ကမၻာ့က်န္းမာေရးအဖြဲ႕ႀကီးမွ
(၂ဝဝ၉)ခုႏွစ္ ဒီဇင္ဘာလ တစ္ရက္ေန႔ကို ကိုယ္ခံစြမ္းအားက် AIDS
ေရာဂါေန႔အျဖစ္ သတ္မွတ္ခဲ့သည္။ ေရာဂါအမည္ ရွင္းလင္းခ်က္ အက်ယ္ခ်ဲ႕၍ ေျပာရပါမည္ဆိုပါက AIDS (Aequired Immuno Deiciency
Syndrome) ဆိုသည္မွာ ကိုယ္ခံစြမ္းအားမ်ား က်ဆင္းခဲ့ပါ၍ ေရာဂါဟူသမွ်
မကာကြယ္ ႏုိင္ဘဲ ေရာဂါေပါင္းစံုတို႔ ခံစားေနရပါေသာ ေရာဂါ၊ ဤေရာဂါကိုျဖစ္ေစေသာ
ေရာဂါပိုး ဗိုက္ရပ္(စ္) HIV
(Human Immuno Deficiency Vrius)။ဤ ေရာဂါကို ရွာေဖြေတြ႕ ရွိခဲ့ေသာ ႏွစ္ပတ္လည္ေန႔ကို
ကမၻာ့က်န္းမာေရး အဖြဲ႕ႀကီးက ယခုက်င္းပျခင္း ျဖစ္ပါသည္။
ယခုႏွစ္ ေဆာင္ပုဒ္
ယခုႏွစ္၏ ဤေန႔ေဆာင္ပုဒ္မွာ ''ေအအိုင္ဒီအက္(စ္)
တိုက္ဖ်က္ဖို႔၊ ခြဲျခားမႈကို ေရွာင္ၾကဥ္လို႔ အားလံုးပူးေပါင္း ေဆာင္ရြက္စို႔'' ဟု
ဆံုးျဖတ္ေခၚဆို ေရးသားေၾကညာခဲ့ၿပီး ျဖစ္ပါသည္။ ဤေဆာင္ပုဒ္၏ အဓိပၸာယ္မွာ AIDS
ေဝဒနာရွင္တို႔ကို ခြဲျခားေရွာင္ၾကဥ္မေနၾကပါပဲ ဤေရာဂါကာကြယ္ေရး ကုသျပဳစု ေစာင့္ေရွာက္ေရးအတြက္
စုေပါင္းႀကိဳးစားေဆာင္ရြက္ ေနထိုင္စားေသာက္ သြားၾကပါစို႔ဟု အဓိပၸာယ္ ရေၾကာင္းပါခင္ဗ်ာ။
ယခုႏွစ္ေဆာင္ပုဒ္ႏွင့္အညီ
ဤေရာဂါအေျခခံ အေၾကာင္းအရာတို႔ကို ကြၽန္ေတာ္ႀကိဳးစား ေရးသားလိုက္ပါရေစ၊ ေရာဂါအေၾကာင္းအရာ
ကူးစက္ပံုကူးစက္နည္း မကူးစက္ပံု မကူးစက္နည္း ေရာဂါလကၡဏာ ေရာဂါကာကြယ္ေရး
ေရာဂါကုသေရးတို႔ကို စုေပါင္း၍ ေဆာင္ပုဒ္ျပဳလုပ္ထားဟန္ တူပါသည္။ ေဆာင္ပုဒ္ကို
ဦးတည္ေျပာရမည္ဆိုပါက။ ''ခုခံအားက်ဆင္းမႈေရာဂါ
(ေအအိုင္ဒီအက္စ္) လူနာမ်ားအား ျပဳစုေစာင့္ေရွာက္ ေနရသည့္ အတူေနမိသားစုမ်ား အေနႏွင့္ မိမိတို႔အား ဤေရာဂါကူးစက္ခံရမည့္ အႏၲရာယ္ကို အထူးစိုးရိမ္ ေၾကာက္လန္႔ျခင္းေၾကာင့္
လူနာအားျပဳစုရန္ ဝန္ေလးေနတတ္ၾကပါသည္။
