တကယ္ေတာ့ အမ်ဳိးသမီးနဲ႔ မိန္းကေလးေတြကို ေရာင္းကုန္ပစၥည္း တခုလို သေဘာထားတာ ကေမၻာဒီးယား တႏုိင္ငံတည္းမဟုတ္ဘူး။ ဒါေပမဲ့လည္း လူဦးေရ ၁၅ သန္းသာရွိတဲ့ ကေမၻာဒီးယားလိုေနရာမ်ဳိးမွာ အပ်ဳိစင္ ဘ၀ကုိ ေငြေၾကးနဲ႔ အလဲအလွယ္လုပ္တဲ့ လုပ္ငန္း ႀကီးထြားေနတာကေတာ့ ဒ႑ာရီယဥ္ေက်းမႈ အယူအဆေၾကာင့္လို႔လည္း ေျပာလုိ႔ရပါတယ္။ “အထူးသျဖင့္ အသက္ ၅၀ ေက်ာ္တဲ့ အာရွေယာက္်ားသားေတြ အေနနဲ႔ အပ်ဳိစင္ေလးေတြနဲ႔ ေပါင္းသင္းရင္ ျပန္လည္ႏုပ်ဳိ သန္စြမ္းလာၿပီး က်န္းမာရႊင္လန္း ေစႏုိင္ပါတယ္လို႔ ယံုၾကည္ေနၾကတယ္” လို႔ ကေမၻာဒီးယား လူ႔အခြင့္အေရး အဖြဲ႕က ခ်ဟိပ္ကက္ေပါင္ကေျပာတယ္။

HIV ပါရွိေနသူဆိုရင္ Acute infection ေစာေစာပိုင္းကတည္းက ကုရင္ေကာင္းတယ္။ Mild liver disease အသဲေရာဂါ နည္းနည္းေလးသာ ရွိေနသူေတြ ေဆး မလိုေသးပါ။ Moderate liver damage အသဲေရာဂါ အသင့္အတင့္ ဆိုးလာသူေတြက Cirrhosis အသဲေျခာက္တာ ဆက္ျဖစ္စရာမ်ားလို႔ ေဆးကုသ ရမယ္။ ေဆးရဲ႕ေဘးထြက္-ဆိုးက်ိဳးနဲ႔ ရမဲ့အက်ိဳး ခ်ိန္ဆရမယ္။ ေစာင့္ၾကည့္ေနရမယ္။ Decompensated cirrhosis အသဲေျခာက္ေနျပီဆိုရင္ Liver transplant အသဲ အစားထိုးတာ တခုဘဲ လုပ္ႏိုင္တယ္။

အိႏၵိယမွာ HIV surveillance centres ေစာင့္ၾကည့္စင္တာေပါင္း ၁၇ဝဝဝ ရွိတာကို အသည္းေရာင္ေရာဂါေတြ အတြက္ပါ အသံုးျပဳသင့္တယ္လို႔လဲ တျခားပညာရွင္တဦးက အၾကံေပးပါတယ္။ အတူေနသူတေယာက္မွာ (ဘီ)၊ (စီ) ပိုးရွိေနရင္ အတူေနသူေတြကို က်က်နနေစာင့္ၾကည့္စစ္ေဆးရမယ္။ တျခားပညာရွင္တဦးက ေရာဂါေတြနဲ႔ ဆိုင္တဲ့ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြက မွန္ကန္ လက္ခံႏိုင္ေစရမယ္လို႔ ေထာက္ျပပါတယ္။

အိမ္ေထာင္ဖက္ မဟုတ္သူနွင့္ လိင္ဆက္ဆံလွ်င္ ကြန္ဒံုးသံုးရန္ ပညာေပးျခင္း၊ အိပ္ခ်္အိုင္ဗီြ စမ္းသပ္ စစ္ေဆးေပးျခင္း၊ အိပ္ခ်္အိုင္ဗီြရိွသူမ်ားႏွင့္ အိပ္ခ်္အိုင္ဗီြ ျဖစ္ပြားနိုင္ေျခ အလြန္မ်ားသူမ်ားကို ေအအာတီေဆးမ်ား တိုက္ေကြ်းျခင္း၊ ေဆးထိုးအပ္မ်ား မွ်ေ၀ မသံုးစဲြေအာင္ ပညာေပးျခင္း နည္းလမ္းမ်ားျဖင့္ အိပ္ခ်္အိုင္ဗီြ အသစ္ ကူးစက္မႈ ထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္ေအာင္ ၾကိဳးပမ္းရမည္ ျဖစ္ေၾကာင္း ကမၻာ့က်န္းမာေရး အဖြဲ႔ၾကီးက လမ္းညႊန္သည္။

