၂၀၁၃ ခုႏွစ္တြင္ ပိုမို၍ ထူးကဲစြာ MANA အသင္းႀကီးအေနျဖင့္ ေဆာင္႐ြက္ႏိုင္ရန္ စီမံခ်က္ခ်မွတ္ ေဆာင္႐ြက္ခဲ့သျဖင့္ MANA ဗဟို ႐ုံးစိုက္ရာ ရန္ကုန္တိုင္းေဒသႀကီး၊ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕တြင္ သာမက မႏၱေလးတိုင္းေဒသႀကီး MANA မွ မႏၱေလးၿမိဳ႕ေပၚတြင္လည္းေကာင္း၊ မြန္ျပည္နယ္ MANA အသင္းမွ ဦးစီး၍ ေမာ္လၿမိဳင္ တကၠသုိလ္၌လည္းေကာင္း၊ စစ္ကိုင္းတိုင္းေဒသႀကီး ကေလးၿမိဳ႕တြင္ လည္းေကာင္း က်ယ္ျပန္႕စြာ ေဆာင္႐ြက္ႏိုင္ခဲ့ ပါသည္။

HIV ပိုးကို အဲလိုနည္းနဲ႔ကူးေအာင္လုပ္တာအတြက္ အစိုးရိမ္မၾကီးသင့္ပါ။ HIV ပိုးဟာ လူ႔ကိုယ္ခႏၶာထဲမွာသာ ေပ်ာ္တယ္။ ကိုယ္ထဲကေန အျပင္ေရာက္တာနဲ႔ ၾကာၾကာ မေနႏိုင္ပါ။ မိနစ္ေတြနဲ႔ နာရီေတြ အထိသာ ရွင္ႏိုင္တယ္။ မိနစ္ အနည္းငယ္လို႔ ေျပာရင္ မလြဲပါ။ ရက္အထိ မရွင္ပါ။ သူတို႔ရဲ႕ ေရာဂါရႏိုင္စြမ္းကလဲ ကိုယ္ထဲ ထြက္ေနရတာ ၾကာေလေလ နည္းလာေလေလ ျဖစ္တယ္။ ကိုယ္ပူခ်ိန္ ၉၈.၆ ကိုသာႏွစ္သက္လို႔ ဒိထက္ေအးရာမွာ ၾကာၾကာ မရွင္ႏိုင္ပါ။

HIV ေရာဂါ ရလာရင္ CD4 အေရအတြက္ က်ဆင္းတယ္။ ART ေဆးေပးျပီးေနာက္ နလံထမွာ တခါ ျပန္တက္လာတယ္။ CD4 နဲ႔ VL ဆက္စပ္ေနတာ ရွိသလို တခါတေလ အဲလို မဟုတ္တာလဲ ေတြ႔ေနရတယ္။ ၁ဝ% ေလာက္မွာ VL က်ေနေပမဲ့ CD4 မတက္ဘူး။ ဒါ့ေၾကာင့္ CD4 တံု႔ျပန္မႈ မရွိတာနဲ႔ ေဆးကုတာ မထိေရာက္ဘူးလို႔ မေျပာႏိုင္ပါ။ Viral load (VL) ဟာလဲ CD4 ေလာက္ေတာ့ မတိက်ပါ။

အိပ္ခ်္အုိင္ဗြီဆိုတာ လူ႔ခုခံအား စနစ္ကို ဖ်က္ဆီးပစ္ေသာ ဗိုင္းရပ္စ္ပိုး ျဖစ္ေၾကာင္း လူသိမ်ားေနပါၿပီ။ ေသခ်ာ မမွတ္မိေသးရင္လည္း ေလ့က်င့္ မွတ္သားထားဖို႔ တုိက္တြန္းပါတယ္။ ေအ့ဒ္စ္ (HIV) ဆိုတာက ခုခံအား သိပ္က်လာတဲ့ အခါမွာ ေ၀ဒနာေတြကို ခုခံႏိုင္စြမ္း မရွိေတာ့ဘဲ ေပၚေပါက္လာတဲ့ ကပ္ပါးေရာဂါ လကၡဏာ ေတြကို ေခၚတာပါ။ အိပ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ကာကြယ္ေဆး ကုသေဆး ယေန႔ထက္တိုင္ မေတြ႕ရွိ ေသးပါဘူး။ အိပ္ခ်္အိုင္ဗီြပိုး ဆက္မပြားေအာင္ တားျမစ္ႏိုင္တဲ့ ေဆးေတြကလည္း ေစ်းႀကီးပါတယ္။

