နံနက္မိုးလင္းတိုင္း
သူ႔ေခါင္းထဲ အရင္၀င္လာတာက ဒီေန႔ ဘယ္သူ႕ဆီကေန ပိုက္ဆံေခ်းရမလဲဆိုတဲ့
အေတြးပဲ ျဖစ္တယ္လို႕ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြ ေရာဂါသည္တဦးျဖစ္တဲ့ မသီသီေက်ာ္က ေျပာပါတယ္။
ဒီေန႔မနက္ကလည္း မသီသီေက်ာ္ ဟာ ႏွလံုး
တလွပ္လွပ္တုန္ၿပီး မူးေ၀ေနတဲ့ၾကားက အိပ္ရာကေန အတင္းႀကိဳးစားၿပီး ထလာခဲ့တာပါ။
ဘာျဖစ္လို႔လဲ ဆိုေတာ့ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီေရာဂါသည္ ခင္ပြန္းနဲ႔ ကေလးသံုးေယာက္အတြက္
မနက္စာဖိုးနဲ႔ ခင္ပြန္းသည္ အတြက္ တီီဘီေဆးသြားထုတ္ဖို႔ လိုအပ္တဲ့ခရီးစရိတ္ကို
တေယာက္ေယာက္ဆီကေန ေခ်းငွားရမွာ ျဖစ္လို႔ပါပဲ။
“မေန႔တုန္းကလည္း
ေဆးခန္းမွာ အမ်ိဳးသားအတြက္ ေဆးသြားယူဖို႕ ခရီးစရ္ိတ္ကို အိမ္ေရွ႕အိမ္ကေန မရအရ
မနည္း ေတာင္းပန္ၿပီး ပိုက္ဆံေခ်းသြားခဲ့ရေသးတယ္” လို႔ အသက္ ၃၂ ႏွစ္အရြယ္ မသီသီေက်ာ္က ေျပာျပပါတယ္။
ေနအိမ္ကေန ေဆးခန္းကို
အသြားအျပန္ခရီးစရိတ္ ၄၂၀ က်ပ္ ကုန္ပါတယ္။ ေငြ ၅၀၀ကို အိမ္ေရွ႕ အိမ္ကေန ေခ်းသြားတဲ့
မသီသီေက်ာ္ဟာ ေဆးခန္းေရာက္ေတာ့ ေမာသြားတယ္။ ဆရာမက ေနာက္ရက္မွ လာဖို႔ ျပန္ခ်ိန္း လိုက္လို႔ပါ။ ဒီလို မၾကာခဏ
ခ်ိန္းတဲ့အတြက္ စိတ္ပ်က္လွေပမယ့္ ခ်ိန္းတဲ့ရက္ဆိုရင္ မသြားဘဲ မေနရဲဘူး။
မသီသီေက်ာ္တို႔လို
အိတ္ခ်္အိုင္ဗီေရာဂါသည္ေတြအတြက္ ခုလို ေဆးအခမဲ့ရေနတာ မဟာ့မဟာ အခြင့္အေရး တခုပါ။
အဲဒီေဆးခန္းမွာ စကုသခြင့္ရခဲ့တဲ့ ၂၀၀၃ ခုႏွစ္တုန္းကေတာ့ ေအ့စ္ေရာဂါသည္တိုင္းကို
ေဆး၀ါး ျပည့္ျပည့္စံုစံုေပးတဲ့အျပင္ လမ္းစရိတ္အေနနဲ႔လည္း တေယာက္ကို ၂၀၀ က်ပ္
ေပးပါေသးတယ္။
တခ်ိဳ႕လေတြမွာဆို လူနာတေယာက္ကို
ဆန္ႏွစ္ျပည္ ေပးပါေသးတယ္။ခုေတာ့ အဲဒီလို ခရီးစရိတ္ေတြ၊ ဆန္ေတြ မေပး ေတာ့တဲ့အျပင္
ေဆး၀ါးကိုေတာင္ ျပည့္စံုေအာင္ မေပးႏိုင္ေတာ့ပါဘူး။ ဒါ့ထက္ဆိုးတာက နည္းနည္း
ထူထူ ေထာင္ေထာင္ ျဖစ္လာတဲ့ လူနာေတြကို ေဆးလံုး၀ မေပးေတာ့တာပါပဲ။ မသီသီေက်ာ္ကုိလည္း
သြားႏိုင္ လာႏိုင္ရွိတယ္ဆိုၿပီး ေဆးေလွ်ာ့ခ် ခဲ့ပါတယ္။ ခင္ပြန္းသည္ကေတာ့
အိပ္ရာထဲ လဲေနတဲ့သူပါ။ ဒါေၾကာင့္
မသီသီေက်ာ္က ခင္ပြန္းသည္ကိုယ္စား ေဆးခန္းကို ႏွစ္ပတ္တခါ ေဆးသြားယူရပါတယ္။ ဒါေပမယ့္
မသီသီေက်ာ္ရဲ႕ မ်က္ႏွာက ျဖဴဖတ္ျဖဴေရာ္ျဖစ္ေနပါတယ္။ မ်က္လံုးအိမ္ေတြက
ခ်ိဳင့္ခြက္ေနၿပီး မ်က္လံုးမ်ားက ျပဴးေၾကာင္ေၾကာင္ ျဖစ္ေနတယ္။
အခမဲ့ေဆးကုသခြင့္ရတဲ့
ေဆးခန္းေတြမွာ ေဆး၀ါးျပတ္လပ္ေနတာ ၂၀၀၆ ႏွစ္ဆန္းပိုင္းကတည္းက ျဖစ္ပါတယ္။
ဂလိုဘယ္ဖန္း (Global Fund) ရပ္ဆိုင္းတဲ့
သတင္းထြက္ေပၚလာၿပီးတဲ့ေနာက္ပိုင္းမွာ အန္ဂ်ီအို အေတာ္မ်ားမ်ား ဘတ္ဂ်က္ အခက္အခဲေတြ
