ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ ေအ့စ္ တိုက္ဖ်က္ေရး ဘယ္လို တိုးတက္မႈ႔ေတြရွိလာၿပီး၊ အဓိက ျပႆနာေတြကို ဘယ္လို ေျဖရွင္းႏိုင္ပါသလဲ။
ၿပီးခဲ့တဲ့အပတ္ ဒီဇင္ဘာ (၁) ရက္ေန႔ ကမာၻ႔ေအ့စ္ (AIDS) တိုက္ဖ်က္ေရးေန႔ က်ေရာက္လာခ်ိန္မွာ ကမာၻ႔ေနရာအမ်ားအျပားမွာ ေရာဂါျဖစ္ႏႈန္းနဲ႔ ေသႏႈန္းက်ဆင္းလာတဲ့ တိုးတက္မႈ႔ ေတြရွိလာသလို ျမန္မာႏိုင္ငံမွာလည္း တိုးတက္မႈ႔တခ်ိဳ ႔ ရွိလာခဲ့တယ္လို႔ ျမန္မာ့က်န္းမာေရး ပညာရွင္ေတြက ဆိုၾကပါတယ္။
အဓိက တိုးတက္ခဲ့မႈ႔ကေတာ့ ART လို႔ အတိုေခါက္ေခၚတဲ့ Anti-Retroviral Treatment ပိုေပးလာႏိုင္တာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီ ကုသမႈ႔ ခံယူႏိုင္သူ အရင္ထက္ပိုမ်ားလာၿပီး၊ ကုသမႈ႔က တဆင့္ ကာကြယ္ေရးေတြ ပိုလုပ္လာႏုိင္ခဲ့ပါတယ္။ အက်ိဳးဆက္အေနနဲ႔ ကူးစက္မႈ႔ခံရတာ အမ်ားဆံုးျဖစ္တဲ့သူေတြၾကားထဲမွာ အမ်ားစုက ျဖစ္ႏႈန္းက်လာတယ္လို႔ အမ်ိဳးသား ေအ့စ္ တိုက္ဖ်က္ေရး အစီအစဥ္က ဆိုပါတယ္။
ဒါေပမဲ့ ကမာၻ႔ ေအ့စ္ တိုက္ဖ်က္ေရးေန႔ရဲ့ ေဆာင္ပုဒ္ျဖစ္တဲ့ Getting to Zero ေရာဂါျဖစ္ႏႈန္းေသႏႈန္းနဲ႔ ႏွိမ္ခ်မႈ႔ေတြ လံုးဝကင္းစင္ ပေပ်ာက္ေရး ျဖစ္ဖို႔ကေတာ့ အမ်ားေျပာေနၾကတဲ့ ေငြေၾကးျပႆနာကို ေျဖရွင္းႏိုင္တာ အျပင္၊ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ ေနာက္ အဓိက ျပႆနာျဖစ္ေနေသးတဲ့ HIV ပိုးရွိသူေတြနဲ႔ ေအ့စ္ ေရာဂါ ရွိေနသူေတြကို ႏွိမ္ခ် ခြဲျခား ဆက္ဆံတာေတြကိုလည္း ျပဳျပင္ေပးႏိုင္ဖို႔လိုပါတယ္။
ဒီလို ႏွိမ္ခ်ခြဲျခားမႈ႔ ျပႆနာေတြ ဘာေၾကာင့္ အဓိက ဆက္ျဖစ္ေနရၿပီး၊ ဘယ္လို အက်ိဳးဆက္၊ ဆိုးက်ိဳးေတြ ျဖစ္ေစတာမို႔ ဒီျပႆနာကို ဘယ္လို ျပဳျပင္ေပးသင့္ပါလဲ။ ေနာက္ ေငြေၾကးျပႆနာကို ေျဖရွင္းႏိုင္ဖို႔ေရာ ဘယ္သူေတြက ဘာေတြလုပ္ေပးသင့္ပါသလဲ။
