ဒီထူးျခားတဲ့ အခ်က္ေတြကေတာ့ (၁) အရင္ အလြန္မွ ရွားတဲ့ အဆုတ္ေရာင္ေရာဂါ တစ္မ်ိဳး၊ (၂) အင္မတန္ေတြ႕ရခဲ့တဲ့ အေရျပား ကင္ဆာတစ္မ်ိဳး (KS) နဲ႔ ေနာက္ ထူးျခားခ်က္ တစ္ခုကေတာ့ လူနာအားလံုးဟာ “ေဂး” ေတြျဖစ္ေနတာပဲ ျဖစ္တယ္။ ဆရာဝန္ေတြ အေနနဲ႔ေတာ့ ပထမ အေတာ္ အၾကပ္ရိုက္သြား ေသးတယ္။ ေၾကာင္းအင္လည္း မသိေတာ့ လူနာေတြကုိ မကူႏိုင္ ျဖစ္ေနတယ္။ ဒီေတာ့ “ဆစ္ဖလစ္၊ ဂႏိုးရီးယား” တို႔လို လိင္စပ္ယွက္ရာမွ ျဖစ္တဲ့ေရာဂါ (Sexually Transmitted Diesase = STD) အသစ္တစ္ခု ေပၚေနျပီ ထင္တယ္လုိ႔သာ မွတ္ခ်က္ခ်ႏိုင္ ခဲ့တယ္။

၁၉၈၁ မွာေတာ့ ေနာက္ AIDS လို႔ ယာယီ ေခၚမယ့္ ဒီေရာဂါေၾကာင့္ လူေပါင္း ၂၄၈ ေယာက္ အေမရိကန္မွာ ေသဆံုးခဲ့ျပီးျပီ။ ၁၉၈၁ အဆံုးမွာေတာ့ ဇိုင္းယား ႏိုင္ငံ ကင္ရွာစာ ျမိဳ႕ေတာ္က ဆရာဝန္ေတြကလည္း အထက္ပါ လကၡဏာနဲ႔လာတဲ့ လူနာေတြကုိ စေတြ႕ေနျပီ ျဖစ္တယ္။ ဒီေရာဂါဟာ အေမရိကန္က ေရာဂါနဲ႔ တူပါလားဆိုတာကုိလည္း ကင္ဆာဆရာဝန္ တစ္ဦးက သတိထားလုိက္မိတယ္။ အာဖရိကတိုက္ရဲ႕ အျခားတစ္ေနရာမွာလည္း ဘယ္လ္ဂ်ီယံ ဆရာဝန္ေတြက ေနာက္ AIDS လို႔ ေခၚတဲ့ ေရာဂါ လကၡဏာ အခ်ိဳ႕ရွိတဲ့ လူနာေတြကုိ ၁၉၇၀ ခုႏွစ္ ေနာက္ပိုင္းမွာထဲက ေတြ႕ထားရတယ္ဆိုတာ ေနာက္မွ သိလာရတယ္။

အာဖရိကႏိုင္ငံ တစ္ႏိုင္ငံျဖစ္တဲ့ ဇန္ဘီးယားမွာေတာ့ ကိုယ္ခံခုခံအင္အားက်ဆင္းျပီး “KS” လို႔ ေခၚတဲ့ အေရျပား ကင္ဆာေတြဟာ အရင္ကနဲ႔ မတူ ထူးျခားစြာ ျပင္းျပင္းထန္ထန္ ျဖစ္လာတဲ့ လူနာေတြ သိသိသာသာ မ်ားလာတယ္ဆိုတာ သတိျပဳမိၾကတယ္။ Caribbean လို႔ ေခၚတဲ့ အေရွ႕အိႏၵိယ ကြ်န္းစုမွာ ပါတဲ့ “ေဟတီ” ကြ်န္းမွာေတာ့ “KS” အေရျပား ကင္ဆာေတြလည္း ျဖစ္လာၾကျပီးေတာ့ ဒီလူနာေတြမ်ာ ေရာဂါပိုး အမ်ိဳးမ်ိဳး ခဏခဏ ဝင္ေနတဲ့ ျဖစ္ရပ္ကို ၁၉၇၈-၇၉ မွာ စေတြ႕ေနတယ္ဆိုတာကို ေနာက္ေၾကာင္းျပန္စစ္ၾကေတာ့ သိရတယ္။

