ကၽြန္မနာမည္ (႕႕႕႕႕) ပါ။ အသက္က ၃ဝ ထဲမွာပါ။ ကၽြန္မအခု (႕႕႕႕႕) မွာေနပါတယ္။ ကၽြန္မကေလးက အခု ၃ လပါ။ သားကို ကၽြန္မႏို႔တမ်ိဳးထဲ တိုက္တာပါ။ အခုကၽြန္မႏို႔မွာ အက်ိတ္ (7 cm) ခန္႔ရွိေနပါတယ္။ ျဖစ္တာ ၂ ပတ္ ေက်ာ္ပါျပီ။ ျဖစ္ျဖစ္ခ်င္းတုန္းက အပူေတြ တအားတက္ပါတယ္။ ျပီးေတာ့ ႏို႔က တအားနာပါတယ္။ ဒါနဲ႔ ေဆးခန္း ျပႀကည့္ေတာ့ ကၽြန္မကို ႏို႔ေတြက်န္ေနတာဆိုျပီး မာဆတ္လုပ္ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ အေရာင္မက်တဲ့အျပင္ အဖ်ားပါ ပိုတက္လာပါတယ္။ နီရဲျပီး ပိုနာလာပါတယ္။ ဒါနဲ႔သူတို႔က ဓါတ္မွန္ရိုက္ပါတယ္။ အပူက်ေဆးေပးျပီး ေစာင့္ႀကည့္မယ္ပဲ ေျပာပါတယ္။ ဓါတ္မွန္ အေျဖကလည္း ေသေသခ်ာခ်ာ မသဲကြဲဘူးျဖစ္ေနတယ္တဲ့။ ျပည္တည္နာျဖစ္ဖို႔ ရာခိုင္ႏုန္းမ်ားတယ္ ေျပာပါတယ္။ အခုေတာ့ အဖ်ားက သိပ္မရွိေတာ့့ပါဘူး။ ဒါေပမဲ့ ညေနေစာင္းလာရင္ နဲနဲ ေငြ႔ေငြ႔ေလးေတာ့ ျပန္တက္ခ်င္ေနပါတယ္။ ကၽြန္မ မခြဲစိတ္ခ်င္ပါဘူး။ သိခ်င္တာက ဘာေႀကာင့္ႏို႔နာျဖစ္ရတာလဲ ဆိုတာရယ္။ ေပ်ာက္ေအာင္ ဘယ္လိုကုရမလဲ ဆိုတာရယ္နဲ႔၊ ႏို႔နာေႀကာင့္ ျဖစ္တတ္တဲ့ ေရာဂါလကၡဏာေတြကို သိခ်င္ပါတယ္။

အလုပ္လုပ္ဘူးခဲ့တဲ့ ျမန္မာျပည္အလယ္ပိုင္းေဒသေတြမွာ ကေလးဖြါးျပီး သားဦးဆိုရင္ ႏို႔နာေပါက္တာ ၃ ေယာက္မွာ ၁ ေယာက္ေလာက္ ေတြ႔တယ္။ အခုေနတဲ့ေနရာမွာေတာ့ အေတာ္ နည္းပါတယ္။ WHO ခန္႔မွန္းခ်က္အရ ၂႕၆% ကေန ၃၃% ရွိတယ္။ ၁ဝ ေယာက္ ၁ ေယာက္လို႔ ေျပာႏိုင္တယ္။ အေမရိကားမွာ ၅-၃၃% ျဖစ္တယ္လို႔ ဆိုတယ္။ ႏို႔တိုက္သူထဲက ဝ႕၄-ဝ႕၅% သာ ႏို႔ျပည္တည္နာ ျဖစ္ပါတယ္။

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ေတြကို ေရခ်ိဳးတိုင္း ႏို႔သီးထိပ္ကေလး ေဆးေပးဘို႔မွာရတာ အဲဒါေၾကာင့္ ျဖစ္ပါတယ္။ ႏို႔ထြက္ျပြန္ေလးေတြရဲ႕ ထိပ္ဝကို ေခြ်း၊ အဆီ၊ အညစ္အေၾကး ပိတ္ေနတာကေန ႏို႔နာ ျဖစ္လာတတ္တယ္။ ဖိအိပ္ရကေန ႏို႔သြားလမ္း က်ဥ္း-ေႏွးသြားတာ၊ ကေလးက ႏိုင္ေအာင္မစို႔ႏိုင္တာ။ ထြက္ရ-တိုက္ရမဲ့ႏို႔ ေအာင္းေနတာက အေၾကာင္းေတြျဖစ္တယ္။ (ဘရာစီယာ) အတြင္းခံေၾကာင့္လဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ တခါတေလ ဘာလို႔လဲ လက္ညွိဳးထိုး မရဘူး။

ႏို႔နာက ေရာဂါၾကီး မဟုတ္တဲ့အတြက္ စိတ္သက္သာရာရပါ။ လူေတာ့ သိပ္မသက္သာဘူး။ Mastitis ႏို႔ေရာင္တာေရာ Breast abscess ႏို႔ျပည္တည္နာပါ ႏွစ္မ်ိဳးလံုးက နာတာေတြခ်ည္းဘဲ။ ျပည္တည္ရင္ ပိုနာတယ္။