AIDS ေရာဂါသည္
သာမန္ဆက္ဆံမႈမ်ားေၾကာင့္ ကူးစက္ေလ့မရွိပါ။ ထို႔ေၾကာင့္ ႀကိဳတင္ကာကြယ္မႈမ်ား
ျပဳလုပ္ၿပီး လူနာအား ျပဳစုေစာင့္ေရွာက္ပါလွ်င္ ေစာင့္ေရွာက္သူမ်ားအေနျဖင့္ မိမိအား
ေရာဂါမကူးစက္ႏုိင္ပါ။ ေရာဂါကင္းစြာ ျပဳစုေစာင့္ေရွာက္ရာ ေရာက္ပါသည္။
(၁၉၈၁)ခုႏွစ္မွစ၍ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ေရာဂါကို စတင္ေတြ႕ရွိခဲ့ေသာ္လည္း လူနာကို
သာမန္ႀကိဳတင္ကာကြယ္မႈရယူၿပီး အိမ္တြင္ျပဳစုျခင္းႏွင့္ အျခား သာမန္ လူမႈေရးဆက္ဆံမႈမ်ား
ျပဳလုပ္ျခင္းတုိ႔ျဖင့္ လူနာမွျပဳစုသူသို႔ ကူစက္ခဲ့သည့္ သာဓကမ်ား မရွိခဲ့ပါ။
ကမၻာတစ္ဝွမ္းလံုးမွ အေတြ႕အႀကံဳတို႔ကို ကုိးကားေရးေနဟန္ တူပါသည္။ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ လူနာမ်ားကို
ယင္း၏ေနအိမ္တြင္
ျပဳစုကုသေပးျခင္းျဖင့္ ထိုသူ၏ ေနာက္ဆံုးအခ်ိန္မ်ားတြင္ စိတ္ခ်မ္းေျမ႕စြာ
ေနထိုင္သြားႏုိင္ရန္ အတြက္ ေဆာင္ရြက္ေပးႏုိင္သည္။ ေစတနာအျပည့္အဝျဖင့္
မခြဲမျခားမေရွာင္မၾကဥ္ ကူညီေစာင့္ေရွာက္ရာ ေရာက္ပါသည္။ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ေရာဂါေဝဒနာရွင္မ်ားကို
ေဆး႐ံုတြင္ အၿမဲထားရွိၿပီး ေဆးဝါးကုသ ရန္မလိုပါ။
အလြန္ဖ်ားနာခ်ိန္(သို႔မဟုတ္)
လိုအပ္သည့္အခ်ိန္၌သာ ေဆး႐ံုတင္ၿပီး လိုအပ္ေသာ ေဆးဝါးကုသျခင္းကို ျပဳလုပ္ေပးရမည္ ျဖစ္ပါသည္။
က်န္အခ်ိန္မ်ားတြင္ မိမိေနအိမ္တြင္ပင္ သာမန္လူတစ္ဦးကဲ့သုိ႔ ေနထိုင္သြားရန္ ျဖစ္ပါသည္။
ေအအိုင္ဒီအက္စ္ လူနာတစ္ဦးသည္ ေဆး႐ံုတက္လိုက္၊ ဆင္းလိုက္ႏွင့္အႀကိမ္ ေပါင္းမ်ားစြာ
ျပဳလုပ္ရန္ လုိတတ္ပါသည္။ ဤအေျခအေနကို မိသားစုမ်ား အထူး သေဘာေပါက္နားလည္ရန္
လိုအပ္ပါသည္။
သာမန္လုပ္ေဆာင္မႈတုိ႔ျဖင့္