ေပၚေပါက္လာခဲ့ပါတယ္။ ၂၀၀၆ ေမလမွာ အန္ဂ်ီအိုအဖြဲ႔တခ်ိဳ႕ရဲ႕ အခမဲ့ေဆးခန္း
ေလးငါးခုမွာ လူနာေတြကို ေဆးေလွ်ာ့ေပးတာ၊ ေစ်းသက္သာတဲ့ တ႐ုတ္ေဆးေတြကို
ေျပာင္းသံုးလာတာ၊ တခ်ိဳ႔ေဆးခန္းေတြမွာ
ေရာဂါသက္သာ လာတဲ့ လူနာေတြကို ေဆးကုသမႈ လံုးဝရပ္ဆိုင္းပစ္လိုက္တာ စတဲ့
အေျခအေနေတြကို ေတြ႔ျမင္ရပါတယ္။
မသီသီေက်ာ္ကလည္း
ေဆး၀ါးကုသမႈရပ္ဆိုင္းၿပီး တလအၾကာမွာ မၾကာခဏမူးေ၀ေနတဲ့အတြက္ အခမဲ့ ေဆးကုသခြင့္
ျပန္ရဖို႔ အသနားခံစာတင္ၿပီး ျပန္ေလ်ွာက္ထားတယ္။ဒါေပမဲ့ အားရစရာ မရွိပါဘူးလို႔
ညႇဳိးငယ္တဲ့့ မ်က္ႏွာနဲ႔ ေျပာပါတယ္။
“တေန႔ကို
ကၽြန္မအတြက္ ေဆးဖိုးက ၁၂၀၀ ေလာက္ကုန္မွာ ျဖစ္တဲ့အတြက္ ေသာက္ႏိုင္မွာ မဟုတ္ဘူး။
အေသခံဖို႔ပဲ ရွိေတာ့တယ္။ ခုလိုအေျခအေနမ်ိဳးနဲ႕ေသတာကမွ ေကာင္းပါေသးတယ္။ ကၽြန္မတို႕
အရမ္းဒုကၡ ေရာက္တယ္၊ အမ်ိဳးသား ကလည္းအိပ္ရာထဲလဲေနတာဆိုေတာ့ မိသားစုမွာ ၀င္ေငြတစ္ျပားမွ မရိွိဘူး၊
ကိုယ္ပိုင္ပစၥည္းတခ်ိဳ႕ကို ေပါင္တန္ေပါင္ ေရာင္းတန္ေရာင္းနဲ႕ အိမ္ေရွ႕က
ေျမကြက္ကိုပါ တ၀က္ခြဲေရာင္း ၿပီးၿပီ၊ ေရာင္းစရာလည္းမရွိေတာ့ဘူး၊ စားစရာလည္း
မရွိေတာ့ဘူး။ခုလို အေျခအေနမ်ိဳးမွာ ေဆး၀ယ္ေသာက္လို႔ ေျပာရင္
ဘယ္လိုလုပ္ေသာက္ႏိုင္မွာလဲ” လို႔ ျပဴးက်ယ္ေနတဲ့ မ်က္၀န္းေတြနဲ႔ အေ၀းကို ေငးရင္း
မသီသီေက်ာ္က ေျပာတယ္။
မသီသီေက်ာ္နည္းတူ
ေဆးကုသခြင့္ရပ္ဆိုင္းခံရသူ ေမာင္ေဇာ္လတ္ကလည္း “ကၽြန္ေတာ္ ေဆးဆက္မရရင္ ေသမွာပဲ။ ဘယ္လိုပဲျဖစ္ျဖစ္ အျပင္ကေန
ေဆး၀ယ္ေသာက္ႏိုင္ေအာင္လို႔ ရြာျပန္ၿပီး အေမ့လယ္ ေရာင္းမယ္” လို႕ ဆိုပါတယ္။
အသက္ ၂၂ အရြယ္ ေမာင္ေဇာ္လတ္က
မသီသီေက်ာ္တို႔အိမ္နဲ႕ ႏွစ္လမ္းေက်ာ္မွာ ေနပါတယ္။ သူလည္း ေဆးမရေတာ့တာ ႏွစ္လေက်ာ္ပါၿပီ။ ေမာင္ေဇာ္လတ္ဟာ
ေဆးဆက္ ကုခ်င္တဲ့အတြက္ ေျမာက္ဥကၠလာပက ေ၀ဘာဂီေဆး႐ံုကို သြားပါေသး တယ္။
ဘတ္စ္ကားနဲ႕သြားတာပင္ ခရီးစရိတ္က ၈၀၀ ကုန္တယ္။ ေဆးကလည္း ႏွစ္ရက္စာပဲ ရတယ္။
ေဆးဖိုးက ၁၄၀၀ က်ပ္ ဆိုေတာ့ ေရရွည္မသြားႏိုင္ေတာ့ဘူး။
ဒီလိုနဲ႔ ေမာင္ေဇာ္လတ္ဟာ
အိပ္ရာေပၚ လဲခဲ့တယ္။ မၾကာခင္မွာ ေဆးဆက္ကုသဖို႔ စရိတ္ရွာမယ္ဆိုၿပီး
သူ႔အေမရဲ႕ရြာကို ျပန္သြားတယ္။ ရြာေရာက္ၿပီး တပတ္အၾကာမွာ ေမာင္ေဇာ္လတ္
ဆံုးသြားတယ္လို႔ မသီသီေက်ာ္က ေျပာပါတယ္။
“ျမန္မာႏိုင္ငံက
ေအ့စ္ေရာဂါသည္ေတြအတြက္ အေျခအေနမေကာင္းဘူးလို႔ ေျပာတာၾကားရပါတယ္။
စိုးလည္း စိုးရိမ္မိတယ္။ သိပ္မၾကာခင္မွာ ကၽြန္မတို႔ေဆးခန္းကလည္း
ဘက္ဂ်က္ေၾကာင့္ဆိုၿပီး ေဆးေတြ
ေလွ်ာ့ေပး လာတယ္။ ကၽြန္မတို႕ဆိုရင္ သက္သာေနတယ္ဆိုၿပီး အားေဆးမရတာ ေလးငါးလ ရွိၿပီ၊
အဲဒီလိုပဲ လူနာေတာ္ေတာ္ မ်ားမ်ား အေလွ်ာ့ခံရတယ္၊ ထူထူ ေထာင္ေထာင္ ျဖစ္လာတဲ့ သူေတြဆို
အေလွ်ာ့ခံရတာပဲ” ဟု