၁၉၈၀-၈၁ မွာေတာ့ အေမရိကန္မွာ နယူးေယာက္ျမိဳ႕နဲ႔ မိုင္ယာမီျမိဳ႕မွာ ရွိၾကတဲ့ ေဟတီကြ်န္းမွ “ဒုကၡသည္” ေတြထဲမွ ခုခံအား က်ဆင္းမႈ (immune deficiency) လူနာေတြ ေတြ႕ခဲ့ရတယ္။ ၁၉၈၂ မွာ ဒီလို လူနာေပါင္း ၃၄ ဦး ရွိေနျပီ၊ ၁၉၈၂ ခုႏွစ္မွာပဲ ေဟတီကြ်န္းေပၚက ဆရဝန္ေတြက ဒီလို လူနာမ်ိဳး ၆၁ ဦး ေတြ႕ထားျပန္တယ္။ ဒီအခ်ိန္ေလာက္မွာပဲ AIDS ေရာဂါဟာ ဥေရာပကုိ ျပန္႔ေနျပီ ျဖစ္တယ္။

အေမရိကန္မွာေတာ့ AIDS ဟာ “ေဂး” ေရာဂါ သတ္သတ္မွတ္မွတ္လု႔ ယူဆလုိ႔ မရေတာ့ဘူးဆိုတဲ့ အေျခကို ဆိုက္စျပဳျပီ။ ၁၉၈၀ ခုႏွစ္ ေနာက္ဆံုးပိုင္းေလာက္ကတည္းက အေမရိကန္ရွိ အတၱလန္တာျမိဳ႕က (Centre for Disease Control=CDC) “ေရာဂါထိန္းခ်ဳပ္ ကာကြယ္ေရး ဗဟုိဌာန” က သတိျပဳမိလိုက္တာက ဒီလို လကၡဏာေတြဟာ မူးယစ္ေဆးဝါး “ထိုး” သူ (ေသြးေၾကာထဲ အပ္နဲ႔ ေဆးထိုးျပီး သြင္းသူ၊ စားသူမဟုတ္) ေတြမွာလည္း ေတြ႕ေနရတယ္ ဆိုတဲ့ အခ်က္ပဲ။ ေနာက္ တစ္ဆက္တည္း ေတြ႕ရတာကေတာ့ ေသြးသြင္းျခင္းေၾကာင့္လည္း AIDS ရႏိုင္တယ္ဆိုတာပဲ ျဖစ္တယ္။

၁၉၈၃ ခုႏွစ္ ဇြန္လထဲမွာေတာ့ “ေလာရိန္းဒီဆန္တစ္(စ)” ဆိုတဲ့ အမ်ိဳးသမီးၾကီး တစ္ဦးဟာ ေသြးသြင္းျခင္းေၾကာင့္ AIDS ေရာဂါ ရသြားတယ္လို႔ အတိအလင္း သတ္မွတ္ အတည္ျပဳလုိက္တယ္။ သူကေတာ့ ၁၉၈၁ ခုႏွစ္ ႏွလံုးခြဲစိတ္ ကုသမႈ ခံယူစဥ္က ေသြးသြင္းခဲ့လို႔ AIDS ေရာဂါ ဝင္ခဲ့တာ။ ၁၉၈၃ ခုႏွစ္မွ ေရာဂါျဖစ္လာလို႔ AIDS ျဖစ္ေနမွန္း သိရတာ။ ၁၉၈၂ ခုႏွစ္တုန္းကေတာ့ ေျမာက္ကာလီဖိုးနီးယား ေသြးဘဏတ္မွ ရတဲ့ ေသြးကိုသြင္းခဲ့လို႔ AIDS  လကၡဏာေတြ ေပၚလာတဲ့သူလည္း ေတြ႕ခဲ့ရေသးတယ္။ ဒါေပမယ့္ အဲဒီတုန္းက ေရာဂါအမည္ မတပ္တတ္ေသးလို႔ AIDS လို႔ေတာ့ အတိအက် မေခၚခဲ့ႏိုင္ဘူး။ အဲဒါေတြ သိလာရျပီး ေနာက္ေတာ့ ေသြးသြင္းလို႔ ေရာဂါရတယ္ဆိုတာ သိလာၾကတာပဲ။ ဒီေနာက္မွာလည္း ေသြးသြင္းလို႔ AIDS ရတဲ့ လူနာေတြဟာ ဆင့္ကဲဆင့္ကဲ ေပၚလာေတာ့ လူနာဦးေရ တက္သြားခဲ့တယ္။

