အမ်ိဳးသမီးေတြ ေသြးသြန္ရၿခင္း အေၾကာင္းရင္းကို သိခ်င္ပါတယ္။ ၿဖစ္လာခဲ႔ရင္ ေရွာင္ရန္၊ ေဆာင္ရန္ေတြ၊ မၿဖစ္ေအာင္ ဘယ္လို ေနထိုင္ရမယ္ဆိုတာ သိခ်င္ပါတယ္။ အသက္က ၃၂ ပါ။ အမ်ိဳးသား ခြင့္ၿပန္လာတယ္။ သူၿပန္သြားၿပီး၊ ၂ ပတ္ ေလာက္္မွာ ေသြးသြန္တာပါ။ သားအိမ္ပါ ၿခစ္လိုက္ရတယ္။ အဲဒါ ကိုယ္ဝန္ ပ်က္တာလား။ ဒါမွမဟုတ္ တၿခား အေၾကာင္း ေၾကာင္႔လား သိခ်င္ပါတယ္။
အမ်ိဳးသမီးေတြ ေသြးဆင္းတာ အေၾကာင္းေတြက မ်ားလွတယ္။ ေရးျပီးသား ၄ ပုဒ္နဲ႔ မျခံဳငံုႏိုင္ေသးလို႔ ထပ္ေရးပါအံုးမယ္။
1. Mid Cycle Bleeding and Ovulation Test ၾကားရက္ေသြးဆင္းတာ နဲ႔ မ်ိဳးဥထြက္တာ ေသျခာခ်င္တယ္၊
2. Bleeding During Early Pregnancy ကိုယ္ဝန္ႏုစဥ္ ေသြးဆင္းျခင္း၊
3. Amenorrhea မိန္းမပီသတာ စိုးရိမ္စရာမရွိ၊
4. Bleeding during early Pregnancy ကိုယ္ဝန္ႏုစဥ္ ေသြးဆင္းျခင္း။

ေမြးကာစ မိန္းကေလးေတြမွာ ေသြးစြန္းတာ ေတြ႔ရတတ္တယ္။ သိပ္မစိုးရိမ္ပါနဲ႔။ Newborn estrogen withdrawal ေဟာ္မုန္း အထာမက်တာ၊ မိခင္က တားေဆး သံုးခဲ့တာကေန ျဖစ္တတ္တယ္။ ခပ္ငယ္ငယ္ မိန္းကေလးေတြမွာ ဆင္းတာဆိုရင္ Foreign body ပစၥည္း တခုခု အထဲ ေရာက္ေနတာလား၊ မေတာ္တာ ျပဳမူခံရတာလား၊ ရွားရွားပါပါး Tumor အလံုး-အက်ိတ္လား စဥ္းစားရမယ္။ မိန္းကေလးငယ္ေတြမွာ ပိုးဝင္လို႔ Vulvovaginitis မအဂၤါတဝိႈက္ေရာင္တာ ျဖစ္တတ္တယ္။ ဆီးေအာင့္တာနဲ႔ ေရာေနႏိုင္တယ္။ ယားတာလဲ ရွိႏိုင္တယ္။ မအဂၤါယားတာက စအိုယားနဲ႔ပါ ေရာေနရင္ Pinworms တုပ္ေကာင္ ျဖစ္တတ္တယ္။ Precocious puberty အေစာၾကီး အပ်ိဳျဖစ္တာလဲ ထည့္တြက္ပါ။

အပ်ိဳျဖစ္ျပီးေနာက္ ငယ္ေသးသူေတြမွာ Anovulation ရာသီဆင္းေပမဲ႔ မ်ိဳးဥ မထြက္တာ (၈၅%) ရွိႏိုင္တယ္။ အသက္ ၂ဝ ေလာက္ ရွိလာသူေတြမွာေတာင္ ၂ဝ% ေလာက္က မ်ိဳးဥမထြက္တဲ့ လေတြရွိၾကတယ္။ အရြယ္ေရာက္ခ်ိန္ကေန ေသြးမဆံုး ေသးခင္မွာ Dysfunctional uterine bleeding ဆိုတာက အမ်ားဆံုး ျဖစ္တယ္။ Hormonal imbalance ေဟာ္မုန္း အေနမေတာ္ ျဖစ္လို႔ အမ်ိဳးသမီး 10% မွာ လာျဖစ္တယ္။ လလယ္ရက္မွာ မ်ိဳးဥ ထြက္မလာလို႔ေရာ၊ ထြက္လို႔ပါ၊ ေသြးဆင္း ၾကေသးတယ္။ ေဆးကုဘို႔ မလိုတာ မ်ားပါတယ္။ ကိုယ္ဝန္တား-စားေဆး၊ စိတ္ဖိအား မ်ားတာေတြေၾကာင့္လဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။

