မူးယစ္ေဆးျဖတ္တာကလည္း မလြယ္ဘူးေပါ့။ အဲဒီၾကားထဲမွာ ကြၽန္ေတာ္တို႔က ပညာေပးလုပ္ငန္းေတြ လုပ္ၿပီး ေဆးထိုးအပ္ေတြကို ဒီကြန္ဒုံးေတြ လုပ္ခဲ့သလိုေပါ့။ ျပည့္တန္ဆာေတြမွာ ကြန္ဒံုး ေတြေဝခဲ့သလိုပဲ။ အႏၲရာယ္ေတြ တစ္ေယာက္နဲ႔ တစ္ေယာက္ မေရာက္သြား ေအာင္ေပါ့။ ေဆးထိုးအပ္ကေန HIVကူးတဲ့ႏႈန္းက တအားျမန္တယ္။

HIV ပိုး ကူးစက္ခံရသူမ်ား ေအအာရ္တီေဆးရရန္ ေရွ႕ထြက္ လာျပီး က်န္းမာေရးဝန္ေဆာင္မႈ မ်ားခံယူရန္ အတြက္ အမွန္တကယ္ လိုအပ္ေနသည့္ အခန္းက႑မ်ား ႏွင့္ တာဝန္မ်ားအတြက္ တာဝန္ခံ ႏိုင္မႈႏွင့္ အျခားေသာ ဖြံ႔ျဖိဳးေရး အပိုင္းမ်ားသို႔ တိုးခ်ဲ႕လုပ္ကိုင္မႈ မ်ားကို လုပ္ေဆာင္ႏိုင္ရန္ တိုက္တြန္း ေရးသား လိုက္ရပါသည္။

တကယ္ေတာ့ ကိုယ္ ေပ်ာ္ပါးခဲ့ရတဲ့ ခဏတာအခ်ိန္ေလးကို မိသားစုဘ၀နဲ႔ လဲခဲ့ရသလို ကိုယ္တစ္ေယာက္္ရဲ႕ မွားယြင္းမႈကို အားလံုးက ေပးဆပ္ခဲ့ရတာပါ။ AIDS ေရာဂါကို ေၾကာက္ရြံ႕စရာ ေရာဂါႀကီးတစ္ခု၊ ရြံရွာဖြယ္ ေရာဂါႀကီးတစ္ခုအျဖစ္ ႐ႈျမင္ေနဆဲျဖစ္တဲ့ ကြ်န္ေတာ္တုိ႔ လူ႔အသိုင္းအ၀ိုင္းေၾကာင့္လည္း ဒီလို မိသားစုပ်က္ခဲ့ရတဲ့ ဘ၀ေတြ အမ်ားႀကီးပါ။ တကယ့္ တကယ္ေတာ့ အစာအိမ္ေရာဂါလည္း ေရာဂါပါပဲ။

အေပါင္း အသင္း အသိထဲတြင္ ထိုအလုပ္လုပ္ေနရင္း AIDS ျဖစ္သြားသူ၊ ဘဝပ်က္ သြားသူစသည္ျဖင့္ ရွိေနၾကသည့္အတြက္ ထိုအလုပ္ကို ေၾကာက္ေၾကာင္း၊ အရင္းအႏွီးရလွ်င္ ဆက္မလုပ္ေတာ့ဟု ဆိုေသာ္လည္း သူ႕အသိထဲတြင္ အလုပ္ျဖင့္ ခ်မ္းသာသြားသူ သိပ္မရွိခဲ့ဟု ေျပာသည္။

ျမန္မာျပည္တြင္းက HIV/AIDS နဲ႔ ပတ္သက္လို႔ အစိုးရရဲ႕ လုပ္ကိုင္ေနတဲ့ အပိုင္းနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ က်န္းမာေရး ၀န္ႀကီးဌာနကို ဆက္သြယ္ေမးျမန္းဖို႔ အၾကိမ္ၾကိမ္ႀကိဳးစားေပမယ့္ ဆက္သြယ္လို႔ မရခဲ႔ပါဘူး။ UNESCAP ရဲ႕ ၂၀၃၀ ခုႏွစ္မွာ AIDS ကင္းစင္ေရး အတြက္ ဒီသီတင္းပတ္အတြင္း ဘန္ေကာက္မွာ လုပ္တဲ့ အာရွပစိဖိတ္ ညီလာခံကို တက္ေရာက္ခဲ့တဲ့ ႏိုင္ငံေပါင္း ၃၀ က တက္ေရာက္လာသူေတြက ဒီေမွ်ာ္မွန္းခ်က္ျပည့္မွီေရး အတြက္ အားသြန္ ခြန္စိုက္လုပ္ေဆာင္သြားဖို႔ ကတိက၀တ္ျပဳသြားၾကပါတယ္။

အာဟာရဖြံ႕ၿဖိဳးမႈ အတြက္ ေရရွည္အစီအစဥ္မ်ား ခ်မွတ္ေဆာင္ရြက္ရန္နွင့္ မိခင္မွ ကေလးသုိ႔ ေရာဂါပိုးကူးစက္မႈ ကာကြယ္ တားဆီးေရး လုပ္ငန္းမ်ားကုိ ျပန္လည္သံုးသပ္ရန္ လုိအပ္ေၾကာင္း အိတ္ခ်္အိုင္ဗီ/ေအအုိင္ဒီအက္စ္ေရာဂါ က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မႈ လုပ္ငန္းေဆာင္ရြက္ေနသူ အဖဲြ႕အစည္းအခ်ိဳ႕က အႀကံျပဳေျပာၾကားသည္။

