ျမန္မာေတြက ေသြးဆံုး-သားဆံုးလို႔ တြဲသံုးတယ္။ သူမ်ားေတြကေတာ့ Menopause and Perimenopause ေသြးဆံုးခ်ိန္နဲ႔ ေသြးဆံုးခါနီးလို႔ တြဲေရးတယ္။ Menopause ေသြးဆံုးတာဆိုတာ အမ်ိဳးသမီးတေယာက္မွာ ရာသက္ပန္ Menstruation ရာသီမလာေတာ့တာျဖစ္တယ္။ ဘဝမွာ တကယ့္ အခ်ိဳးအေကြ႔တခု ျဖစ္တယ္။ ေရာဂါရလာတာ မဟုတ္ပါ။

ဒါေပမဲ့ ေနေကာင္းထိုင္သာရွိမႈမွာေတာ့ သက္ေရာက္မႈၾကီး ျဖစ္ေစတယ္။ မိန္းမဘဝမွာ ဆုလာဘ္ရသလိုျဖစ္လာတယ္လို႔ ယူတတ္ရင္ ယူဆႏိုင္တယ္။ ႏွလံုးေရာဂါ၊ အရိုးေရာဂါတို႔လို ျဖစ္လာႏိုင္စရာေတြကိုလဲ က်န္းမာေရးအသိရွိရွိနဲ႔ ကာကြယ္ႏိုင္ပါတယ္။ မ်က္ႏွာနီျမန္းတာ၊ ညေခြ်းထြက္တာ စတဲ့အသစ္ျဖစ္လာေတြ ခံစားရမွာျဖစ္ေပမဲ့ လစဥ္ဆိုတာ ပူစရာမလိုေတာ့ဘူး။ ရင့္က်က္-ျပည့္စံုလာျပီ။ ႏွလံုးေရာဂါ၊ အရိုးေရာဂါတို႔လို ျဖစ္လာႏိုင္စရာေတြကိုလဲ က်န္းမာေရးအသိရွိရွိနဲ႔ ကာကြယ္ႏိုင္ပါတယ္။

ဘာလို႔ျဖစ္လာသလဲ။ အသက္ေၾကာင့္ပါ။ ကေလးမရႏိုင္ေတာ့ဘူး။ မ်ိဳးဥအိမ္ကေန အပ်ိဳျဖစ္ကတည္းက လုပ္ေပးေနခဲ့၊ ထုတ္ေပးေနခဲ့တာမွန္သမွ် ေလွ်ာ့ခ်လိုက္ျပီ။ အသက္ေၾကာင့္ မဟုတ္ဘဲ Bilateral oopharectomy မ်ိဳးဥအိမ္ ႏွစ္ဖက္လံုး ထုတ္ရတာ၊ Chemotherapy ကင္ဆာေဆးေပးတာ၊ Pelvic radiation တင္ပါးဆံုေနရာကို ဓါတ္ကင္တာေတြ ကေနလဲ ေစာျပီး ေသြးဆံုးႏိုင္ပါတယ္။ Hysterectomy သားအိမ္ထုတ္ရေပမဲ့ မ်ိဳးဥအိမ္ခ်န္ထားရင္ ေဟာ္မုန္းတန္ခိုးေတြ ဆက္ရွိေနပါအံုးမယ္။ ရာသီေသြးမလာေတာ့ဘူး။ ကေလးလဲမရႏိုင္ေတာ့ဘူး။

ေသြးဆံုးခ်ိန္ဟာ ျမန္မာေတြက ၄၅ ႏွစ္လို႔ ႏုတ္က်ိဳးေနတယ္။ National Institute on Aging အဆိုအရ ပ်မ္းမွ် ၅၁ ႏွစ္ျဖစ္တယ္။ ၄ဝ ကတည္းကဆံုးသူနဲ႔ ၆ဝ က်မွဆံုးသူေတြလဲ ရွိပါတယ္။ ဆရာဝန္ေတြ ဘယ္ေလာက္ေတာ္ေနေန အမ်ိဳးသမီးလူနာ ဘယ္ေတာ့ ေသြးဆံုးမယ္၊ ဘာေတြ ျဖစ္လာမယ္ဆိုတာ မွန္းလို႔ မရပါ။ ၁၂ လတာဆက္တိုက္ ရာသီ မလာတာကိုမွ ေသြးဆံုးအမ်ိဳးသမီးစာရင္းထဲ ထည့္ပါမယ္။ ေသြးဆံုး ဆိုတာ တေျဖးေျဖးျဖစ္လာတယ္။ အဲလို မူမမွန္ ျဖစ္လာေနခ်ိန္ကို Perimenopause ေခၚတယ္။ ဒီအေတာအတြင္းလဲ ကေလး ရႏိုင္ေသးတယ္။