ေဆးကုဘို႔ လိုတာထဲမွာ အမ်ားဆံုး ျဖစ္ႏိုင္တာက ကုိယ္ဝန္ပ်က္တာပါ။ ေမးတဲ့သူက ေျပာဘို႔လိုေသးတယ္။ ေသြးသြန္တာ မျဖစ္ခင္ အရင္တခါ ရာသီလာတာနဲ႔ ဘယ္ေလာက္ ရက္ကြာသလဲ။ ဆင္းတာ ဘယ္ႏွစ္ရက္ၾကာမွ သားအိမ္ျခစ္ရသလဲ။ ဆရာဝန္ကို ဘာလို႔လဲဆိုတာ ေမးလို႔ရမွာပါ။ ကိုယ့္ေရာဂါကို သိထားတာရမယ္။ ေရာဂါ-မွတ္တမ္းေတြ သိမ္းထားတာ ေကာင္းတယ္။

ကိုယ္ဝန္ပ်က္ရင္ ပံုမွန္ရက္ထက္ ေနာက္က်မွ ေသြးဆင္းမယ္။ မေသျခာရင္ ကိုယ္ဝန္ ဟုတ္-မဟုတ္ ဆီးစစ္ပါ။ ေနာက္က်ရက္ ၾကာေလေလ ေသြးဆင္း ပမဏမ်ားေလ၊ ရက္ၾကာေလ။ ေသြးသြန္တာနဲ႔အတူ ဗိုက္နာႏိုင္တယ္။ ရာသီ လာရင္ ခါတိုင္း နာတတ္သူ မဟုတ္လဲ နာႏိုင္တယ္။ သားအိမ္က အထဲမွာ ရွိေနတာေတြကို ညွစ္ထုတ္ေနလို႔ နာတာ ျဖစ္တယ္။ ဆင္းတာထဲမွာ ေသြးတင္မက တျခားဟာေတြ ပါႏိုင္တယ္။ အတံုး-အခဲ-အဖတ္ စတာမ်ိဳး။

ကိုယ္ဝန္ပ်က္တာ မဟုတ္ဘဲ သားအိမ္ျခစ္ရတယ္ဆိုတာ ရွားတယ္။ ရွိေတာ့ ရွိပါတယ္။ စပ်စ္သီး-ကိုယ္ဝန္ဆိုရင္ ၂ ခါ ျခစ္ရမယ္။ ကိုယ္ဝန္ပ်က္တိုင္းလဲ သားအိမ္မျခစ္ရပါ။ ဥပမာ ကိုယ္ပူေနမယ္၊ အျဖဴစတာပါ ေရာဆင္းေနမယ္၊ ဗိုက္ အေတာ္ နာေနမယ္ ဆိုသူေတြက ပိုးဝင္ေနလို႔ သားအိမ္ မျခစ္ေသးဘဲ ေဆးအရင္ေပးရတယ္။ ပ်က္တဲ့ ကိုယ္ဝန္က အလိုလို အကုန္ ဆင္းသြားရင္လဲ သားအိမ္ျခစ္ဘို႔ မလိုပါ။

(ဗဂ်ိဳင္းနား) က ေသြးဆင္းတာဟာ ပံုမွန္ဟုတ္-မဟုတ္ ေမးခြန္း ၃ ခုသိရမယ္။
1. ကိုယ္ဝန္လား၊
2. ေသြးဆင္းတဲ့ပံုစံက ဘယ္လိုလဲ၊
3. လလယ္ရက္ မ်ိဳးဥထြက္သလား၊

လူနာက “ရာသီ မမွန္ဘူး” လို႔သာ ေျပာမယ္။ မမွန္ဘူး ဆိုတာက လံုးဝ မလာတာ၊ နဲတာ၊ မ်ားတာ၊ ရက္ေနာက္က်တာ၊ ရက္ေစာတာ၊ စသျဖင့္ အကုန္ကို ေရာေျပာတာမို႔ တိတိက်က် ေမးရတယ္။ အခုျဖစ္ေနတာေရာ၊ ေနာက္ေၾကာင္း-သမိုင္း၊ မိသားစု-ရာဇဝင္ေတြ ေမးျပီးရင္ စစ္ေဆးရမယ္။ ေဆးစစ္တာက ေမြးလမ္း-မ်ိဳးပြါးေနရာသာမက စစ္ရတယ္။ Thyroid လည္ပင္းကေန စၾကည့္မယ္။ Breast ရင္သား၊ Pelvic area တင္ပါး။ လက္နဲ႔ေရာ ကရိယာထည့္လို႔ပါ စမ္းရတယ္။ (အာလ္ထြာ-ေဆာင္း)၊ ေသြးစစ္၊ အသားစယူ စစ္တာေတြလဲ တခ်ိဳ႕မွာ လိုလာတယ္။