ကိုဝင္းမင္းက ျမန္မာႏိုင္ငံထဲမွာ ေအ့စ္ တိုက္ဖ်က္ေရး လက္ေတြ႔ ဦးဆာင္လုပ္ေနတဲ့ ပ်ိဳးပင္အဖြဲ႔က Program Manager ေဒါက္တာမ်ိဳးလြင္နဲ႔ ႏိုင္ငံတကာမွာ ေအ့စ္ ကၽြမ္းက်င္သူ ပညာရွင္ ျမန္မာဆရာဝန္ ေဒါက္တာျမတ္ထူးရာဇတ္ တို႔ကို ေမးျမန္း တင္ျပထားေသာ အသံဖိုင္ကို ျပန္လည္းေရးသားတင္ျပထားပါသည္။
" ျမန္မာနိုင္ငံထဲမွာ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ တိုက္ဖ်က္ေရး ကုလသမဂၢနဲ႔ ညွိႏႈိင္းေဆာက္ရြက္ေနတဲ့ ပ်ိဳးပင္ အဖြဲ႕က လုပ္ငန္းအစီအစဥ္ဆိုင္ရာ ဒုမန္ေနဂ်ာ ေဒါက္တာမ်ိဳးလြင္က နိုင္ငံတြင္းမွာ လူထုအဖြဲ႕အစည္းေတြ ပါဝင္မႈ ပိုမ်ားလာတယ္ ဒါေပမယ့္ လံုေလာက္မႈေတာ့ မရွိေသးဘူး...ေရွ႕မွာ အရွိန္ျမွင့္လုပ္ဖို႔ လိုတယ္...အရွိန္ျမွင့္ မလုပ္နုိင္ရင္ေတာ့ ေနာက္ျပန္ လွည့္သြားမွာ စိုးရိမ္းေနရေသးတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္....
အရင္ကနဲ႔စာရင္ ကာကြယ္ေရးလုပ္ငန္းေတြလည္း ပိုလုပ္လာတယ္..ကုသေရးလုပ္ငန္းေတြလည္း ပိုလုပ္လာနုိင္တယ္..ေအ့စ္ျဖစ္တဲ့သူေတြလည္း ပိုမ်ားလာေနတယ္ေလ... အဲဒါေတြ ပိုလာေတာ့ေသခ်ာတယ္.. ဒါေပမယ့္ အဲဒါနဲ႔ လုံေလာက္ျပီလားဆိုေတာ့ မလံုေလာက္ေသးဘူး.. ဒီေကာင္ေတြရဲ့ အက်ိဳးဆက္ကေတာ့ ရလဒ္ေကာင္းေတြ ရလာတာကိုေတာ့ ေတြ႔ရ တယ္..အရင္က ေအအာတီ မရွိခင္တံုးကဆိုရင္ ေရာဂါ ရွိတဲ့လူ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားက သူမွာ ေရာဂါရွိတယ္လုိ႔ ေျပာရမွာကို အရမ္းကို ရွက္လည္းရွက္တယ္ ေၾကာက္လည္းေၾကာက္ ၾကတယ္..ေနာက္တခုက ေျပာေတာ့ေရာ ဘာထူးမွာလည္း ဆိုတဲ့ အေနအထားကေန အခုဘာပဲျဖစ္ျဖစ္ ငါမွာ ေရာဂါရွိမွန္းသိရင္ ေဆးေစာေစာကုရင္ ငါ့အတြက္ အသက္ေတာ္ေတာ္ ရွည္ေအာင္ လုပ္နုိင္တယ္ဆိုတဲ့ ေအအာတီေၾကာင့္ လူေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားက အျပင္ကို ထြက္လာၾကတယ္..
ထြက္လာတဲ့အခါၾကေတာ့ သူတို႔ကိုေဆးေပးရင္နဲ႔ တခါတည္း conselling လုပ္တဲ့အခါ သူတို႔ကတဆင္ တျခားသူေတြကို မကူးေအာင္ ကာကြယ္တဲ့လုပ္ငန္းေတြမွာ ေတာ္ေတာ္ မ်ားမ်ား ပါဝင္လုပ္ေဆာင္လာေတာ့ ေအအာတီရဲ့ အက်ိဳးသက္ေရာက္မႈက ေတာ္ေတာ္ေလး သိသာတယ္.....