ျဖစ္တာေတြက တေယာက္နဲ႔တေယာက္မတူပါ။ တခ်ိဳ႕မွာ ေျပာင္းသြား၊ ရပ္သြားမွန္းမသိ ျဖစ္တယ္။ တခ်ိဳ႕ၾက ခံလိုက္ရတာလို႔ ေျပာတယ္။ ရာသီရက္ တိုလာတာ၊ တလနဲ႔တလ ပိုျခာလာတာ၊ ဆင္းတာက နည္းလာတာ၊ တခ်ိဳ႕ ပိုမ်ားတာေတြ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ဒါေတြျဖစ္တိုင္း ေဆးကုဘို႔မလိုပါ။ ဆရာဝန္ျပရင္ေတာ့ ပိုေကာင္းပါတယ္။ သဘာဝနည္းနဲ႔ မဟုတ္ဘဲ မ်ိဳးဥအိမ္ကို ေဆးေပး၊ ခြဲစိတ္၊ ဓါတ္ကင္နည္းနဲ႔ လုပ္လို႔ ေသြးဆံုးတာမ်ိဳးက ရုတ္တရက္ၾကီးခံရတယ္။

Hot Flashes မ်က္ႏွာနီျမန္းတာကို အျဖစ္ၾကရဆံုးဘဲ။ ပူေႏြးတာ ခံစားရမယ္။ မ်က္ႏွာ၊ လည္ပင္း၊ လက္ေမာင္း၊ ေက်ာ၊ ရင္ပတ္ေတြမွာ နီရဲရဲျဖစ္မယ္။ ေခြ်းပိုထြက္မယ္၊ အိပ္ေရးပ်က္ႏိုင္တယ္။ ခ်မ္းႏိုင္တယ္။ မီးယပ္ ခ်မ္းလို႔ ေျပာၾကတာထဲ ဒါလဲ ပါမလားဘဲ။ ၁ဝ-၃ဝ စကၠန္႔ၾကာႏိုင္တယ္။ ေအးတဲ့ေနရာ၊ ပန္ကာ၊ သာမန္ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္တာ၊ အပူအစပ္ေလွ်ာ့စားတာ၊ စိတ္ဖိအား ေလွ်ာ့တာေတြ လုပ္သင့္တယ္။

Sex Problems လင္-မယားအတူေနတာမွာလဲ အေျပာင္းအလဲေတြ ရွိလာမယ္။ (အီစထိုဂ်င္) ေဟာ္မုန္း နည္းလာလို႔ (ဗဂ်ိဳင္းနား) က ေျခာက္လာတာမို႔ အရင္ပံုစံနဲ႔ ဆက္ဆံရင္ နာမယ္။ Water-soluble lubricant သံုးႏိုင္ပါတယ္။ Libido လိင္စိတ္လဲ ေျပာင္းတယ္။ စိတ္နည္းလာၾကသူက အေရအတြက္မ်ားတယ္။ မနည္းသူ၊ ပိုအဆင္ေျပသူလဲ ရွိေသးတယ္။ စိတ္ဖိအား၊ ရုပ္က်န္းမာေရး၊ အိမ္ေထာင္ေရးစတာေတြအေပၚ မူတည္လို႔ မတူၾကတာျဖစ္တယ္။ အရင္ကလိုေနသူေတြကို သတိေပးစရာရွိတာက (STDs) လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္ေရာဂါေတြက ေသြးဆံုးတာကို မသိၾကပါ။

ဘယ္လိုအေျပာင္းကေန ျပႆနာရွိရွိ ဆရာဝန္နဲ႔ညွိပါ။ ေဟာ္မုန္းေဆး ေပးမလား၊ မေပးဘူးလား ခ်ိန္ဆမယ္။ Hormone Replacement Therapy ေခၚတယ္။ ေနာက္တနည္းက Low-dose birth control pills ေဟာ္မုန္းနဲနဲသာပါတဲ့ ကိုယ္ဝန္တားေဆးေပးႏိုင္တယ္။ Antidepressants စိတ္က်ေဆး၊ Blood pressure drugs ေသြးက်ေဆး၊ Vaginal estrogen cream ေမြးလမ္းထဲထည့္တဲ့ ေဟာ္မုန္းေဆးေတြလဲ ေပးႏိုင္ တယ္။ Bioidentical Hormone Therapy ေဆးေပးနည္းလဲ ရွိတယ္။

ေသြးဆံုးသူေတြအတြက္ စိုးရိမ္စရာေတြက Heart disease ႏွလံုးေရာဂါ နဲ႔ Osteoporosis အရိုး မသန္မာမႈေတြ ျဖစ္တယ္။ က်န္းမာေနဘို႔ရာ ေဆးစစ္ပါ။ Blood pressure ေသြးဖိအား၊ Cholesterol (ကိုလက္စေထာ)၊ Blood sugar ဆီးခ်ိဳေတြ စစ္ပါ။ ရင္သားကင္ဆာအတြက္ Mammograms လုပ္ပါ။ သားအိမ္ကင္ဆာအတြက္ Pap test လုပ္ပါ။ အစာအာဟာရ၊ Physical activity ကိုယ္လက္လႈတ္ရွားမႈ နဲ႔ Stress management စိတ္ေျဖေလွ်ာ့နည္းေတြ ျဖည့္ေပးပါ။

ေဒါက္တာတင့္ေဆြ (၈-၃-၂ဝ၁၂ )

ေဒါက္တာတင့္ေဆြ - ေသြးဆံုး-သားဆံုး (၂)