မကူးစက္ပါ အိပ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုးသည္ ခႏၶာကိုယ္ျပင္ပတြင္ ၾကာရွည္စြာ အသက္ရွင္ ရပ္တည္မေနႏိုင္ပါသျဖင့္
လ်င္ျမန္စြာ ေသေၾကပ်က္စီးႏုိင္သျဖင့္ ေအာက္ပါနည္းလမ္းမ်ားျဖင့္ မကူးစက္ ႏုိင္ေၾကာင္း
WHO မွ
ေၾကျငာထားပါသည္။ -
-
ပန္းကန္ခြက္ေယာက္မ်ား အတူသံုးစြဲျခင္း၊
- ေဝဒနာရွင္ႏွင့္
အတူေနထိုင္စားေသာက္ျခင္း၊
- ေရာဂါပိုးရွိသူႏွင့္
အတူတကြေရ ကူးျခင္း၊
- အိမ္သာအတူအသံုးျပဳျခင္း၊ အတူကုလားထုိင္သံုးျခင္း၊
- ဖက္ရမ္းလက္ဆြဲႏႈတ္ဆက္ျခင္း၊
အလုပ္အကိုင္အတူလုပ္ကိုင္ျခင္း၊
- ေခ်ာင္းဆိုးျခင္း - ႏွာေခ်ျခင္း၊ တံေတြးေထြးျခင္း၊
- ျခင္ႏွင့္ အျခားပိုးမႊားမ်ား
ကိုက္ျခင္း တို႔ေၾကာင့္ မကူးစက္ႏုိင္ေၾကာင္း WHO မွ ေၾက ညာခ်က္ျဖစ္ပါသည္။
ခုခံအားက်ဆင္းမႈ ကူးစက္ေရာဂါ အျဖစ္မ်ားေနေသာႏိုင္ငံမ်ားမွ အေတြ႕အႀကံဳမ်ားအရ
အိပ္ခ်္အိုင္ဗီြပိုး ကူးစက္မႈကို သာမန္အေျခအေနမ်ားျဖစ္ေသာ မိသားစုမ်ား
အတူတကြေနထိုင္ျခင္း၊ အလုပ္ဌာနမ်ားတြင္ အတူတကြအလုပ္ လုပ္ျခင္း၊ ေက်ာင္းမ်ားတြင္
အတူတကြစာသင္ၾကားျခင္း၊ လူမမာအား က်န္းမာေရးေစာင့္ ေရွာက္မႈေပးျခင္း တို႔ေၾကာင့္
ေရာဂါပိုးကူးစက္ခံရျခင္းကို မေတြ႕ရွိရပါ။ ႏွစ္သိမ့္ေဆြးေႏြး ပညာေပးသူ Counsellor
ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ေဝဒနာရွင္တစ္ဦးသည္ ခႏၶာကိုယ္မက်န္းမာျခင္း၊ စိမ္မခ်မ္းသာျခင္းတို႔
မၾကာခဏ ႀကံဳေတြ႕ရတတ္ပါသည္။
အထူးသျဖင့္ စနစ္တက်ကုသမခံရလွ်င္ ျဖစ္ေစ၊ မိသားစုႏွင့္ ပတ္ဝန္းက်င္၏
ၾကင္နာမႈကို မရရွိလွ်င္ျဖစ္ေစ ကိုယ္စိတ္ႏွစ္ပါးလံုး ပိုမိုခံစားရတတ္ပါသည္။
ထိုအခါမ်ဳိးတြင္ ႏွစ္သိမ့္ေဆြးေႏြး ပညာေပးသူ Counsellor ႏွင့္ တိုင္ပင္ေဆြးေႏြးပါက စိတ္ေဝဒနာမ်ား
ေလ်ာ့ပါးၿပီး လုပ္ေဆာင္သင့္သည္မ်ားကို ဆက္လက္ ေဆာင္ရြက္ႏုိင္မည္ျဖစ္ပါသည္။