လူနာမွတ္တမ္းမွာ Bleeding PV လို႔ ေရးပါလိမ့္မယ္။ ေဆးစာေတြက လက္တင္လို သင္ရလို႔ ေရးတာပါ။ Bleeding per vaginam ျဖစ္တယ္။ ေသြးက သားအိမ္-အတြင္းဆံုးအလႊာ Endometrium ကေနလာတာ မ်ားတယ္။ Cervix သားအိမ္ဝ၊ Vagina, ဗဂ်ိဳင္းနား၊ ရွားရွားပါးပါး Fallopian tube သားအိမ္ျပြန္ကေန လာႏိုင္ေသးတယ္။

ဒီေနရာေတြ အားလံုးက ေကာင္းေပမဲ့ Anticoagulant drugs ေသြးမခဲေဆးပးထားသူ၊ ေမြးရာပါ von Willebrand disease, hemophilia ေသြးယိုေရာဂါရွိသူ၊ ထိခိုက္မိထားသူ၊ IUCD ကိုယ္ဝန္တား-ပစၥည္း ထည့္ထားသူ၊ STDs လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္ေရာဂါ ရွိသူေတြမွာလဲ ပံုမွန္မဟုတ္ဘဲ ေမြးလမ္းေၾကာင္းကေန ေသြးဆင္းႏိုင္တယ္။

ရာသီ မတရား မ်ားေနတာကို Menorrhagia, Hypermenorrhea လို႔ေခၚတယ္။ နဲေနရင္ Hypomenorrhea ေခၚတယ္။ ေဆးနာမယ္ေတြပါ။ စိုးရိမ္စရာ ေရာဂါေတြလို႔ မမွတ္ပါနဲ႔။ ကုစရာလိုတဲ့ ရာသီကို ခန္႔မွန္းရခက္တဲ့ မ်ားတာကိုေတာ့ Metrorrhagia လို႔ ေခၚတယ္။ လူကလဲ ပိန္လာမယ္ဆိုရင္ Polycystic ovary syndrome ကို စဥ္းစားရတယ္။ Uterine fibroids ကင္ဆာ-မဟုတ္တဲ့ သားအိမ္အလံုးကလဲ ေနရာလိုက္ျပီး ေသြးဆင္းမ်ားတတ္တယ္။ Cervical cancer ကင္ဆာ ကိုေတာ့ အသက္မငယ္သူေတြ၊ ေသြးဆံုးအရြယ္ေတြမွာ သံသယရွိရပါမယ္။

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ေပမဲ့လဲ ေသြးဆင္းတာနဲ႔ တြဲတတ္ေသးတယ္။ သေႏၶက သားအိမ္ အတြင္းဆံုးအလႊာမွာ လာတြယ္ကပ္တဲ့ အခ်ိန္ ေသြးနဲနဲကေလး ဆင္းတယ္၊ ကိုယ္ဝန္ပ်က္ျခင္သလို ျဖစ္တာ၊ ကိုယ္ဝန္ပ်က္တာ၊ သားအိမ္ထဲမွာ ကေလး ေသသြားတာ၊ သားအိမ္ျပင္ပ သေႏၶတည္တာ၊ စပ်စ္သီး-ကိုယ္ဝန္။

ေသြးဆံုးျပီးသူေတြ ေမြးလမ္းကေန ေသြးဆင္းတာမွာ
• Unopposed estrogen အီစထိုဂ်င္ ေဟာ္မုန္းေဆးေပးလို႔၊ ၃ဝ%၊
• Atrophic Endometritis, Vaginitis ေမြးလမ္း၊ သားအိမ္ေရာင္လို႔ ၃ဝ%၊
• Endometrial cancer သားအိမ္ကင္ဆာ ၁၅%၊
• Endometrial polyps, Cervical polyps သားအိမ္-သားအိမ္ဝ အညွာပါ-အသားပို ၁ဝ%၊
• Endometrial hyperplasia သားအိမ္ေရာဂါ ၅% နဲ႔
• တျခားအေၾကာင္းေတြ ၁ဝ% ရွိတာ ေတြ႔ရတယ္။

Pregnancy and Bleeding During Early Stage ကိုယ္ဝန္ႏုစဥ္ ေသြးဆင္းျခင္း http://dts-medicaleducation-adult.blogspot.in/2012/05/pregnancy-and-bleeding-during-early.html

ေဒါက္တာတင့္ေဆြ (၁၅-၂-၂ဝ၁၁)

ေဒါက္တာတင့္ေဆြ -  ေမြးလမ္းမွ ေသြးသြန္ျခင္း