လိင္ကေနတဆင့္ကူးစက္မႈ ျဖစ္ႏိုင္ေျခရွိသူတိုင္းဟာ လိင္လမ္းေနရာတဝိႈက္မွာ အနီစက္၊ အနီျပင္၊ အနာေပါက္တယ္ဆိုရင္ ေဆးစစ္သင့္တယ္။ လိင္ကေနတဆင့္ကူးစက္ေရာဂါေတြဆိုတာ ဆစ္ဖလစ္တခုမက ရွိေသးပါတယ္။ တေယာက္မွာ အေပါင္းျပေနရင္ သူ႔အေဖၚ (ဇနီး၊ ခင္ပြန္း) ကိုပါ ေဆးစစ္ရမယ္။ Chancres (ရွန္ကာ) ေခၚတဲ့ ဆစ္ဖလစ္ အနာရွိေနသူေတြမွာ HIV ပိုးပါဝင္ဘို႔ အခြင့္အလမ္းက သူမ်ားထက္ ၂-၅ ဆ ပိုမ်ားတယ္။

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္စ အေစာပိုင္းလေတြမွာ ပ်ိဳ႕တာ၊ အန္တာကို Morning sickness ကိုယ္ဝန္ရွိစ အိပ္ရာထေရာဂါလို႔ ေခၚျပီး ေဆးစာနဲ႔ Nausea gravidarum လို႔ ေခၚပါတယ္။ မနက္ခင္းမွာ အျဖစ္မ်ားလို႔ ဒီနာမယ္ ေပးတာျဖစ္မယ္။ ေန႔ခင္းေရာ ညပိုင္းမွာပါ ျဖစ္တတ္တာပါဘဲ။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္တိုင္းလိုလို ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ ၇ဝ-၈၅% ျဖစ္တတ္။ တဝက္ေလာက္က ေဆးကုသမႈ ခံယူၾကရတယ္။ အမ်ားအားျဖင့္ ကို္ယ္ဝန္ ၆ ပတ္မွာ စတတ္ျပီး၊ ၁၂ ပတ္ေရာက္ရင္ သက္သာသြားၾကတယ္။

သတင္းတပုဒ္မွာ တားေဆး ၾကာၾကာေသာက္ခဲ့တဲ့ အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ ေဆး ျဖတ္လိုက္ရင္ သူမ်ားေတြထက္ ကေလးျပန္ရတာ ပိုေတာင္မွ လြယ္ၾကေသးတယ္လို႔ ပါခဲ့တယ္။ သုေတသန လုပ္သူေတြက အဂၤလန္မွာ ၁၉၉ဝ ေက်ာ္ကာလေတြတံုးက ကေလးရခ်င္ေနသူေပါင္း ၈၅ဝဝ ကို ေလ့လာခဲ့တာျဖစ္တယ္။ တားေဆး ၅ ႏွစ္ၾကာေသာက္ခဲ့သူေတြထဲက ၇၅.၄% ဟာ ေနာက္ ၆ လအတြင္း ကိုယ္ဝန္ ျပန္ေဆာင္ၾကတယ္။ တားေဆးမေသာက္သူေတြထဲက ၇ဝ.၅% ကသာ အဲလိုျဖစ္တယ္။

လိပ္ေခါင္းကေနေသြးထြက္ရင္ ေသြးတိတ္ေဆးေတြက သိပ္မထိေရာက္ပါ။ ေသြးထြက္တာ ၾကာၾကာျဖစ္လို႔ ေသြးအား နည္းေနမယ္။ အသားအေရ ျဖဴေရာ္ေရာ္ ျဖစ္ေနတာနဲ႔ အၾကမ္းဖ်ဥ္း သိႏိုင္တယ္။ ေသြးအားေကာင္းေဆး Ferrous Sulfate စတာမ်ိဳးေသာက္ပါ။ သံဓါတ္က ဝမ္းခ်ဳပ္တတ္ျပန္တယ္။ ဟင္းႏုႏြယ္ရြက္၊ ကန္ဇြန္းရြက္၊ ဒယ္အိုး၊ ဟင္းအိုးမွာခ်က္-ျပဳတ္-ေက်ာ္တဲ့အခါ အမဲေရာင္အရည္ထြက္တဲ့ အသီးအရြက္တိုင္းသံဓါတ္တာမို႔ ေရြးစားပါ။ ခါးရမ္းသီး၊ ေဘာက္ရြက္။ အမဲ-ဝက္-ၾကက္ အသဲကလဲေသြးအားေကာင္းေစတယ္။