လူနာႏွင့္ ပတ္သက္ေသာ ႏွစ္သိမ့္ေဆြးေႏြး ပညာေပးျခင္းကို လူနာအတြက္သာ မဟုတ္ဘဲ
လူနာ၏ ဇနီး/ခင္ပြန္း၊ မိသားစုႏွင့္၊ အနီးကပ္ဆက္ဆံသူ မိတ္ေဆြအသိုင္း
အဝိုင္းမ်ားအတြက္ပါ ျပဳလုပ္ ေပးႏုိင္ပါသည္။ ႏွစ္သိမ့္ေဆြးေႏြး ပညာေပးသူသည္ လူနာ၏
က်န္းမာေရးႏွင့္ ကိုယ္ေရးကိုယ္တာ ကိစၥမ်ား ေပါက္ၾကားမႈမရွိေအာင္ ထိန္းသိမ္းထားရမည္
ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ လူနာႏွင့္ မိသားစုယံုၾကည္အားကိုး ႏုိင္ေသာသူျဖစ္ပါသည္။
လူမႈေရးဆက္ဆံမႈမ်ား (Social
Contact) မိတ္ေဆြမ်ားထံ သြားေရာက္ လည္ပတ္ျခင္း၊ မိတ္ေဆြမ်ားကို
အိမ္လည္လာေစျခင္းစသည့္ လူမႈေရး ဆက္ဆံမႈမ်ားကို ျပဳလုပ္ႏိုင္ပါသည္။
ဟန္႔တားရန္မလိုေပ။ မိတ္ေဆြမ်ားႏွင့္ လက္ဆြဲႏႈတ္ဆက္ျခင္း၊ ဖက္ျခင္း၊ စကားေျပာျခင္း၊
အတူတူ ထုိင္ျခင္းျဖင့္ ေရာဂါမကူးစက္ ႏုိင္ပါ။ အမ်ားစီးသည့္ကား အတူတူတက္ႏိုင္
စီးႏိုင္ပါသည္။ ကေလးသူငယ္ျဖစ္ပါက ေက်ာင္းအတူတူ တက္၍စာသင္ႏုိင္ပါသည္။ လူႀကီးျဖစ္က အလုပ္အတူတူ
လုပ္ႏုိင္ပါသည္။ ျပဳစုေစာင့္ေရွာက္ ေပးသူမ်ားအေနႏွင့္ သတိျပဳရန္ တာဝန္ႏွစ္ရပ္ရွိပါသည္။
(၁) မိမိကိုယ္တိုင္ ေရာဂါကူးစက္မႈမရွိေအာင္ ကာကြယ္ရန္ႏွင့္
(၂) ျပဳစုေစာင့္ေရွာက္ေပးေနစဥ္ ကာလတြင္ လူနာအား သာမန္ဖ်ားနာျခင္းမ်ဳိး
ျဖစ္ႏုိင္သည့္ ေရာဂါမ်ား (အေအးမိ၊ တုပ္ေကြး၊ ဝမ္းေလွ်ာ) မျဖစ္ေစရန္
ျပဳစုေစာင့္ေရွာက္၍ ကာကြယ္မႈေပးရန္ ျဖစ္ပါသည္။
ဤသို႔ ကာကြယ္ရျခင္းမွာ သာမန္ဖ်ားနာမႈမ်ားျဖစ္ ျခင္းသည္လွ်င္ပင္ ဤလူနာမ်ားအတြက္
ကိုယ္ခံအား ပိုမိုက်ဆင္းေစၿပီး အႏၲရာယ္ရွိေသာေၾကာင့္ ျဖစ္ပါသည္။ WHO ကမၻာ့က်န္းမာေရး
အဖြဲ႕၏ ေစတနာ ဤေရာဂါခံစားေနရသူမွ အျခားသူတစ္ဦးသို႔ သာမန္ေန႔စဥ္ လူမႈေရးအရ