လိပ္ေခါင္းကို ဆရာဝန္လို႔ အေခၚမခံရတဲ့ ေဆးကုနည္း၊ အာယုေဗဒနည္း၊ ဟိုမီယိုနည္းေတြရွိလို႔ ဆရာဝန္ေတြသံုးတာ သက္သက္ကိုသာ ေရးပါမယ္။ တျခားနည္းေတြနဲ႔ ကုျပီးမွ ဆရာဝန္ဆီေရာက္လာသူေတြ မနည္းလွဘူး။ ဆရာဝန္ေတြ ကုတယ္ ဆိုတာလဲ ျဖစ္ေနတာကို သက္သာေစမယ္။ ပိုမဆိုးေအာင္ အၾကံေပးမယ္။ ျဖစ္ေစတတ္တဲ့ အေျခခံေတြ မျပင္ရင္ ထပ္ျဖစ္ႏိုင္တာလဲ သတိျပဳရမယ္။

ကုိယ္ဝန္ဖ်က္တဲ့ ျပႆနာက နက္နဲလြန္း ပါတယ္။ ကိုင္တြယ္ရ ခက္တယ္။ ဘယ္႐ႈေထာင့္က ၾကည့္သလဲေပၚ မူတည္ပါတယ္။ ေဆးပညာ ႐ႈေထာင့္က ၾကည့္မွာလား။ ဘာသာေရး ႐ႈေထာင့္ကလား၊ လူမႈေရး ႐ႈေထာင့္ ကလား။ ဒီၾကားထဲမွာ စီးပြားေရး အေျခအေန ဆိုတာလဲ ပါေသးပါတယ္။ ႐ႈေထာင့္ အမ်ဳိးမ်ဳိးက ၾကည့္တာ ျဖစ္လို႕ အယူအဆ ေတြ ကြဲျပားသြား ပါတယ္။ ေနာက္ဆံုးေတာ့ လက္ရွိ ျပ႒ာန္းထားတဲ့ ဥပေဒ အတိုင္းပဲ လုပ္ေဆာင္ ရပါတယ္။ ဆရာဝန္ ေတြမွာ ethic ေခၚတဲ့ က်င့္ဝတ္ကို လိုက္နာရတဲ့ အပိုင္းေတြ ရွိပါတယ္။ မလိုအပ္ဘဲ ကုိယ္ဝန္ မဖ်က္ရဘူး။

၂၀၁၁ ၾသဂုတ္လမွ ၂၀၁၃ ဇန္န၀ါရီလအတြင္း HIV ကင္းစင္ေသာ အမ်ိဳးသားအခ်င္းခ်င္း လိင္ဆက္ဆံသူ (၇၁၈၄) ဦးထံမွ သတင္း အခ်က္အလက္မ်ားကို အင္တာဗ်ဴး ျပဳလုပ္၍ စုေဆာင္းခဲ့သည္။ (၃၄) ရာခိုင္ႏႈန္းမွာ လူခ်င္းေတြ႕ဆံု၍ အခ်ိန္းအခ်က္ျပဳလုပ္ၾကၿပီး (၃၀) ရာခိုင္ႏႈန္းမွာ လူခ်င္းေတြ႕သည့္နည္းႏွင့္ အင္တာနက္မွ ဆက္သြယ္နည္းႏွစ္မ်ိဳးစလံုး အသံုးျပဳၾကသည္။ (၃၆) ရာခိုင္ႏႈန္းမွာ ဖုန္း application မ်ားအသံုးျပဳ၍ ဆက္သြယ္ၾကသည္။

