”ကြၽန္ေတာ့္ဘဝမွာ ႀကံဳခဲ့ရတာက အသက္အႀကီးဆံုးက ၄၁ ႏွစ္ရိွၿပီ။ သူက အပ်ဳိႀကီး။ ေနာက္ထပ္မွတ္မွတ္ရရအေတြ႕အႀကံဳက အသက္ ခုနစ္ႏွစ္ေလာက္ရိွတဲ့ မိန္းကေလးတစ္ဦးေမြးထားတဲ့ မိန္းကေလးတစ္ဦးနဲ႔လဲ ကြၽန္ေတာ္ေနေပး ခဲ့ရေသးတယ္။ ကြၽန္ေတာ္တို႔ေနထုိင္တာကို သူ႔သမီးျမင္သြားတယ္လုိ႔ ကြၽန္ေတာ္ သံသယ ရိွမိတယ္” ဟု ျပန္ေျပာျပသည္။

အန္နာဘယ္လ္ အသက္ ၁၈ ႏွစ္အရြယ္တြင္ ဘတၱေလး၏ ကေလးကို ေမြးဖြားေပးၿပီး ၃ ရက္အၾကာမွာပင္ ျပည့္တန္ဆာ ျပဳလုပ္ရန္ ေစခိုင္းျခင္း ခံခဲ့ရသည္။ ဘတၱေလး၊ သူမ၏ မိခင္ မာလင္း အပါအ၀င္ အျခားသူမ်ားကို ၂၀၁၁ ခုႏွစ္တြင္ ရဲမ်ားက ဖမ္းဆီးခဲ့ျခင္း ျဖစ္ရာ လြတ္ေျမာက္ခ်ိန္ အထိ အန္နာဘယ္လ္သည္ ေယာက္်ား ၁၈၀၀ ခန္႔အား ေဖ်ာ္ေျဖခဲ့ရသည္။

“ဘိုင္” မ်ားမ်ား ရိွတဲ့ အႏွိပ္သမဟာ ဆိုင္ရွင္ရဲ႕ အားေပး အားေျမႇာက္မႈကို ခံရေလ့ရိွၿပီး သူမ်ားေတြ ထက္လည္း အခြင့္အေရး ပိုမို ရရိွၾကပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ “ဘိုင္”ေတြ အမ်ားႀကီး ရဖို႔ဆိုတာ ႐ုပ္ရည္ ေျပျပစ္႐ံု၊ စြဲေဆာင္ႏိုင္႐ံုနဲ႔ မလံုေလာက္ပါဘူး။ ဧည့္သည္ေတြ ကို ေႏြးေႏြး ေထြးေထြး ဆက္ဆံ တတ္ၿပီး၊ ဧည့္သည္ အလိုက် မၿငိဳမျငင္ ျပဳစု ေပးႏိုင္ဖို႔ အမ်ားႀကီး လိုအပ္ပါတယ္။

လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္ ၂၀၀-၃၀၀ အၾကာက ကာလသား အိပ္မက္မက္သူေတြကုိ သုက္ရည္ အားနည္းတယ္လို႔ ထင္ၿပီး ကုသမႈ လုပ္သင့္တယ္လို႔ ထင္ခဲ့ပါတယ္။ ဒါကလည္း အယူအဆ အမွားပါ။ ဒါက သုတ္ရည္အားနည္းတာ မဟုတ္ပါဘူး။ ကာလသား အိပ္မက္ မက္တာက အျပစ္တခု မဟုတ္ပါဘူး။ ခႏၶာကိုယ္က သဘာဝအတိုင္း လုပ္ေဆာင္ေနတာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ အျပစ္ရွိသလို ခံစားေနဖို႔ မလိုပါဘူး။ ရွက္စာရာမလိုသလို ေၾကာက္ရြံ႕ဖို႔လည္း မလိုပါဘူး။

”ခုက ဘိုထိုင္ေတြပဲ အသုံးမ်ားၾကတာေလ။ ေရာဂါကူးစက္ ျမန္တယ္ဆိုတာကိုေတာ့ သိၾကတာပဲ။ ဘယ္ တတ္နိုင္ပါ့မလဲ။ တစ္သၽွဴးနဲ႔သုတ္ၿပီး ထိုင္ျဖစ္တယ္။ အိမ္သာထဲမွာ ဘယ္ေလာက္ပဲ ေဆးဖ်န္းထားပါေစ လူ႔ခႏၶာကိုယ္ကို ဘယ္လိုလုပ္ၿပီး ကာကြယ္နိုင္မွာလဲ။ ေဈးဝယ္ စင္တာေတြမွာဆို ပိုဆိုးတာေပါ့” ဟု ေတာင္ ဒဂုံ ရပ္ကြက္ေန မႏုက ေျပာသည္။

သုေတသနမ်ား က ေ၀ဒနာရွင္ တစ္ဦးခ်င္းစီ ၏ မ်ဳိးဗီဇကို ယူကာ အိပ္ခ်္အိုင္ဗီြ ဒဏ္ခံႏုိင္သည့္ မ်ဳိးဗီဇမ်ား အျဖစ္ ဓာတ္ခြဲခန္း တြင္ ေျပာင္းလဲ ၿပီးေနာက္ ေ၀ဒနာရွင္ထံ ထည့္သြင္းေပးကာ အိပ္ခ်္အိုင္ဗီြကို တိုက္မည့္ နည္းကိုလည္း စမ္းသပ္ ေနၾကၿပီ။