အင္းစိန္ၿမိဳ႔နယ္မွ မသီတာစိုးက ေျပာပါတယ္။
အင္းစိန္ေဆးခန္းမွာ မသီတာစုိး ေဆးကုေနတာ
တႏွစ္ေက်ာ္ပါၿပီ။ အရင္က သူဟာ အင္းစိန္ေစ်းထဲမွာ ကုန္စိမ္း ေရာင္းပါတယ္။
သားေလးတေယာက္ရွိပါတယ္။ ေယာက္်ားနဲ႔ကြဲေနတာ ၾကာၿပီလို႔ ဆိုပါတယ္။ တေန႔လုပ္
တေန႔စားဘ၀မို႔ မက်န္းမာတဲ့ၾကားထဲက ေစ်းေရာင္းရပါတယ္။ အခုေတာ့ ေရာဂါအေျခအေန
ဆိုးလာတဲ့အတြက္ ေစ်းမထြက္ႏိုင္ေတာ့တာ တလေက်ာ္ၿပီလို႔ ေျပာပါတယ္။
“ေစ်းမေရာင္းႏိုင္ေတာ့
သားကို ေက်ာင္းနားထားခိုင္းရတယ္။ ႀကိဳ႕ကုန္းကားဂိတ္မွာ ေဆးလိပ္နဲ႔ကြမ္းယာ
သြားေရာင္းရ တယ္။ ကၽြန္မကလည္း ေဆးကို အျပင္က ၀ယ္ေသာက္ေနရတဲ့အတြက္ ေႄကြးေတြ
လည္ပင္းနစ္ေနၿပီ။ ေဆးလည္း ဆက္မေသာက္ႏိုင္ေတာ့ဘူး” လို႔ အိပ္ရာေပၚလဲေနရက္က ေျပာပါတယ္။
ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ
အိတ္ခ်္အိုင္ဗီတိုက္ဖ်က္ေရးနဲ႔ ကာကြယ္တားဆီးေရးကိုေဆာင္ရြက္ေနၾကတဲ့အန္ဂ်ီအိုေပါင္း
ႏွစ္ဆယ္ ၀န္းက်င္ ရွိပါတယ္။ အားလံုးလိုလို ဘတ္ဂ်က္အခက္အခဲနဲ႔ ရင္ဆိုင္ေနရပါတယ္။
လက္ရွိလူနာေတြကို ေဆးလံု ေလာက္ေအာင္ ေပးႏိုင္ဖို႔ လူနာသစ္မ်ားကို လက္မခံေတာ့ဘဲ
ျငင္းလႊတ္လိုက္ရတဲ့ အေျခအေနထိ္ ေရာက္ေနၿပီလို႔ အန္ဂ်ီအို ၀န္ထမ္းတဦးက ေျပာပါတယ္။
ဒီလိုအေျခအေနမ်ိဳးမွာ
အိတ္ခ်္အိုင္ဗီပိုးကူးစက္ခံလူနာေတြကလည္း အရင္ထက္ ပိုမ်ားလာတဲ့အတြက္ တခ်ိဳ႕ လူနာသစ္ မ်ားဟာ ဘယ္ကိုသြားၿပီး
အကူအညီေတာင္းရမွန္း မသိေအာင္ ျဖစ္ေနရတယ္လို႔ လူနာရွင္တဦးက ေျပာပါတယ္။
ေမွာ္ဘီၿမိဳ႕နယ္က အသက္
၃၇ႏွစ္အရြယ္
ရဲတပ္ၾကပ္ႀကီး တိုး၀င္းႏိုင္ဆိုရင္ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီပိုး စစ္ေဆး
ေတြ႕ရွိၿပီး ကတည္းက အလုပ္ကနားၿပီး တလေလာက္ အိမ္ထဲေအာင္း ေနခဲ့ပါတယ္။ သူ႕မိခင္က
အန္ဂ်ီအို ေဆးခန္းေတြဆီ လိုက္စံုစမ္းပါတယ္။ ဘယ္အန္ဂ်ီအိုကမွ လူနာသစ္
လက္မခံေတာ့ဘူးဆိုတဲ့အတြက္ ေ၀ဘာဂီေဆး႐ုံႀကီးဆီ ေရာက္သြား ခဲ့တယ္လို႔ မိခင္ျဖစ္သူ ေဒၚခင္ရီက ဆိုပါတယ္။ ေဝဘာဂီ
ေဆး႐ံုဟာ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ တခုတည္းေသာ ေအ့စ္ေရာဂါ ကုသတဲ့ အစိုးရေဆး႐ံု ျဖစ္တယ္။
ေဆး႐ံု သံုးၾကိမ္သြားၿပီးေနာက္
တီဘီေရာဂါကို အရင္ကုဖို႔ ညႊန္ၾကားတဲ့အတြက္
တီဘီအခမဲ့ကုသေပးေနတဲ့ ေဆးခန္းေတြ ဆီကို သြားခဲ့တယ္။ ဒါေပမယ့္
တီဘီေဆးေသာက္လိုက္ကတည္းက အိပ္ရာကေန လံုး၀မထႏိုင္္ ေတာ့ဘဲ ျဖစ္သြားတဲ့ အတြက္
တီဘီေဆး ခဏျဖတ္ထားရာမွာ သံုးပတ္ၾကာေတာ့ တက္ရင္း ဆံုးသြားခဲ့တယ္လို႔ မိခင္ေဒၚခင္ရီက
ေျပာပါတယ္။ ဘယ္အန္ဂ်ီအိုဆီကမွ အကူအညီမရခဲ့ဘူးလို႔ သူက ေျပာတယ္။
“အန္ဂ်ီအိုေတြ
အားလံုးလုပ္စားေနၾကတာပဲ။ အဲဒီအတိုင္းဘယ္သူေမးေမး ေျပာရဲတယ္၊ လူနာတေယာက္ တိုးလာလို႔