ျမန္မာနိုင္ငံ အမ်ိဳးသား ေအအိုင္ဒီအက္စ္ တိုက္ဖ်က္ေရး အစီအစဥ္ရဲ့ ဒီနွစ္ထုတ္ျပန္ခ်က္အရ ၂၀၀၆ နွစ္ထဲမွာ ေအအာတီေဆး ရရွိသူ ၅ ၅၀၀ ေက်ာ္ပဲ ရွိရာကေန ၂၀၁၀ နွစ္ကုန္ ပိုင္းမွာ ၃၀ ၀၀၀ အထိရွိလာတယ္လုိ႔ ဆိုတာပါတယ္..ဒါေပမယ့္ ေဒါက္တာမ်ိဳးလြင္ကေတာ့ ခန္႔မွန္းေျခ ေဆးလိုအပ္သူရဲ့ ၃၀ ရာခိုင္ႏႈန္းကိုပဲ ျဖည့္စီးေပး နုိင္ေသးတယ္လုိ႔ ေထာက္ျပလိုက္ပါတယ္....
ဒီအမ်ိဳးသား ေအအိုင္ဒီအက္စ္ တိုက္ဖ်က္ေရး အစီအစဥ္ရဲ့ ထုန္ျပန္ခ်က္ထဲမွာပဲ လိင္အလုပ္သမားေတြထဲမွာလည္း ၂၀၀၆ ခုနွစ္ထဲမွာ ၃၀ ရာခိုင္ႏႈန္းေက်ာ္ ဒီေရာဂါပိုး ရွိခဲ့ရာကေန ၂၀၁၁ မွာ ၉ ရာခိုင္ႏႈန္းေလ်ာ့က် လာတယ္.. လိင္တူဆက္ဆံတဲ့ အမ်ိဳးသားေတြထဲမွာ ဒီေရာဂါ ရွိမႈဟာ ၂၀၀၇ ခုနွစ္မွာ ၂၉ ရာခိုင္နႈန္းရွိခဲ့ရာကေန အခု ၁၁ ရာခိုင္းႏႈန္းအထိ ေလ်ာ့က်လာတယ္...ဒါေပမယ့္ မူးယစ္ေဆးထိုးသူေတြထဲမွာေတာ့ က်ဆင္းမႈမရွိေသးဘူးလုိ႔ ဆိုထားပါတယ္...
အခုလုိ တိုးတက္မႈေတြ ရွိလာေပမယ့္ ကမၻာ့ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ေန႔ ေဆာင္ပုဒ္ျဖစ္တဲ့ ဒီေအအိုင္ဒီအက္စ္ ေရာဂါ ကင္းဆင္ေရး ျပည့္္မွီေအာင္ လုပ္ရာမွာ အမ်ားေျပာေနက်တဲ့ ေငြေၾကးလုံေလာက္မႈ ျပႆနာအျပင္ ခြဲျခားနိွမ့္ခ် ဆက္ဆံမႈဟာ အဓိက အတားအဆီးၾကီး တခုျဖစ္ေနေသးတယ္..ဒီခြဲျခားနိွမ့္ခ် ဆက္ဆံမႈ အတားအဆီးကို ေက်ာ္လႊားနိုင္ဖုိ႔ ၾကိဳးစားရာမွာ အားလံုးက အျမင္မမွားပဲ အျမင္က်ယ္က်ယ္ရွိလာေအာင္ ပညာေပးတာ က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔လုပ္ဖို႔ လုိတယ္လို႔ ေဒါက္တာမ်ိဳးလြင္က ေထာက္ျပသြားပါတယ္...