အသက္ ၂၅ ႏွစ္ေအာက္ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီေရာဂါျဖစ္ပြားမႈ အႏၲရာယ္မ်ားသည့္ အသိုင္းအ၀ိုင္းအတြင္း ကြန္ဒံုးသံုးစြဲမႈ ျမင့္မားလာေသာ္လည္း လူဦးေရအခ်ဳိးအစား အနည္းငယ္သာ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီေရာဂါပိုး စစ္ေဆးမႈခံယူခဲ့ေၾကာင္း၊ မူးယစ္ေဆး၀ါး သံုးစြဲသူသံုးဦးလွ်င္ တစ္ဦးႏႈန္း၊ လိင္လုပ္သားသံုးဦးတြင္ ႏွစ္ဦးႏႈန္း၊ အမ်ဳိးသားအခ်င္းခ်င္း လိင္တူဆက္ဆံသူမ်ားတြင္ ထက္၀က္ႏႈန္းခန္႔ ပါ၀င္ေၾကာင္း သိရသည္။

လိက္ကတဆင့္ ကူးစက္မႈက အမ်ားဆံုးျဖစ္တယ္။ ျမန္မာျပည္ရဲ႕ တရားဥပေဒအရ လိင္နဲ႔ အသက္ေမြးမႈဟာ ရာဇဝတ္မႈျဖစ္တယ္။ ရန္ကုန္ျမိဳ႕ တခုတည္းမွာ လိင္လုပ္ငန္း ဖြင့္ထားတဲ့ ေနရာေပါင္း ၁ဝဝဝဝ ေက်ာ္ ရွိတယ္။ လုပ္ကိုင္ေနသူေတြနဲ႔ လာေရာက္သူေတြထဲက ၇ဝ-၉ဝ% မွာ လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္ေရာဂါေတြ ရွိေနၾကတယ္။ HIV စမ္းသပ္မႈလုပ္ထားသူ ၂၅% ထက္နည္းတယ္။

ART ေဆးႏွင့္ ေဆးၿမီးတို တြဲဖက္သံုးစြဲမႈမ်ား လံုး၀မလုပ္သင့္ဟုလည္း တိုက္တြန္းသည္။ “ေဆးပညာအျမင္ကေန ၾကည့္ရင္ အႏၱရာယ္မ်ားတယ္။ မလိုအပ္တဲ့ အစိတ္အပိုင္းေတြကို သြားၿပီး ေဆးက အက်ဳိးသက္ေရာက္ေနရင္ လူနာအတြက္ မေကာင္းဘူး။ အခုထက္ထိ ကမၻာမွာ HIV လူနာေတြရဲ႕ အသက္ကို ဆြဲဆန္႔ႏိုင္တဲ့ ေဆးဆိုလို႔ ART ေဆးပဲရွိပါတယ္။ HIV ပိုးေပ်ာက္ႏိုင္တဲ့ တိုင္းရင္းေဆး၊ ေဆးၿမီးတို လံုး၀ မရွိပါဘူး” ဟုလည္း ေျပာသည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံအတြက္ HIV ေရာဂါကာကြယ္ေရးႏွင့္ တုိက္ ဖ်က္ေရးလုပ္ငန္းမ်ားအတြက္ လိုအပ္ေသာ ရန္ပံုေငြကို ကမၻာလံုးဆုိင္ရာ ေငြေၾကးရန္ပံုေငြ အဖြဲ႕ (Global Fund ) က အဓိကပံ့ပိုးေပးလ်က္ရွိပါသည္။ ၂ဝ၁၃-၁ဝ၁၆ ခုႏွစ္တြင္ Global Fund New Funding Model ျဖင့္ HIV / AIDS ေရာဂါတားဆီး ကာကြယ္ေရး ႏွင့္ တုိက္ဖ်က္ေရး လုပ္ငန္းမ်ား ေဆာင္ရြက္ႏိုင္ရန္အတြက္ အေမရိကန္ေဒၚလာသန္း ၁၆ဝ ခန္႔ ထိ တုိးျမႇင့္ေထာက္ပံ့ေပးရန္ Global Fund မွ သေဘာတူ ခြင့္ျပဳၿပီးျဖစ္ သည္။

HIV ကူးစက္ခံထားရသူ (၃၀) ရာခိုင္ႏႈန္းမွ (၄၀) ရာခိုင္ႏႈန္းအၾကား တြင္ အသည္းအဆီဖံုးေလ့ရွိၿပီး ဗိုင္း ရပ္စ္သတ္ေဆး ေသာက္သံုးေနသူ (၂၀) ရာခိုင္ႏႈန္းမွ (၃၀) ရာခိုင္ ႏႈန္းတြင္၀မ္းဗိုက္အဆီမ်ားပါ ဖံုးလႊမ္းလာေလ့ရွိသည္။ ၀မ္းဗိုက္အဆီမ်ားသူမ်ားအတြင္ Tesamorelin အမည္ ရွိေဆးကို ေပးသြင္းလိုက္ပါက အဆီ မ်ားေလ်ာ့က်ေစႏိုင္သည္။

အမ်ဳိးသားျပည့္တန္ဆာ လုပ္ငန္းသည္ ေငြရလြယ္ကူသည္ ဆိုေသာ္လည္း လူငယ္တိုင္း လုပ္ကိုင္ႏိုင္သည့္ အလုပ္ တစ္ခုေတာ့ မဟုတ္ေပ။ လုပ္ကိုင္မည့္ အမ်ဳိးသားငယ္မ်ား အေနႏွင့္ သင့္တင့္ေျပျပစ္ေသာ ႐ုပ္ရည္႐ူပကာႏွင့္ ခႏၶာကိုယ္ အခ်ဳိးအစားကို ပိုင္ဆိုင္ရမည္ျဖစ္ၿပီး လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာ ဝန္ေဆာင္မႈတြင္လည္း ေဖာက္သည္တို႔ ေက်နပ္ႏိုင္ေလာက္သည့္ အရည္အေသြးမ်ဳိး ပိုင္ဆိုင္ၾကရသည္။