သူတို႔အတြက္ ဘာပိုကုန္သြားမွာလဲ ၊ ဒီလိုေရာဂါသည္ေတြကို ခုတံုးလုပ္ျပီး သူတို႔ေတာင္းစားေနၾကတာ မဟုတ္လား ဒါေတာင္ သားကို
ခါးခါးသီးသီးျငင္းရက္တာ အံ့ၾသတယ္၊ တကယ္ပဲ တိုင္တန္းလို႔ ရရင္ တိုင္ခ်င္တယ္ ၊
ဘယ္မွာ ဘယ္လိုတိုင္လို႔ရမလဲ ၊ကိုယ့္လို ေနာက္လူေတြ မခံစားရေအာင္ တိုင္ခ်င္တာပါ” လို႕ ေဒၚခင္ရီက
ေျပာပါတယ္။
“လက္ရွိအေနအထားအရ
ကြ်န္ေတာ္တို႕မွာ အခက္အခဲတခ်ိဳ႕ ရွိေနတဲ့အတြက္လူနာသစ္ လက္မခံႏိုင္ဘဲ ျဖစ္ေန တာပါ။
ဒါကလည္း အခိုက္အတန္႔ပါပဲ ၊ မၾကာခင္ အဆင္ေျပသြားမွာပါ ဦးတိုး၀င္းႏိုင္ကိုလည္း
ေနာက္ သံုးပတ္ အၾကာမွာ လာဆက္သြယ္ဖို႔ ေျပာလိုက္ပါတယ္” လို႔
အန္ဂ်ီအိုတခုမွ ျပန္ၾကားေရးအရာရွိတဦးက ႐ွင္းျပပါတယ္။
“ဒီပံုစံအတိုင္းဆိုရင္
ေနာင္တႏွစ္ ႏွစ္ႏွစ္ေလာက္အတြင္းမွာ တကယ့္ကို ေအ့စ္ေရာဂါေပါက္ကဲြမႈႀကီး
ျဖစ္ႏိုင္တယ္၊ တကယ္ အျဖစ္မ်ားတဲ့ ေနရာေတြမွာ ခုဆို ကူးစက္ေရာဂါတခု ျဖစ္ေနသလိုပဲ။
ဟိုလူကလည္း ေအ့စ္ေရာဂါ။ ဒီလူူကလည္း ေအ့စ္ေရာဂါ။ ေရွ႕အလားအလာကေတာ့ ဒီပံုစံအတိုင္းဆို
လံုး၀စိတ္ခ်စရာမရွိဘူး” လို႔
အန္ဂ်ီအို ဝန္ထမ္း တဦးက ေျပာတယ္။
အိတ္ခ်္အိုင္ဗီကူူးစက္ခံရသူအေရအတြက္ဟာ
၂၀၀၃ ခုႏွစ္က ႏွစ္သိန္းဝန္းက်င္သာ ရွိခဲ့ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ယခုအခ်ိန္ မွာေတာ့
၃သိန္းမွ ၆ သိန္းေက်ာ္အထိ ရွိေနၿပီလို႔ UNAIDS
ႏွင့္ အျခား ႏိုင္ငံတကာ
ေအဂ်င္စီမ်ားက ဆိုပါတယ္။ အရင္တုန္းက အေရွ႕ေတာင္အာရွေဒသမွာ
အိတ္ခ်္အိုင္ဗီကူးစက္နႈန္းအျမင့္ဆံုးႏိုင္ငံမ်ားျဖစ္ၾကတဲ့ ကေမၻာဒီးယားနဲ႔
ထုိင္းႏိုင္ငံတို႔ထက္ ျမန္မာႏိုင္ငံက ကူးစက္ႏႈန္းဟာ ပိုသာလြန္သြားၿပီလို႔လည္း
ေျပာပါတယ္။
တႏွစ္ထက္တႏွစ္
ကူးစက္မႈႏႈန္းျမင့္လာတာနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး အစိုးရအေနနဲ႔ေရာ အန္ဂ်ီအိုေတြအေနနဲ႔ပါ
ထိထိ ေရာက္ေရာက္ ထိန္းခ်ဳပ္ႏိုုင္ျခင္းမရွိတာကို ေတြ႔ရပါတယ္။ အန္ဂ်ီအိုေတြအေနနဲ႔
ကုသေရးမွာသာမက ကာကြယ္ တားဆီးေရးလုပ္ငန္းေတြ မွာလည္း ေငြေတြ သံုးၿပီးလုပ္ျပၾကေပမယ့္
လူထုအတြက္ေတာ့ ထိထိေရာက္ေရာက္ သိပ္မရွိလွဘူးလို႕ သတင္းသမား တဦးက သံုးသပ္ပါတယ္။
“ကာလေပါက္ေစ်း
၅သိန္းဖိုးေလာက္ရွိတဲ့ ေဆးစိမ္ျခင္ေထာင္ေတြေ၀ဖုိ႕အတြက္ ရွမ္းျပည္တက္တာ ၀န္ထမ္းေတြ
တၿပံဳႀကီးပဲ။ အဲဒါေတြအတြက္ ခရီးစရိတ္နဲ႔စားစရိတ္တင္ ၁၀
သိန္းေက်ာ္ကုန္တယ္ဆိုတာကိုၾကည့္ရင္ သိသာတယ္” လို႔ သူက ေျပာပါတယ္။
အျခားအန္ဂ်ီအိုတခုကလည္း ၂၀၀၅
ခုႏွစ္တုံးက ကာကြယ္တားဆီးေရး ပညာေပးေဟာေျပာပြဲကို ေခ်ာင္းသာ ကမ္းေျခမွာ
၀န္ထမ္းအားလံုးနဲ႔ တေပ်ာ္တပါး က်င္းပခဲ့ၾကတယ္လို႔ ၾကားရပါတယ္။ ဒီလို