Symptoms ေရာဂါလကၡဏာေတြ
• ႏို႔တဖက္ထဲျဖစ္တာ မ်ားတယ္။ ျဖစ္တဲ့ႏို႔တင္းေနမယ္၊ ပူေနမယ္၊ မအီမသာနဲ႔ ေနမေကာင္းျဖစ္မယ္၊
• ျဖစ္တဲ့ႏို႔ေနရာမွာ ေရာင္ေနမယ္၊ ပူေလာင္ျပီး နာေနတာက ဆက္တိုက္ျဖစ္မယ္၊ ကေလးႏို႔တိုက္ရင္ ပိုသိသာမယ္၊
• အနာအေပၚက အေရျပား နီေနမယ္၊ ပံုစံက ႏို႔သီးထိပ္ဘက္ကို ရွဴးသြားတဲ့ တရိဂံပံုျဖစ္ေနမယ္၊ ေရာင္ျပီး ေဖါင္းစူေနမယ္၊
• ႏို႔နာေနရာက အေရျပားနဲ႔နီးရင္ ပိုနာမယ္။ ေဖါင္းလာတာ ေစာေစာသိမယ္။ နာေပမဲ့ ကံေကာင္းတယ္ ေအာက္ေမ့ပါ။ အတြင္းထဲျဖစ္တာက နာတာကိုေနာက္က်မွသိရလို႔ အနာေခါင္း အၾကီးၾကီးျဖစ္ေနေလာက္ျပီ။
• အဖ်ားမယ္၊ အပူခ်ိန္ ၁ဝ၁ ထက္ေက်ာ္ႏိုင္တယ္၊ ကိုက္ခဲတာ၊ ခ်မ္းတံုတာ၊ စိုးရိမ္စိတ္ကဲျပီး၊ စိတ္မသက္မသာ ျဖစ္မယ္၊ အားယုတ္မယ္။

ေရာဂါေဗဒအရ တိတိက်က်ေျပာရရင္ ႏို႔ေရာင္တာအေတာ္မ်ားမ်ားက ေရာဂါျဖစ္ေစတဲ့ ပိုးေၾကာင့္ မဟုတ္ဘဲ ျဖစ္တယ္။ သန္႔ရွင္းေရးလိုလို႔လဲ မဟုတ္ဘူး။ Mastitis (မာစတိုက္တစ္) ဆိုတာကို S. aureus ပိုးကေန အမ်ားဆံုးျဖစ္ေစတယ္။ S. epidermidis နဲ႔ Streptococci ပိုးေတြကလဲ ျဖစ္တယ္။ ကေလးႏို႔တိုက္တဲ့ကာလေတြမွာ ျဖစ္တာကို Puerperal Mastitis မီးတြင္းႏို႔နာလို႔ ေခၚျပီး၊ ႏို႔တိုက္ခ်ိန္လဲ မဟုတ္ ျဖစ္ခ်င္တာကို Nonpuerperal Mastitis လို႔ ေခၚတယ္။ ႏို႔တိုက္တဲ့ကာလလို႔ ေျပာတာ သိပ္ေတာ့ မမွန္ျပန္ဘူး။ မီးဖြါးျပီးစကာလလို႔ေျပာမွ မွန္တယ္။ ေမြးထားျပီး ကေလးကို ႏို႔မတိုက္သူေတြမွာလဲ ႏို႔နာ ျဖစ္ေသးတယ္။ ေယာက္်ားေတြမွာလဲ ျဖစ္ပါတယ္။

၁၉၈ဝ ကတည္းက ႏို႔နာေတြကို ပိုးရွိတာ နဲ႔ မရွိတာလို႔ ခြဲျခားခဲ့တယ္။ ခုေနာက္ပုိင္း အဲလိုခြဲဘို႔ မျဖစ္ႏိုင္တာ သိလာတယ္။ ႏို႔ထဲမွာ ပါေနတဲ့ ေရာဂါပိုး မ်ားတာနဲ႔ ေရာဂါဆိုးဝါးတာ ဆက္စပ္မႈမရွိတာ ေတြ႔လာရတယ္။ ႏို႔ထဲမွာ ပိုးပါေနတိုင္း ေရာဂါ မရေစပါ။ ႏို႔လွဴရသူေတြ ရွိတယ္။

ႏို႔နာ ဟုတ္-မဟုတ္ စမ္းသပ္တာနဲ႔ သိတယ္။ ဒါေပမဲ့ လိုအပ္ရင္ (အာလ္ထြာေဆာင္း) ရိုက္မယ္။ ေဆးေပးေနေပမဲ့ မသက္သာသူေတြကို Mammograms နဲ႔ Breast biopsies လုပ္မယ္။ Breast cancer ႏို႔ကင္ဆာကို သံသယေတာ့ ရွိရေပမဲ့ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ခ်ိန္နဲ႔ ႏို႔တိုက္ေနသူေတြမွာ မျဖစ္တတ္ပါ။ ႏို႔နာ ထပ္ျဖစ္ေနသူအေနနဲ႔လဲ ကင္ဆာကို ထူးျပီး စိုးရိမ္စရာ မလိုပါ။ Fibrocystic disease ဆိုတဲ့ ႏို႔နာတမ်ိဳးကို အရင္က Chronic cystic mastitis နာတာရွည္-ႏို႔နာလို႔ ေခၚခဲ့ဘူးတဲ့ Inflammatory breast cancer ကင္ဆာအမ်ိဳးအစားက ႏို႔နာနဲ႔ အေတာ္ဆင္လို႔ အေသအျခာ ခြဲဘို႔လိုမယ္။