အဆိုးဆံုးျပသနာက ဒီခြဲျခားနိွမ့္ခ်ဆက္ဆံတာေတြ ရွိေနေသးသမွ် ဒီေအာင္ျမင္မႈကုိ ရဖို႔ မလြယ္ဘူးေလ..HIV ရွိတဲ့ လူတိုင္းကို ကၽြန္ေတာ္တို႔က ဒီဘာသာေရး အယူအဆအရ ယဥ္ေက်းမႈ အယူအဆအရ မေကာင္းတဲ့သူေတြရယ္ဆိုတဲ့ အေတြးက ရွိေနေသးတာကို..အဲဒီေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တို႔က အဲဒါေတြ ပေပ်ာက္ေအာင္ လုပ္ေပးရမယ္.. လူေတြၾကားထဲ HIV ဆိုတာ မေကာင္းတာလုပ္လုိ႔ ျဖစ္တာ မဟုတ္ဘူး...လူတေယာက္ဟာ မေကာင္းတာကို လုပ္ခ်င္လုိ႔ လုပ္ၾကတာမဟုတ္ဘူးေပါ့..သူရဲ့ သဘာဝ ပတ္ဝန္က်င္ အေျခအေနေပၚ မူတည္ျပီးေတာ့ တခ်ိဳ႕လည္း ဝမ္းစာအတြက္ အလုပ္လုပ္ၾကရတာ ရွိတယ္.... အဲလုိလုပ္ရင္းနဲ႔ ျဖစ္သြား ၾကတာလည္းရွိတယ္...
ကၽြန္ေတာ္တို႔ အျမင္ကေတာ့ ဘာေၾကာင့္ျဖစ္တယ္ဆိုတာကို စဥ္းစားစရာမလိုဘူး..ေရာဂါျဖစ္ျပီးတဲ့ သူကုိ ဘယ္လိုကူညီၾကမလဲ.. သူကို ရသင့္ရထိုက္တဲ့ အခြင့္အေရးေတြ ဘယ္လုိေပးမလဲ..အဲဒီ အသိပညာရသြားေအာင္ လူေတြၾကားထဲမွာ ေတာ္ေတာ္ေလးကို လုပ္ေပးရပါအံုးမယ္....
အခုလုိ ခြဲျခားနိွမ့္ခ် ဆက္ဆံမႈေၾကာင့္ ျဖစ္လာရတဲ့ ရွက္တာအျပင္ ကုသေဆး ရွိမွန္းမသိတာေၾကာင့္ မေသသင့္ပဲ ေသခဲ့ရတဲ့သူေတြ ရွိေနတယ္..ဒါေပမယ့္ အရင္ထက္ေတာ့ အခုလို မသိလို႔ ေသရတာနည္းလာျပီး ရွက္ေနေသးတယ္ဆိုရင္ေတာင္ အသက္ကို ဦးစားေပးလာတာေတြ စမ်ားလာေနျပီလို႔ ေဒါက္တာမ်ိဳးလြင္က ဆက္ေျပာပါတယ္....
တခ်ိဳ႕ေနရာမွာဆိုရင္လည္း အဲလုိေပါ့ေလ ဒီေအအာတီဆိုတာ ရွိမွန္းကုိ မသိတာအခါက်ေတာ့ မိသားစုေတြ ကိုယ္တိုင္ကကို ရွက္ျပီးေတာ့ သားသမီးေတြကို အိမ္ထဲမွာပဲ ဖြက္ျပီးေတာ့ကို ဒီအတိုင္းပဲ ထားျပီး ေသသြားတဲ့သူေတြ အမ်ားၾကီးရွိတယ္....အခုက်ေတာ့ ရွက္ေပမယ့္လည္း ငါ့အသက္ေတာ့ သူတို႔ကို ေျပာမွပဲ ငါေဆးရမွာပဲ ...အဲေတာ့ တခ်ိဳ႕ မိသားစု ရွိတာကို မိန္းမ၊ ကေလးေတြရွိမယ္.. အဲဒီအတြက္ အရွက္ကို ေဘးဖယ္ျပီး အသက္ကို ကယ္ရမွာပဲေလ...