သတင္းမ်ိဳးေတြကို မၾကာခဏ ၾကားရေလ ့ရွိပါတယ္။
“ျမန္မာႏိုင္ငံမွာတင္ အန္ဂ်ီအိုေတြ လုပ္စားၾကတာ မဟုတ္ပါဘူး၊ အာဖရိကမွာလည္း
ဒီလိုပါပဲ။ ဒီလို မ်ားမ်ားစားၿပီး နည္းနည္းလုပ္ေပးတဲ့ အန္ဂ်ီအိုေတြ မရွိရင္လည္း
မျဖစ္ဘူးေလ” လို႕ သူက
သံုးသပ္ေျပာဆိုပါတယ္။
Global Fund ေနရာမွာ
အစားထိုး၀င္ေရာက္လာတဲ့ 3D Fund ရွိေနေပမယ့္ 3D Fund မွ ရရွိမယ့္ တႏွစ္ ေဒၚလာ သန္း ၂၀ ဆိုတာက ျမန္မာႏိုင္ငံအတြက္ေတာ့ နည္းပါတယ္လို႔ သူက
သံုးသပ္ပါတယ္။
ေအ့စ္ေရာဂါနဲ႔ ပတ္သက္ရင္
ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ႕ အဓိကျပႆနာက ကူးစက္မႈႏႈန္းကို မတားဆီးႏိုင္တာပဲလို႔ PSI မွ ၀န္ထမ္း တဦးက ဆိုပါတယ္။ လိင္လုပ္သားမ်ားဆီကေန
ကူးစက္ၾကသလို၊ ေဆး႐ံုေဆးခန္းေတြကေန ကူးစက္ၾကတာလည္း ရွိတယ္။ သားဖြားခန္းတခုကေန
ကူးစက္ခဲ့ရတဲ့ မိခင္ေတြလည္း ရွိတယ္။ ေဆး႐ံု၊ ေဆးခန္းမွာ သံုးစြဲတဲ့ ကိရိယာေတြ
ခ်ိဳ႕တဲ့တာက ေရာဂါကို ျဖန္႔ေပးေနျခင္းပဲ ျဖစ္တယ္လို႕ အဆိုပါ ၀န္ထမ္းက
သံုးသပ္ပါတယ္။
ေဆး႐ံုမွာ ခြဲစိတ္လို႔၊
ေသြးသြင္းလို႔ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ကူးစက္ခံရမႈႏႈန္းဟာ
စုစုေပါင္းကူးစက္မႈေတြရဲ႕ ၂၅ ရာႏႈန္းေက်ာ္ အထိ ျဖစ္ႏိုင္တယ္လို႔
ရန္ကုန္ၿမိဳ႕အေနာက္ပိုင္းေဆး႐ံုမွ လက္ေထာက္ဆရာ၀န္တဦးက ေျပာပါတယ္။
အသည္းအထူးကုဆရာ၀န္ႀကီးတဦးကလည္း “ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာအတတ္ႏိုင္ဆံုး ေသြးမသြင္းနဲ႕၊
ခြဲစိတ္ခန္းမ၀င္နဲ႕ ဘာျဖစ္လို႔လည္း ဆိုေတာ့ စိတ္မခ်ရလို႔၊ ကူးစက္ေရာဂါအမ်ိဳးမ်ိဳးရႏိုင္လို႔ပဲ” လို႕ ဆိုပါတယ္။
ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ
ေသြးမွတစ္ဆင့္ကူးစက္ခံေနရသလို၊ လိင္လုပ္သားေတြပိုမိုမ်ားျပားလာတဲ့အတြက္လည္း
ကူးစက္ႏႈန္း ျမင့္လာတာ ျဖစ္တယ္လို႔ အန္ဂ်ိီအို၀န္ထမ္းတစ္ဦးက ဆိုပါတယ္။
သူတို႔အဖြဲ႔အေနနဲ႔ ေဟာေျပာပြဲမ်ား မၾကာခဏ ျပဳလုပ္ၿပီး ကြန္ဒံုေဆာင္ထားဖို႔
ပညာေပးတိုက္တြန္းေပမယ့္ နားလည္လက္ခံသူ အလြန္နည္းပါးတာ ေတြ႕ရတယ္ လို႔လည္း သူက
ေျပာပါတယ္။
“ေဟာေျပာပြဲၿပီးရင္
တေယာက္ကို ကြန္ဒံုတခုႏွစ္ခု အလကား ေဝေပးတယ္။ သူတို႔ဆီက အလကားရလိုက္တဲ့ ကြန္ဒံု
ကုန္သြားတယ္ဆိုရင္ ၀ယ္သံုးရေတာ့မွာ၊ ကြန္ဒံုတခုကို ၁၅၀- ၂၀၀ ရွိေနတာ၊ ဘာျဖစ္လဲ
သူတို႕ အလကားရတဲ့ ကြန္ဒံုေတြပဲ အခုလိုဆိုင္ေတြမွာ တင္ထားသလိုပဲ အလကားေပးၿပီး
တင္ထားခိုင္းေပါ့၊ လိုခ်င္တဲ့သူ အလကား ယူပေစေပါ့” ဟု ကုန္သည္ တဦးျဖစ္တဲ့ ကိုႏိုင္ႏိုင္က ေျပာပါတယ္။
အန္ဂ်ီအိုတခုကေတာ့
သူတို႔ကြန္ဒံုေတြကို မဂၤလာေစ်းက ေဆးဆိုင္ႀကီးသံုးဆိုင္မွာ တခု ၃၅က်ပ္ႏႈန္းနဲ႔ ဇြန္လ ေႏွာင္း ပိုင္းမွ စၿပီး