AIDS ေရာဂါ လကၡဏာေတြက AIDS ပိုးဝင္ျပီး ႏွစ္အေတာ္ရမွ ေပၚလာတတ္တာဆိုေတာ့ ၁၉၈၃ ခုႏွစ္ ဝန္းက်င္ေလာက္မွ “ေသြးသြင္း AIDS” ေတြ မ်ားမ်ားစားစား ေတြ႕ရေတာ့တာေပါ့။ အေမရိကန္မွာ ေသြးသြင္းလုိ႔ AIDS ရတဲ့ လူနာေတြ အနက္ ၁၀၀ ေျမာက္ လူနာကေတာ့ တင္ပါးဆံုရိုး အတုထည့္ျခင္း ခံရတဲ့ အသက္ ၇၁ ႏွစ္ရွိ အမ်ိဳးသမီးၾကီး ျဖစ္တယ္။ ခြဲစိတ္စဥ္ ပထမေသြး ၂ ပုလင္း သြင္းခဲ့ရတယ္။ တတိယ ပုလင္းက သိပ္အလိုၾကီးေတာ့ မဟုတ္ဘူး။ ၾကိဳတင္ အကာအကြယ္အေနနဲ႔ သြင္းတာပါလို႔ ေျပာတယ္။

အဲဒီ တတိယ ပုလင္းက ေသြးကို လွဴသူကေတာ့ “ေသြးလွဴရွင္ပံုစံ” ကို ေကာင္းေကာင္း ျဖည့္မထားတဲ့ လူငယ္ကေလး တစ္ဦး ျဖစ္တယ္။ အဲဒီ ပုလင္းထဲက AIDS ေရာဂါပိုး ပါလာတာပါပဲ။ အမ်ိဳးသမီးၾကီးရဲ႕ မိသားစုကေျပာတယ္ “အေမဟာ သန္႔ရွင္းမႈကို သိပ္ၾကိဳက္ျပီး ေရာဂါပိုး ဝင္မွာ (infection) ကိုလည္း အင္မတန္ေၾကာက္လို႔ အကာအကြယ္ အျမဲယူေလ့ ရွိတယ္။ ခြဲျပီးေနာက္ပိုင္း ေသြးေဖ်ာ့ေနလို႔ ေနာက္ထပ္ ေသြးသြင္း ရမယ္ဆိုေတာ့ ဘယ္လိုမွ အသြင္းမခံဘူး။ သူရဲ႕ ၾကမၼာကို ဖန္တီးေစမယ့္ ေသြးသြင္းစဥ္ကေတာ့ သူဟာေမ့ေဆး အရွိန္ေၾကာင့္ သတိမရွိ ျဖစ္ေနလို႔သာ ေသြးသြင္းျခင္း ခံရတာ” လို႔ ဆိုတယ္။

သူေသဆံုးတဲ့ ေန႔မွာေတာ့ အေမရိကန္မွာ AIDS ေၾကာင့္ လူနာေပါင္း ၁၁၀၀၀ ေသဆံုးခဲ့ျပီး ျဖစ္တယ္။ AIDS ျပႆနာဟာ အေမရိကမွာ ဘယ္ေလာက္ၾကီး ထြားေနျပီဆိုတာ ခန္႔မွန္းလို႔ ရပါတယ္။

ေဒါက္တာ ေဒၚျမင့္ျမင့္ခင္ ေရးသားေသာ “လူတိုင္းအတြက္ ထုိးတဲ့ ေခါင္းေလာင္း” စာအုပ္မွ ျပန္လည္ေရးသား ေဖာ္ျပထားျခင္း ျဖစ္ပါသည္။