ဆီးႀကိတ္ကင္ဆာသည္ လိင္မွတစ္ဆင့္ ကူးစက္တတ္သည့္ ေရာဂါတစ္မ်ိဳးအျဖစ္ သိပၸံပညာရွင္မ်ားက ယူဆလာခဲ့ေၾကာင္း သိရွိရသည္။ ေရာဂါပိုးမႊား ကူးစက္ျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚႏုိင္သည့္ ကင္ဆာ အမ်ိဳးအစား အနည္းငယ္ ရွိေသာ္လည္း ယင္းတို႔အနက္ ဆီးႀကိတ္ကင္ဆာကို ယခင္က ထည့္သြင္းမထားခဲ့ေခ်။ သို႔ေသာ္လည္း ၿဗိတိန္ႏုိင္ငံ၊ ကင္ဆာသုေတသန ဌာနမွ ပညာရွင္မ်ားက ယခုအခါ ဆီးႀကိတ္ကင္ဆာသည္လည္း လူအခ်င္းခ်င္း ကူးစက္ႏုိင္သည့္ ကင္ဆာမ်ိဳးႏြယ္ တစ္ခုအျဖစ္ ယူဆသင့္သည့္ အလားအလာမ်ိဳး ရွိေနေၾကာင္း ယံုၾကည္လာခဲ့သည္။

“WHO ရဲ႕ အခု အစီရင္ ခံစာဟာ တစ္ကမၻာလံုးကို အခ်က္ေပး သံေခ်ာင္း ေခါက္လိုက္တယ္ ဆိုရင္လည္း မမွားပါဘူး။ အစိုးရေတြ အေနနဲ႔ လည္း ေဆး၀ါး လုပ္ငန္းႀကီး ေတြက ေဆး၀ါးေတြကို ေငြအတြက္ အဓိကထား စမ္းသပ္ ထုတ္လုပ္ရတဲ့ အေျခအေနမ်ဳိး မေရာက္ေအာင္ ကူညီၾကဖို႔ လိုပါတယ္။ ဒါမွ ေဆး၀ါးသစ္ေတြ ထြက္လာမယ္။ ဖြံ႕ၿဖိဳးဆဲ ႏုိင္ငံမ်ား ဘက္က ဆင္းရဲ ႏြမ္းပါး သူမ်ားပါ မက်န္ အသံုးျပဳႏုိင္လာ မယ္” ဟု ေဒါက္တာ ကိုဟန္က သံုးသပ္ ေျပာၾကားသည္။

လူေတြ အမ်ားႀကီးကို HIV ပိုး ရွိ-မရွိ စမ္းသပ္ႏိုင္ေလေလ၊ ေဆးကုသမႈကိုလည္း ခံယူႏိုင္ေလေလ ကူးစက္ျပန္႔ပြားမႈကို ထိုးက်သြားေစေအာင္ လုပ္ႏိုင္မွာ ေသခ်ာပါတယ္။ အဂၤလန္မွာ တေနရာရာမွာ တေယာက္ေယာက္ကို မိနစ္ ၉ဝ တိုင္းမွာ HIV ရွိ-မရွိ စမ္းသပ္ၾကည့္ေန ပါတယ္။ ျမန္မာျပည္မွာလည္း HIV/AIDS ေရာဂါ က်ဆင္း၊ ပေပ်ာက္ပါေစ။

စမ္းသပ္မႈ လုပ္ႏိုင္တယ္။ သတိထားဘို႔က HIV tests positive အေပါင္းျဖစ္သူတိုင္းကို စမ္းသပ္ရင္ လူအမ်ားစုမွာ Cytomegalovirus (CMV) အေပါင္းျပေနတယ္။ ဒါေပမဲ့ ေရာဂါရတဲ့အဆင့္အထိ မေရာက္တာက မ်ားတယ္။ စိုးရမ္စရာ မလိုတတ္ပါ။ CD4 cell count စစ္လို႔ 50 ထက္နည္းသူေတြမွာသာ ဒီေရာဂါရတယ္။ ဒီလို ေသြးစစ္တဲ့အခါ Antigens (အင္တီဂ်င္) ေတြ႔ရင္ ပိုးအဝင္ခံထားရတယ္။ Antibodies (အင္တီေဘာ္ဒီ) ေတြ႔ရင္ ေရာဂါအဆင့္ ေရာက္ေန တယ္လို႔ ေျပာႏိုင္တယ္။

DNA test နည္းကို NAAT = Nucleic acid amplification testing လို႔ေခၚတယ္။ ပိုးကိုလိုက္စမ္းတဲ့နည္း ျဖစ္တယ္။ အင္တီေဘာ္ဒီ နည္းထက္ ေစာသိမယ္။ ART ေဆးေပးေနသူေတြကို ေစာင္ၾကည့္ရာမွလုပ္ရတဲ့ Viral load test နည္းနဲ႔ ဆင္တယ္။