ျဖန္႔ခ်ိခြင့္ျပဳလိုက္တယ္လို႔ သိရတယ္။ ဝယ္သူသံုးစြဲသူမ်ားက တခုကို ၁၀၀ က်ပ္မွ ၁၅၀
က်ပ္ အထိ ေပးဝယ္ရပါတယ္။ ဒီအန္ဂ်ီအိုိဟာ ယခင္ကတည္းက အသင္းဝင္ဆရာဝန္မ်ားမွတဆင့္
ကြန္ဒံုတခု က်ပ္ ၃၀ ႏႈန္းနဲ႔ ေရာင္းခ်ခဲ့တယ္လို႔လည္း ၾကားသိရပါတယ္။
“အလကားရတဲ့
ပစၥည္းကိုဘာျဖစ္လို႔ အလကားမေပးတာလဲဆိုေတာ့
လူေတြစိတ္ထဲမွာ အလကားရရင္ တန္ဖိုး မထားၾကပဲ၊ အလကားျဖစ္ျဖစ္သြားတတ္လို႔
ခ်ိဳသာတဲ့ေစ်းႏႈန္းတခု သတ္မွတ္ၿပီး၊ ဘယ္ေနရာမွာ မဆို အလြယ္တကူ ၀ယ္ႏိုင္ေအာင္
အခုလို စီစဥ္ထားတာပါ” လို႔
အဆိုပါအန္ဂ်ီအိုမွ ၀န္ထမ္းတဦးက
ေျပာပါတယ္။
ကူးစက္ခံရသူပြားမ်ားေနတဲ့အတြက္
ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ လာမယ့္ ၂၀၀၈ ခုႏွစ္ဆိုရင္ လူတရာမွာ ၁၀ ေယာက္နဲ႔ အထက္
ျဖစ္ပြားႏိုင္ၿပီး ကိုယ္ခံအားက်ဆင္းေရာဂါ ဆိုတဲ့ ေအ့စ္ေရာဂါ ေပါက္ကြဲမႈႀကီး
ျဖစ္လာႏိုင္တယ္လို႔ အထူးကု ဆရာ၀န္ႀကီး
တဦးက ခန္႔မွန္းေျပာဆိုပါတယ္။ (ေ၀ဒနာရွင္မ်ား၏
အမည္မ်ားမွာ အမည္ရင္းမ်ား မဟုတ္ပါ)
ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္မဲ့
ေရာဂါသည္မ်ား၊ အန္ဂ်ီအိုမ်ားႏွင့္ ျမန္မာႏိုင္ငံ
Dear Sir / Madam,
It is a very good news that many countries and many organizations would like to help Myanmar citizens. Due to the primitive society in Myanmar, many HIV infected patients dare not come to the right center for medical treatment. Society in Myanmar has not modernized yet so that people avoid HIV infected patients. HIV infected patients need moral support as well as medication support. Due to the very poor medical treatments by local doctors, some die without any proper reason. Local doctors, nurses, hospitals, centers, etc., provides very unfriendly atmosphere to all patients. Many people here are lack of education, knowledge and dare not speak openly to what they feel to their doctors, clinics and the medications. Corruption is everywhere and every level in Myanmar. Least number of medication will go into the hands of infected patients and the rest may sell out in the black market. One breast cancer patient for example, was taken medical treatment in Yangon, one of her breast was cut without doing even mammogram or X-ray in one of the private hospitals in Yangon. She then