နိုင္ငံတကာဘက္မွာ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ တုိက္ဖ်က္ေရး လက္ေတြ႔လုပ္ေနတဲ့ ျမန္မာေအအုိင္ဒီအက္စ္ ပညာရွင္ ေဒါက္တာျမတ္ထူး ကလည္း အခုလုိ ခြဲျခားနိွမ့္ခ် ဆက္ဆံတာ မျဖစ္သင့္ဘူး.. လိင္အလုပ္သမားေတြက လုပ္ခ်င္လုိ႔ လုပ္ရတာမဟုတ္ဘူး..ေငြလုိလို႔ လုပ္ရတာျဖစ္တယ္.. မူးယစ္ေဆး သံုးသူေတြကလည္း စိတ္ေလျပီး ျဖစ္ခဲ့ရတာမ်ားတယ္.. သူတို႔ ဘယ္လုိကာကြယ္ရမယ္ဆိုတာ မသိလုိ႔ ေရာဂါကူးဆက္ခံခဲ့ ရတာ ျဖစ္တယ္.. ကိုယ္ခ်င္းစာ နားလည္ေပးဖို႔ လုိတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္....ဒါအျပင္ ေဒါက္တာျမတ္ထူးကပဲ အခုလုိ နားလည္မေပးပဲ ခြဲျခားနိွမ့္ခ် ဆက္ဆံလိုက္တာေၾကာင့္ ဆိုးက်ိဳးျဖစ္လာနုိင္တာကိုလည္း အခုလို သတိေပးေျပာၾကားလုိက္ပါတယ္... "
သူမွာ..ကၽြန္ေတာ္မွာ HIV ပိုး အလားအလာရွိေပမယ့္ ကၽြန္ေတာ္ ဘာျမင္လာလည္း ဆိုေတာ့.. HIV ေရာဂါျဖစ္တဲ့ လူေတြကို ဝိုင္းနိမ့္က်တယ္..ခြဲျခားက်တယ္ဆိုရင္ ကၽြန္ေတာ္ HIV စစ္ေဆးမႈကို မလုပ္ခ်င္ေတာ့ဘူး.. ဘာေၾကာင့္လည္းဆိုေတာ့ ကၽြန္ေတာ္ HIV ျဖစ္ေနတယ္ ရွိေနတယ္ဆိုတာ သိရင္ အားလံုးက ကၽြန္ေတာ့္ကို နိွမ့္ခ်ဆက္ဆံခံရမွာေတြ ျမင္လာတယ္...အဲက်ေတာ့ HIV စစ္ေဆးမႈကို မလုပ္ေတာ့ဘူး..
ဒါေပမယ့္ တခ်ိန္တည္းမွာပဲ HIV ကူးဆက္နုိင္တဲ့ အေျခအေတြကိုေတာ့ လုပ္ေနမွာပဲ..အဲဒီေတာ့ အကယ္လုိ႔သာ လူတိုင္းက နိွမ့္ခ်ဆက္ဆံမႈ မရွိဘူးဆိုရင္ ကၽြန္ေတာ္ တကယ္ လုိ႔သာ HIV သြားစစ္ခဲ့တယ္ဆိုရင္ HIV ရွိလည္းပဲ လံုးဝေကာင္းေကာငး္မြန္မြန္ ဆက္ဆံမွာပဲ...အဲဒါဆိုရင္ ဘာျဖစ္လိုက္လဲဆိုေတာ့.. ကၽြန္ေတာ္စစ္လိုက္ျခင္း အားျဖင့္ ကၽြန္ေတာ္မွာ HIV ပိုးရွိတယ္ဆိုရင္ ကၽြန္ေတာ္အေနနဲ႔ ကုသမႈကို ရွာသြားလုိ႔ ရတာေပါ့... အဲလိုမဟုတ္ပဲ ကၽြန္ေတာ္သာ HIV ပိုးရွိရင္ ဟာ အလုပ္ကျဖဳတ္မယ္..လူေတြက ဝိုင္းျပီး နိွမ့္ခ်ဆက္ဆံ ၾကမယ္ဆိုရင္ ကၽြန္ေတာ္ HIV စစ္ေဆးမႈကို မလုပ္ေတာ့ပါဘူး.... အဲဒီေတာ့ ခြဲျခားဆက္ဆံျခင္းသည္ ကာကြယ္ေရးအတြက္လည္း မေကာင္းဘူး.. ကုသေရးအတြက္လည္းမေကာင္းဘူး.. တိုင္းျပည္အတြက္လည္း မေကာင္းဘူး.. အားလံုးအတြက္ အႏၱရာယ္ ရွိတယ္..