ရည္းစားထားျခင္း၊ ခ်စ္သူရွာျခင္း၊ အိမ္ေထာက္ဖက္ေရြးျခင္း၊ မိသားစုဘ၀မ်ားကို ထူေထာင္ျခင္းမ်ားသည္စသည့္ လုပ္ေဆာင္မႈမ်ားသည္ လူသားတို႔၏ တာ၀န္၀တၱရားမ်ားပင္ျဖစ္သည္။ ယင္းသို႔ တာ၀န္ ၀တၱရားမ်ားကို ေရွာင္လြဲၿပီး ျပည့္တန္ဆာ အခန္းမ်ားသို႔ သြားေရာက္ အာသာေျဖ ျခင္း၊ အေပ်ာ္အပါးသေဘာမ်ိဳး၊ စိတ္ထြက္ေပါက္တစ္ခု ျဖစ္ဟု ဆိုကာ သြားလာေနမႈမ်ားသည္ မိမိ၏ အသက္အႏၱရာယ္ကို ရန္ရွာတတ္သည့္ HIV/AIDS ေရာဂါမ်ားကို ေငြေပးၿပီး ၀ယ္ယူေနျခင္းႏွင့္ တူေနေၾကာင့္ လူမႈအသိုင္း အ၀ိုင္းမ်ားက ေ၀ဖန္သည္။

“ဒီလိုလုပ္ေနတဲ့ လူတန္းစားထဲက အရင္ကထက္ ပိုၿပီးမ်ားလာတယ္လို႔ ေျပာလို႔ရတယ္။ ဒီလိုကိစၥေတြက HIV ေရာဂါပိုး ကူးစက္မႈ အမ်ားဆံုးျဖစ္ႏိုင္တဲ့ အေၾကာင္းအရာတစ္ခု အေနနဲ႔ ပါ၀င္ပါတယ္” ဟု မ်ဳိးဆက္ပြား က်န္းမာေရးႏွင့္ ပတ္သက္သည့္ က်န္းမာေရးပညာေပး လုပ္ငန္းမ်ား လုပ္ကိုင္ေနသည့္ MSI မွ ေဒါက္တာစစ္ႏိုင္က ေျပာၾကားသည္။

“တခ်ဳိ႕ ဧည့္သည္ေတြဆုိ မူး႐ူးၿပီး က်န္းမာေရး အသိလည္း မရွိေတာ့ ကုိယ္ဘယ္ေလာက္ ေျပာေျပာ ကြန္ဒုံး မသုံးခ်င္ၾကဘူး။ ကြ်န္မတုိ႔ကလည္း လက္ထဲမရွိရင္ တကူးတက ေဈးဆုိင္ သြားမ၀ယ္ရဲဘူး၊ အနားမွာ ရဲကလည္း ရွိေနႏုိင္ေသးေတာ့ေလ။ ဒီေတာ့ ကြန္ဒုံးမပါဘဲ အလုပ္လုပ္ၾကေရာ” လုိ႔ မဇာျခည္ က ေျပာပါတယ္။

ေခါင္းပုံျဖတ္၊ ဖိႏွိပ္တဲ့ ျပည့္တန္ဆာအိမ္ေတြမွာ မလုပ္ခ်င္ဘူးဆုိရင္ေတာ့ ကလပ္တက္၊ ဂြ်န္ဆင္း (တစ္ဦးတည္း လမ္းေဘးတြင္ ဧည့္သည္ကုိ ေစာင့္ေခၚ ေသာ ျပည့္တန္ဆာ) ေတြပဲ လုပ္ရၿပီး ရဲနဲ႔ အေယာင္ေဆာင္ရဲေတြကုိ အကာအကြယ္မဲ့စြာ ေတြ႕ၾကံဳရေတာ့တာပါပဲ။

“အႏွိပ္ခန္း မန္ေနဂ်ာေတြေရာ၊ ေခါင္းေတြေရာ ကြ်န္မတုိ႔ကုိ ေကာင္မေလးေတြနဲ႔ ဘယ္တုန္းကမွ ေပးမေတြ႕ေစခ်င္ခဲ့ဘူး။ ေနာက္ဆုံး ေကာင္မေလးေတြဘက္က ေတာင္းပန္ၿပီး ေသြးစစ္ခ်င္လုိ႔၊ ဆီးစစ္ခ်င္လုိ႔၊ ကြန္ဒုံး လုိခ်င္လုိ႔ စသျဖင့္ ကြ်န္မတုိ႔နဲ႔ ေတြ႕ပါရေစဆုိလုိ႔ ခြင့္ျပဳလုိက္ရင္လည္း ေတြ႕ရတဲ့ အခ်ိန္ကုိ လုိက္ၿပီး သူတုိ႔ကုိ ပုိက္ဆံျပန္ျဖတ္ေသးတယ္” လုိ႔ မသီတာ က စိတ္မေကာင္းစြာ ေျပာပါတယ္။

ဗိုင္းရပ္စ္ေတြကကိုယ္ထဲမွာ ပြါးမ်ားေနေပမဲ့ ေရာဂါလကဏာေတြ မေပၚေသးတဲ့ အဆင့္ျဖစ္တယ္။ ခံစားရလဲ နည္းနည္းပဲ။ ART ေဆးေသာက္ရင္ေတာ့ အၾကာၾကီး အသက္ရွင္ေနႏိုင္ပါတယ္။ ေဆးမေသာက္ရင္ ၁ဝ ႏွစ္။ ကံေကာင္းရင္လဲ ဒီထက္ ၾကာၾကာေနႏိုင္မယ္။ သူမ်ားကို ကူးစက္ႏိုင္တာ သတိထားပါ။ ေဆးမေသာက္ရင္ viral load ဗိုင္းရပ္စ္ေတြ မ်ားလာမယ္။ CD4 count က်လာမယ္။