went to Thailand for further treatment. She is an engineer and a government officer. Thai doctors do not know what to do with her because she could not submit her past medical record and she cannot submit the tissue or paraffin wax of the tissue of the breast she cut off in Myanmar. Although there are many medical doctors in Myanmar who graduated from UK or other Western countries or USA, they are very very careless and they do not have any medical ethic. Local doctors with overseas degree are not at all up-to-date with modern medical technology. There are not at all modern high medical technology machines, equipments, etc in throughout Myanmar (eg. Mammogram machine, digital radiation machine). Medication for HIV patients are very complicated. Physicians need to check HIV patient with a great care and decide which level of HIV medication is suitable for that particular patient (according to the HIV blood test result for each patient). Medication for one HIV patient and other HIV patient may not be the same. ARV medication is just a general name for HIV patients. Same level of ARV medication cannot treat for all HIV patients. All HIV patients must take medication at least twice a day and 12 hours time difference. HIV patients cannot miss even a single dose of the medication and a great care to take twice a day with only 12 hours time difference. Maximum 15 minutes can be late to take the daily medications. All HIV patients must take the medication for life long period. In Myanmar, many local LABs are totally useless and not at all dependable and reliable. As I said above, the tissue must keep in the paraffin wax and it must keep in a lab at least for one year long (international standard), but in Myanmar, no lab keep that even for three months long. Patients who cannot afford to go abroad for medical treatment are same like guinea pigs in Myanmar. These poor conditions are really existing in the most developped city in Myanmar called Yangon. So, what about and how about of the patients who live in the provinces? Many villages