ဆက္ဆံျခင္း၊ ျပဳစုကုသ ေစာင့္ေရွာက္ျခင္းျဖင့္ ေရာဂါပိုးမကူးစက္ႏုိင္ပါ။
ထို႔ေၾကာင့္ ေရာဂါခံစား ေနရသူမ်ားႏွင့္ မိသားစုမ်ားအား ဝိုင္းပယ္ျခင္း၊
ခြဲျခားႏွိမ့္ခ်ဆက္ဆံျခင္း၊ အလုပ္မွထုတ္ပစ္ျခင္း စသည္တို႔ကို မျပဳလုပ္မိေစရန္ အလြန္အေရးႀကီးပါသည္။
ထို႔ေၾကာင့္ ယခုအခါ ေရာဂါခံစားေနရသူမ်ားကို လိုအပ္ေသာ ေဆးဝါးမ်ားျဖင့္
ကုသေပးျခင္းႏွင့္ စိတ္ဓာတ္ေရးရာ၊ လူမႈေရးရာ ျပဳစုေစာင့္ေရွာက္ေပးၿပီး လုပ္ငန္းမ်ား
က်န္းမာေရး ဝန္ထမ္းမ်ားႏွင့္ လူမႈေရးအသင္းအဖြဲ႕မ်ား လက္တြဲၿပီး ကူညီေစာင့္ေရွာက္သြားရပါမည္။
သိုို႔ု႔ပါ၍ ေနာက္ဆံုး အႀကံျပဳလိုသည္မွာ....
(၁) ျပည္သူလူထုအား HIV/AIDS
ႏွင့္ပတ္သက္၍ မွန္ကန္ေသာ အသိပညာ ရရွိေစၿပီး အိပ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး
ကူးစက္ခံေနရသူမ်ားႏွင့္ ခုခံအားက်ဆင္းမႈ ကူးစက္ေရာဂါ လူနာမ်ားႏွင့္ မိသားစုမ်ားကို
ခြဲျခားႏွိမ့္ခ်မႈမရွိေစရ။
(၂) ျပည္သူလူထုအား ေအအိုင္ဒီအက္စ္ လူနာမ်ားအတြက္ အိမ္တြင္းျပဳစုေစာင့္
ေရွာက္နည္းမ်ား တတ္ေျမာက္ေအာင္ သြန္သင္ေျပာၾကား ဗဟုသုတပြားမ်ားၾကေစရန္။
(၃) ကိုယ္ထူကိုယ္ထစနစ္ (Self
Reliance) ျဖင့္ ျပည္သူလူထုကိုယ္တိုင္ ပူးေပါင္း ပါဝင္ၿပီး
ေအအိုင္ဒီအက္စ္ လူနာမ်ားအား ျပဳစုေစာင့္ေရွာက္ေရး ေဆာင္ရြက္ႏုိင္ေစရန္ ဟူေသာ
ရည္ရြယ္ခ်က္ မ်ားျဖင့္ ေဆာင္ရြက္လ်က္ရွိရာ မိသားစုမ်ား၊ ေဆြမ်ဳိးမ်ား၊
မိတ္ေဆြမ်ား၊ အိမ္နီးခ်င္းမ်ား စသည့္ ျပည္သူလူထု ပူးေပါင္းပါဝင္ကူညီမႈျဖင့္
တတ္ႏိုင္သမွ် စဥ္ဆက္မျပတ္ ပံ့ပိုးလုပ္ေဆာင္ ေပးသြားၾကပါရန္ တိုက္တြန္းအပ္ပါသည္။
ဤအခ်က္အလက္တို႔မွာ AIDS
ကိုယ္ခံစြမ္းအားက် ေရာဂါအတြက္ ယခုႏွစ္ WHO
ေဆာင္ပုဒ္၏ ဦးတည္ခ်က္တုိ႔ျဖစ္ေၾကာင္းပါ။
လွ်ပ္တစ္ျပက္ -
၂၀၀၉ ခုႏွစ္
ခုခံစြမ္းအားက်ေရာဂါေန႔