ေဒါက္တာမ်ိဳးလြင္ကေတာ့ ဒီလို နိွမ့္ခ် ခြဲျခားဆက္ဆံတာ မရွိေအာင္ ပညာေပးရာမွာ လူေတြ လြတ္လြတ္လပ္လပ္ ေဆြးေႏြး ညွင္းခုံနိုင္ဖို႔ ဖန္တီခြင့္ျပဳတာဟာျဖင့္ သတင္းမီဒီယာ ေတြရဲ့ ဝိုင္းဝန္ကူညီတာလည္း လိုအပ္တယ္လို႔ ေထာက္ျပပါတယ္..ေဒါက္တာမ်ိဳးလြင္ကပဲ ကာကြယ္ေရးလုပ္ရာမွာ ျမန္မာနိုင္ငံထဲမွာ ေနာက္ အဓိက ျပႆနာတခုျဖစ္တဲ့ အမ်ိဳးသားေတြ တခ်ိဳ႕ ကြန္ဒံု မသံုးတာကို ေက်ာ္လႊာနိုင္ဖို႔ အမ်ိဳးသမီးေတြ အေနနဲ႔ ကြန္ဒံုသံုးသင့္တယ္လုိ႔ အၾကံေပးလုိက္ပါတယ္...
ဒါအျပင္ ကမၻာ့ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ တိုက္ဖ်က္ေရးေန႔မွာ ကမၻာ့ကုလသမဂၢ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ တိုက္ဖ်က္ေရး ဒါရိုက္တာ မစ္ရွာ စီရီဘဲလ္ ကလည္း ေနာက္ထပ္နည္းသစ္ တခုအေနနဲ႔ အမ်ိဳးသားလိင္တံ အေရးျပာျဖတ္တာေၾကာင့္လည္း HIV ပိုးကူးဆက္တာ ၆၀ ရာခိုင္ႏႈန္း ကာကြယ္နုိင္တယ္လို႔ ဆိုလိုက္ပါတယ္... ဒါေပမယ့္ ေဒါက္တာျမတ္ထူးကေတာ့ ဒီနည္းကို သံုးနုိင္ေပမယ့္ ကြန္ဒံုကိုလည္း ဆက္ျပီး တြဲသံုးဖုိ႔ လိုတယ္လို႔ အၾကံျပဳပါတယ္...
အခုလုိ ကာကြယ္နည္း အသစ္ေတြ အျပင္ မိခင္ကေန ကူးဆက္ခံရတဲ့ ကေလးငယ္ေတြ အတြက္လည္း ေဆးေသာက္ရလြယ္ကူးတဲ့ ကုသေဆးေပါင္းေတြကို အာဖရိကမွာ စသံုးနိုင္ေနပါျပီ... အခုလုိ ကုသကာကြယ္မႈေတြ ပိုမ်ားလာျပီး ထိေရာက္လာခ်ိန္မွာ ကမၻာ့ စီးပြားပ်က္ကပ္ေၾကာင့္ အလြဲသာ မေရွာင္သာၾကံဳလာမယ့္ နုိင္ငံတကာ ေငြေၾကးကူညီမႈ ျပႆနာေတြကို ရွင္းနိုင္ဖို႔လည္း အေရးၾကီးလာပါတယ္....
ေဒါက္တာမ်ိဳးလြင္ကေတာ့ ျမန္မာအစိုးရဘက္ကလည္း ပိုျပီး ေငြေတြ စိုက္ထုတ္ေပးသင့္တာအျပင္ ျပည္တြင္းက အျခားအဖြဲ႕အစည္းေတြကလည္း ဝိုင္းကူျပီး ေငြေၾကးကုန္က်မႈ သက္သာေအာင္လုပ္တဲ့ နည္းေတြထဲက တခုျဖစ္တဲ့ AIDS ေရာဂါျဖစ္ေနတဲ့ အသိုင္းအဝိုင္းကပဲ ဒီေအအိုင္ဒီအက္စ္ တိုက္ဖ်က္ေရးလုပ္ငန္းမွာ ပိုမိုပါဝင္ ကူညီေပးလာနိုင္ေအာင္ ၾကိဳးစားသြားသင့္တယ္လုိ႔ အၾကံျပဳလုိက္ပါတယ္ ခင္မ်ား........"
ဗြီအိုေအ - ျမန္မာႏိုင္ငံနဲ႔ ကမာၻ႔ေအ့စ္ တိုက္ဖ်က္ေရးေန႔