do not even have first aid center. In Irrawaddy division for example, the villages between Nga Ting Chaung town and Lay Myat Nhar town (except I tha byu town) do not even have a first aid center and there is no power supply at all. Each hat (each family) does not have own toilet. A few numer of hats have to share one toilet. Due to the language barrier, foreigners cannot speak directly to the local people or infected patients or even if he or she does, he/she cannot get right answer from them because local authorities (government as well as NGOs) already shouted them what to say to the foreigners. People who live in the province are very timid type compared to the city dwellers. Still now, many local people in Myanmar and many foreigners do not know how many NGO hiv treatment centers in Myanmar and Please advise if there is a website to see the location or address of the NGO hiv treatment centers existing in Yangon and throughout Myanmar and how is/are the treatments to the patients . There is no international standard hospital (ISO certified) in Myanmar. We cannot say that a hospital with international standard is just in-terms of the decoration of the hospital rooms only. The treatments, equipments, services provided by all level of hospital staff, etc, etc are also counted. Some people who live in urban area and many people who live in rural area can afford only tradition medicines because it is cheap and description is written in Burmese language. 95 percent of the tradition medicines are not at all internationally recognized (ISO certified). In Thailand, people can buy condoms even in convenience stores like 7Eleven which opens 24 hours. Where to buy and how to buy condoms in Myanmar and can local people afford to buy one or not and they have knowledge to use it or not. HIV virus can spread not only from having sex without condom, but also from blood transmission, from hair-cut blade, from lip-kiss, from knife which is used in operation-theaters of the hospitals, from drug-addits, needle from injection, etc, etc.