ေဆးယၪ္ပါးေနတဲ့ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြပိုး
ရွိသူကေနတစ္ဆင့္ ကူးစက္ခံရသူေတြဟာ ေဆးကုသဖို႔ အလြန္ခက္ခဲေၾကာင္း
သိရပါတယ္။အိခ်္အိုင္ဗီြပိုးကို ထိန္းတဲ့ (ART) ေဆးေတြကို ဆရာ၀န္ညႊန္ၾကားတဲ့အတိုင္း
တိတိက်က် မေသာက္ရင္ ေဆးမတိုးေတာ့ဘဲ ေဆးယၪ္ပါးမႈ ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြ
ေရာဂါပိုးဟာ ပြားမ်ားမႈ အရမ္းျမန္ၿပီး လူ႔ ခႏၶာကိုယ္ထဲမွာ တစ္ရက္ကို
သန္းေပါင္းမ်ားစြာ ပြားမ်ားႏိုင္ပါတယ္။ ေရာဂါပိုး ပြားမ်ားႏႈန္းကို
ထိန္းႏိုင္ေအာင္လို႔ (ART) ေဆးေတြကို တိတိက်က် မွန္မွန္ကန္ကန္ ေသာက္ဖို႔လိုပါတယ္။

ေ၀ဘာဂီ အထူးကု ေဆးရံုႀကီးက သမားေတာ္ႀကီး တစ္ဦးက
“ညႊန္ၾကားခ်က္ရဲ့ ၉၅% ကိုမွန္ဖို႔လိုတယ္။ အဲဒီလို မွန္ဖို႔ဆိုရင္ တစ္ေန႔ႏွစ္ႀကိမ္
ေသာက္ရမယ့္ ေဆးဆိုလဲ ႏွစ္ႀကိမ္အထိေသာက္ဖို႔ ေဆးလံုးအေရအတြက္ မွန္ဖို႔လိုတယ္။
တစ္ေန႔ ႏွစ္ႀကိမ္ေသာက္ရမယ့္ ေဆးအမ်ိဳးအစား ဆိုရင္ တစ္လမွာ တစ္ႀကိမ္ထက္
ပိုပ်က္လို႔မရဘူး။ ႏွစ္ႀကိမ္ပ်က္ကြက္ရင္ ၉၅% ေရာက္ေနၿပီ ေဆးကိုလဲ အားတဲ့အခ်ိန္က်မွ
အဆင္ေျပတဲ့ အခ်ိန္က်မွ၊ ေမ့ေနလို႔ ေနာက္က်ၿပီးမွ ေသာက္တာတို႔ မလုပ္ရဘူး။ ဒါဆိုရင္
ေရာဂါပိုးကို မထိန္းႏိုင္ဘဲ ေရာဂါပိုး အသစ္ေတြ ထပ္ပြားလာမယ္။ အဲဒီပိုးေတြက လက္ရွိေသာက္ေနတဲ့
ေဆးေတြ မတိုးေတာ့တဲ့ ပိုးအမ်ိဳးအစား ျဖစ္သြားမယ္။” လို႔ေျပာပါတယ္။

သူကဘဲဆက္ၿပီး “ လြန္ခဲ့တဲ့ ေလးႏွစ္ေလာက္က
လူနာတစ္ေယာက္ဆိုရင္ ART ေဆးေတြေသာက္ၿပီး သက္သာလာတယ္။ မဖ်ားေတာ့ဘူး CD4 ေတြလဲ
ျပန္တက္လာတယ္။ အဲဒီခါက်ေတာ့ လူနာက ေဆးေသာက္တာကို ဂရုမစိုက္ေတာ့ဘူး။ ဒီေတာ့
ေနမေကာင္းျပန္ျဖစ္တယ္။ မက္ခရုေတြ ေပါက္လာတယ္။ ၀မ္းေတြေလ်ာတယ္ CD4
အရမ္းျပန္က်လာတယ္။ အဲဒီေတာ့မွ ေဆးမွန္မွန္ ျပန္ေသာက္ေတာ့ မမွီေတာ့ဘူး။ အေျခအေန
ဆိုးၿပီးဆံုးသြားတယ္။ သူ႔မိန္းမမွာလဲ ေဆးမတိုးတဲ့ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြပိုး
ကူးစက္ၿပီးက်န္ခဲ့တယ္။ ကုသရတာခက္ခဲၿပီး ေနာက္ဆံုးေတာ့ သူ႔အမ်ိဳးသမီးပါ
ဆံုးသြားပါတယ္” လို႔ သူ႔အေတြ႔ အၾကံဳကို ေျပာျပပါတယ္။

အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြ ပိုးဟာပထမ ဦးစားေပး (First Line
Drugs) ေဆးမတိုးေတာ့လို႔ ဒုတိယ ဦးစားေပးေဆး (Second Line Drugs)
ေျပာင္းေသာက္ရမယ္ဆိုရင္ အသည္းေရာင္တာ၊ ေက်ာက္ကပ္မွာ ေက်ာက္တည္တဲ့ေရာဂါ တီဘီ
စတဲ့ေရာဂါေပါင္းစံု ၀င္လာႏိုင္ၿပီး ေနရမယ့္ သက္တမ္း တိုသြားႏိုင္ပါတယ္။
ကုန္က်စရိတ္ ၅ဆကေန ၁၀အထိ ပိုလာႏိုင္ၿပီး လက္ရွိေသာက္ေနတဲ့ အႀကိမ္အေရအတြက္
ေဆးအေရအတြက္ေတြ၊ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးေတြလဲ အမ်ားႀကီးပိုလာမွာပါ။
ေဆးေတြအမ်ားႀကီးျဖစ္လို႔ ပိုၿပီးေတာ့ ပင္ပင္ပန္းပန္း ေသာက္ရမယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။

ေဆးရံုကလဲ လူနာေတြကို ART ေဆးမတိုက္ခင္ကတည္းက
adherence counseling လို႔ေခၚတဲ့ ေဆးမွန္မွန္ေသာက္ေအာင္ ေလ႔က်င့္ ပညာေပး
ေဆြးေႏြးမႈေတြ လုပ္ေပးပါတယ္။ လူနာရဲ့ မိသားစု၀င္ေတြထဲက အနည္းဆံုး
တစ္ေယာက္ကိုေခၚၿပီးေတာ့ လူနာေဆးမွန္မွန္ ေသာက္ေအာင္ ေဆြးေႏြးနည္းလမ္းေပးတယ္။
လူနာေဆးမွန္မွန္ ေသာက္မေသာက္ ကိုလဲ တာ၀န္က်တဲ့ ဆရာ၀န္ သူနာျပဳေတြက ျပန္လည္
စစ္ေဆးတယ္လို႔သိရပါတယ္။

ေဆးေသာက္ေနတဲ့ ၾကားထဲက ေရာဂါေတြ တစ္ခုၿပီးတစ္ခု
ျဖစ္လာမယ္၊ ေရာဂါသက္သာသင့္ရဲ့သားနဲ႔ မသက္သာရင္ ေဆးမတိုးတာ ျဖစ္ဖို႔မ်ားပါတယ္။
ေဆးယၪ္ပါးမႈက ေဆးမွန္မွန္ မေသာက္တာနဲ႔ အဓိက သက္ဆိုင္တယ္လို႔ဆိုပါတယ္။

The Kumudra Weekly (08/09/2006), No. 336