ဒီေန႔ေခတ္ေပၚ ငွက္ဖ်ားေဆး၊ တီဗီေဆး၊ အိတ္ခ်္အုိင္ဗြီ (HIV) ေဆးေတြက အလြန္ေစ်းႀကီးလွပါတယ္ ခင္ဗ်ာ။ သတင္းစာ တေစာင္ထဲမွာ ဖတ္လုိက္မိပါတယ္။ ရန္ကုန္မွာရွိတဲ့ အစိုးရေဆးကုသေရး ဌာနမွာ မွတ္ပံုတင္ထားတဲ့ အိတ္ခ်္အုိင္ဗြီေ၀ဒနာသည္ေတြ အတြက္ ေဆးေတာင္ ၄ လစာေလာက္ပဲ ေဆးရွိပါတယ္တဲ့။ ဘယ္လုိလုပ္ၿပီး ရခုိင္မွာ ေရာဂါခံစားေနၾကတဲ့ လူေတြအတြက္ေဆးကုိ မွ်ေ၀ေပးႏိုင္ၾကမွာလဲခင္ဗ်ာ။

သုေတသန က်က်နန လုပ္ေနတဲ့ အေမရိကားမွာဆိုရင္ စအိုလမ္းနည္း လိင္ဆက္ဆံမႈနဲ႔ (ဗဂ်ိဳင္းနား) ကေန လိင္ဆက္ဆံမႈေတြကေန ကူးစက္တာ အမ်ားဆံုးလို႔ သိရတယ္။ ေနာက္မ်ားတာ တခုက ေဆးထိုးအပ္ကေန ကူးတာ ျဖစ္တယ္။ ပါးစပ္ကို လိင္ဆက္ဆံရာ သံုးတာနဲ႔ မိခင္ကေန ကေလးကို ေမြးေနတံုးျဖစ္ျဖစ္ ႏို႔တိုက္လို႔ ျဖစ္ျဖစ္၊ ထမင္း ဝါးခြံတာကေနျဖစ္ျဖစ္ ကူးစက္တာ နည္းတယ္။ က်န္နည္းေတြကေတာ့ မသန္႔တဲ့ ေသြးနဲ႔ ေသြးနဲ႔ဆိုင္တာေတြ သြင္းတာ၊ အဂၤါ အစားထိုးတာေတြ ကေနကူးတယ္။ ေဆးရံုနဲ႔ က်န္းမာေရး ဌာနမွ အလုပ္လုပ္သူေတြကိုလဲ အပ္၊ ဓား စတာေတြ ကေနတဆင့္ ကူးစက္ႏိုင္တယ္။

ျမန္မာျပည္မွာ ျပည့္တန္ဆာလုပ္ငန္းဟာ တရားမဝင္ပါဘူး။ ျပည့္တန္ဆာ အိမ္တစ္အိမ္ကို ဝင္ဖမ္းတဲ့ အခါ ျပည့္တန္ဆာ ေတြသာ အဖမ္းခံရၿပီး လိင္ဆက္ဆံသူကေတာ့ အဖမ္းမခံရပါဘူး။ ရံဖန္ရံခါ အိမ္ပိုင္ရွင္ေတာင္ အဖမ္းမခံရတဲ့ ျဖစ္ရပ္မ်ိဳးေတြလည္း ရွိပါတယ္။ လိင္အလုပ္သမေတြဟာ ရဲေတြရဲ႕လက္မွာ မတရားျပဳမႈေတြကို ခံရေလ့ ရွိတတ္ပါတယ္။

“အိမ္ေဖာ္ အမ်ိဳးသမီးေတြကေနၿပီးေတာ့ ကုမၸဏီ ဒါ႐ိုက္တာေတြ အထိ ပါဝင္ပါတယ္” ဟု မထားထားက ဆိုသည္။ အမ်ိဳးသမီး ကြန္ရက္ကို မတည္ေထာင္မီက ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ HIV ကာကြယ္ေရးႏွင့္ ကုသေရး လုပ္ငန္းမ်ား လုပ္ေဆာင္ေနေသာ ႏိုင္ငံတကာ NGO တခုျဖစ္သည့္ Burnet Institute တြင္ ဖိုမ သဘာဝနဲ႔ပတ္သက္၍ ေလ့က်င့္ သင္တန္းေပးသူအျဖစ္ လုပ္ခဲ့ပါသည္။ လုပ္ခဲ့ေသာ္လည္း ထိုအခ်ိန္က ဖိုမ သဘာဝႏွင့္ ပတ္သက္ေသာ သူ၏သိနား လည္မႈသည္ အကန္႔အသတ္ႏွင့္သာ ျဖစ္သည္။

