးစိတ္ ပံုေဖၚႏိုင္တယ္။ ေနရာတိုင္းေတာ့ မသံုးဘူး။
• Breast biopsy (ဘိုင္ေအာ့္ပ္စီ) အသားစျဖတ္ယူစစ္ေဆးျခင္း = သံသယရွိတဲ့ေနရာက (တစ္ရွဴး) ကိုျဖတ္ယူျပီး အေသအျခာစစ္ေဆးတယ္။ ကင္ဆာ ဟုတ္တာ-မဟုတ္တာ အတိအက် သိရမယ္။
• Fine needle aspiration (FNA) breast biopsy အပ္ေသးေလးနဲ႔စုပ္ယူစစ္ေဆးျခင္း = မေကာင္းဘူးထင္တဲ့ ေနရာကို အင္မတန္ေသးတဲ့ ေဆးထိုးအပ္ထိုးျပီး အထဲက စုပ္ယူလို႔ရတာကို မွန္ဘီလူးနဲ႔ စစ္ေဆးတယ္။
• Core needle breast biopsy အပ္ၾကီးတာနဲ႔ စုပ္ယူစစ္ေဆးျခင္း = မေကာင္းဘူးထင္တဲ့ေနရာကို အေခါင္းက်ယ္တဲ့ အပ္ထိုးျပီး အထဲကစုပ္ယူလို႔ရတာကို မွန္ဘီလူးနဲ႔ စစ္ေဆးတယ္။
• Stereotactic breast biopsy = ကြန္ျပဴတာသံုးတယ္။
• Surgical biopsy = ခြဲစိတ္နည္းနဲ႔ အသားစျဖတ္ယူစစ္ေဆးတယ္။
• Sentinel node biopsy = ေရာဂါျဖစ္ေနတာကိုသိမယ္။ လိုအပ္ရင္ျဖတ္ထုတ္ယူမယ္။ တက္ေစ့ကိုလဲ လုပ္ႏိုင္တယ္။
• Ductogram (galactogram) ႏို႔ျပြန္ကိုစစ္ေဆးျခင္း = ပလပ္စတစ္ျပြန္ေသးေလးသံုးတယ္။ ႏို႔သီအဖ်ား ႏို႔ထြက္ျပြန္အဝကေနထည့္မယ္။ ေဆးရည္ထိုးသြင္းမယ္။ ႏို႔ကေနေသြးထြက္တာ ဘာလို႔လဲဆိုတာ သိလာေစမယ္။
• Nipple smear ႏို႔ကေနထြက္တာကို စစ္ေဆးျခင္း = ေသြးျဖစ္ျဖစ္၊ အရည္ျဖစ္ျဖစ္ထဲမွာ ကင္ဆာ-ဆဲလ္ေတြ ပါေန-မေနစစ္မယ္။
• Ductal lavage ႏို႔ျပြန္ေဆးေၾကာျခင္း = သန္႔တဲ့ဆားရည္ကို ႏို႔ျပြန္အကေနထိုးေပးျပီး ထြက္လာတာထဲမွာ ကင္ဆာ-ဆဲလ္ေတြ ပါေန-မေနစစ္မယ္။

Breast Treatments ရင္သားေရာဂါ ကုသနည္းမ်ား
1. Lumpectomy အက်ိတ္ခြဲထုတ္ျခင္း
2. Mastectomy ႏို႔တခုလံုးျဖတ္ထုတ္ျခင္း
3. Axillary lymph node dissection ခ်ိဳင္းအက်ိတ္ေတြထုတ္ယူျခင္း
4. Chemotherapy ကင္ဆာေဆးေပးျခင္း
5. Radiation therapy ဓါတ္ကင္ျခင္း
6. Breast reconstruction ရင္သား ျပန္လည္ျပဳလုပ္ေပးျခင္း
7. Antibiotics ပဋိဇီဝေဆးေပးျခင္း
8. Breast augmentation ရင္သားအလွျပန္လည္ရေအာင္လုပ္ေပးျခင္း
9. Breast reduction ရင္သားပိုေသးေအာင္လုပ္ေပးျခင္း

ေဒါက္တာတင့္ေဆြ (၁၃-၃-၂ဝ၁၂ )

ေဒါက္တာတင့္ေဆြ - ရင္သား က်န္းမာေရး