ေရေႏြးဝတ္၊ ေရေႏြးပုလင္းတင္ေပးပါ။ တခါလုပ္ရင္ ၂ဝ-၃ဝ မိနစ္၊ ၄ နာရီတခါ လုပ္ပါ။ မိခင္ရဲ႕ အေရျပားမွာရွိတဲ့ပိုး၊ ကေလး ပါးစပ္ထဲရွိတဲ့ ပိုးေတြကေန ႏို႔ျပြန္ထဲဝင္လာကေနလဲ ျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။ Staphylococcus aureus ပိုးကေန အဲလိုျဖစ္တာ မ်ားတယ္။ ႏို႔အေပၚယံ အေရျပားကို ေရ + ဆပ္ျပာနဲ႔ တေန႔ ၂ ခါ သန္႔ရွင္းပါ။ ၾကမ္းၾကမ္းတမ္းတမ္း ပြတ္တိုက္တာ မလုပ္ပါနဲ႔။ ႏို႔ကိုညွစ္ေပးပါ၊ ကေလးကို ႏို႔တိုက္ေပးရတယ္။ မရေသးရင္ Brest pump ႏို႔စုပ္ကရိယာနဲ႔ ႏို႔ရည္ ထုတ္ေပးရတယ္။ ေတာမွာဆိုရင္ သေဘၤာရိုးနဲ႔စုပ္ရတယ္။ ႏို႔ျပည္တည္တာျဖစ္လာရင္ေတာ့ အနာကို မညွစ္ပါနဲ႔။

NSAID အနာ-အေရာင္က်ေဆး Ibuprofen, Ketoprofen နဲ႔ Naproxen ေတြေပးမယ္။ နာလြန္းရင္ ဘိန္းသေဘာပါတဲ့ အနာ သက္သာေဆးေတြ ေပးတယ္။ သံုးေလ့ရွိတဲ့ Antibiotics ပဋိဇီဝေဆးေတြကေတာ့ Nafcillin, Vancomycin, Clindamycin, Ampicillin-Sulbactam, Dicloxacillin နဲ႔ Oxacillin ေတြျဖစ္တယ္။
ေနာက္ဆက္တြဲ ျဖစ္ႏိုင္တာေတြကေတာ့
ႏို႔နာျပန္ျဖစ္တာနဲ႔ ႏို႔နာကေန ႏို႔ျပည္တည္တာ ျဖစ္မယ္။ Pus ျပည္ဆိုတာ ဦးေႏွာက္ထဲ၊ အသဲထဲ၊ ႏို႔ထဲ၊ ဘယ္ထဲရွိရွိ ထုတ္ျပစ္မွ ေပ်ာက္တယ္။ စုပ္ထုတ္တယ္။ ခြဲထုတ္တယ္။ Incision and drainage ခြဲတာက ပိုေကာင္းတယ္။ (ေဆာရီး)။
ႏို႔႔အံုမွာ ျပည္တည္တာမ်ိဳးက တင္ပါးမွာျဖစ္တဲ့ ေဆးထိုးနာလိုဘဲ အနာေခါင္း အက်ယ္ၾကီး ျဖစ္လို႔ ခြဲရင္ ေမ့ေဆးနဲ႔ အဝက်ယ္က်ယ္ ခြဲရတယ္။ မေၾကာက္တတ္သူေတြကို ေျပာရရင္ ဆရာဝန္ လက္ညွိဳးတေခ်ာင္း ဝင္ႏိုင္ေအာင္အထိ က်ယ္မွေကာင္းတယ္။ မဟုတ္လို႔ ေသးေသးေလးခြဲေပးရင္ အေပၚအေရျပားက က်ဥ္းပိတ္လာခ်ိန္မွာ အထဲက ထြက္စရာ ျပည္နဲ႔ မန္းရည္ မကုန္ေသးရင္ ထပ္ခြဲရတယ္။ Sinus တလမ္းသြားအနာ ျဖစ္လာတတ္တယ္။ အမာရြတ္ ပိုၾကီးျပီး ေနာက္ကိုယ္ဝန္မွာ ႏို႔ေသးသြားႏိုင္တယ္။ အနာမွန္သမွ် ေအာက္ဆံုးကေနစျပီး အနာက်က္ရတယ္။

ေဒါက္တာတင့္ေဆြ (၁၄-၆-၂ဝ၁၂ )

ေဒါက္တာတင့္ေဆြ -  ႏို႔နာ