HIV ကို မသိၾကေသးခ်ိန္မွာ ျဖစ္တယ္။ အဲဒီကာလမွာသံုးတဲ့ Hepatitis B surface proteins ဆိုတာထဲမွာ HIV ပါေကာင္း ပါေနႏိုင္တယ္။ ေဆးထုတ္ျပီးစ လူနာအမ်ားစုကို စမ္းသပ္တဲ့ ကာလမွာ AIDS epidemic ေရာဂါမ်ားတာ အတြက္ အျပစ္ဖို႔ခဲ့ၾကတယ္။ ဘီပိုး ကာကြယ္ေဆးထဲမွာ HIV ပါေနမလားလို႔ ေမးခြန္း ထုတ္ႏိုင္ေပမဲ့ ကင္းစင္တယ္လို႔ လက္ခံ ထားၾကပါတယ္။ Purification process ေဆးသန္႔စင္ေရးျဖစ္စဥ္ကေန ရွိရွိသမွ် ဗိုင္းရပ္စ္ေတြ အားလံုးကို ေသေစခဲ့တာမို႔ HIV ပိုးလဲ ပါခဲ့အံုးေတာ့ ေသျပီ။ ၁၉၈၁ မွ ဘီပိုး ကာကြယ္ေဆးကို အသိအမွတ္ျပဳခဲ့ပါတယ္။

ကြန္ဒုံး ကုမၸဏီေတြကလည္း အသုံးျပဳသူ မ်ားကုိဆဲြေဆာင္တ့ဲ အေနနဲ႔ သူတုိ႔ရဲ႕ ထုတ္ကုန္ေတြကုိ ပါးသည္ထက္ ပါးေအာင္ ထုတ္ေနၾကတာပါ။ ၿပီးခ့ဲတ့ဲ ၾကာသပေတး ေန႔မွာ ထြက္ေပၚလာတ့ဲ ဂင္းနစ္ ကမၻာ့စံခ်ိန္အဖဲြ႔ရဲ႕ ထုတ္ျပန္ ခ်က္အရ တရုတ္ ကုမၸဏီတခုက ကမၻာ့ အပါးလႊာဆုံး ကြန္ဒြန္ ထုတ္လုပ္ထား တယ္လုိ႔ ဆုိပါတယ္။

မ်ိဳးပြားအဂၤါမွာ ေရာဂါပိုးေၾကာင့္ ျဖစ္တတ္တဲ့ အနာလိုမ်ိဳးကအစ ဆီးလမ္းေၾကာင္း၊ မ်ိဳးပြားအဂၤါ လမ္းေၾကာင္း ေတြမွာ ပိုးဝင္တတ္တဲ့ ကာလသားေရာဂါ ေပါင္းစံု (ဘက္တီးရီးယား၊ ဗိုင္းရပ္စ္၊ မိႈ)၊ ေနာက္ေတာ့ အသည္းေရာင္အသားဝါ ဘီ၊စီ အစရွိတာေတြက က်န္းမာေရးခ်ိဳ႕တဲ့မႈ အေသးစားကေန အသက္အႏၱရာယ္ အထိ ျဖစ္ေစတာပါ။ အဆိုးဆံုးကေတာ့ အခုေခတ္ လူတိုင္းေၾကာက္ရြံ႕ၾကရတဲ့ HIV/ AIDS လို ေသမိန္႔က် ေရာဂါကလည္း လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္ေစတာပါပဲ။

အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုးရွိေသာ မိခင္မ်ား ခြဲစိတ္ၿပီးေမြးဖြားရာတြင္ မီးဖြား စရိတ္အား ႏွစ္ဆယူလိုက္ျခင္းအားျဖင့္ မိခင္မွ ကေလးသို႔ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြပိုး ကူးစက္သည့္ႏႈန္းကို ျမင့္မားလာေအာင္ တြန္းပို႔သကဲ့သို႔ ျဖစ္ေနေၾကာင္း ျမန္မာႏိုင္ငံ တစ္ဝန္းမွ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီ ပိုးရွိေသာ အမ်ဳိးသမီး ၃ဝဝဝ ခန္႔ အဖြဲ႕ဝင္ထားေသာ Myanmar Positive Women Network မွ တာဝန္ရွိသူ တစ္ဦးက ဆိုသည္။