Septic abortion ဆိုတာ ကိုယ္ဝန္ ပ်က္ရင္း-ဖ်က္ရင္း ပိုးဝင္လာတာကို ေခၚတာ။ ပိုးက နည္းအမ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႔ ဝင္ႏိုင္တယ္။ ဝင္သြားလို႔ သားအိမ္ အတြင္းဆံုးအလႊာ ေရာင္ရင္ Endometritis ျဖစ္မယ္။ ေသေသျခာျခာ ေဆးမကုရင္ ပိုးက ဆက္ပ်ံ႕ႏွံ႔ လိမ့္မယ္။ ေနာက္ဆံုး ဗိုက္ကိုအထဲမွာ ဖံုးထားေပးေနတဲ့ အလႊာကို ေရာင္ေစတဲ့ Peritonitis ျဖစ္တာဟာ အေရးေပၚေရာဂါ တခုပါ။ အမ်ားဆံုး ျဖစ္မွွာေတာ့ (PID) တင္ပါးဆံုတြင္းအဂၤါေတြ ေရာင္တာျဖစ္ပါတယ္။

ရာသီလာရမဲ့ ရက္ထက္ တခ်ိဳ႕က တရက္ေနာက္က်ရင္ေတာင္မွ စမ္းႏိုင္တယ္ဆိုေပမဲ့၊ တပါတ္ေနာက္က်ခ်ိန္မွာ စမ္းသင့္တယ္။ ကိုယ္ဝန္ရွိတယ္လို႔ သံသယရွိေနျပီး စမ္းေတာ့ အႏုတ္သာျပတယ္ဆိုရင္ ေသခ်ာဘို႔အတြက္ ေနာက္ ရက္အနည္းငယ္ (၇ ရက္) ေနရင္ တခါထပ္စမ္းသင့္တယ္။ ဒီစမ္းသပ္နည္းကို အရက္ေသာက္ထားထား၊ မူးယစ္ေဆးသံုးထားထား အေျဖကို သက္ေရာက္မႈမရွိပါ။

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ အဝတ္အစား ေစ်းမ်ားတာ၊ မမ်ားတာထက္ ကိုယ္နဲ႔သင့္တာ ေကာင္းတယ္။ ဖက္ရွင္က်က်၊ သက္ေတာ့င့္သက္သာ၊ တတ္ႏိုင္တာဝတ္ပါ။ ကိုယ္ဝန္ရွိရင္ ၂၅ ကေန ၃၇ ေပါင္အထိ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ တက္လာမယ္။ Supportive bra ၾကီးလာတဲ့ ရင္သား ပင့္တင္ထိန္းထားႏိုင္တဲ့ (ဘရာ) ဝတ္ပါ။ (ဆိုက္စ္) တိုးတိုး လာမယ္။ ခြါျမင့္ေတြ မစီးပါနဲ႔ေတာ့။ ေအာက္ခံထူထဲတာ၊ မျမင့္တာသံုးပါ။

အမ်ိဳးသမီးေတြဟာ ဓမၼတာရက္ အတြင္းမွာ စိတ္အလိုမက်ျဖစ္တာမ်ိဳးေတြ၊ အေၾကာင္းမရွိ ၀မ္းနည္းတတ္တာမ်ိဳးေတြ၊ အလုပ္မွာ အဆင္မေျပတာ မ်ိဳးေတြ ရွိတတ္ၾကပါတယ္။ တစ္လမွာတစ္ခါ စိတ္ခ်ဳပ္တည္းမႈေတြ၊ နာက်င္ကိုက္ခဲမႈေတြ ႀကံဳေတြ႕ရၿမဲျဖစ္တဲ့ အမ်ိဳးသမီးေတြရဲ႕ ရာသီလာခ်ိန္ ခံစားရဲ႕ ဖီလင္နဲ႔ အေတြးေတြကေတာ့ တူညီေနတတ္ပါတယ္။

ဒီေဆးမ်ိဳးကို ေၾကာ္ညာေတြ မတရား လုပ္ေရာင္းေနတာဟာလဲ မသင့္ေလွ်ာ္ဘူးေျပာၾကလို႔ ေၾကာ္ညာေတြကို တားခဲ့ဘူးေသးတယ္။ ဆရာဝန္ေတြ၊ သားဖြါးမီးယပ္ အထူးကုေတြကလဲ တလြဲသံုးေနၾကာအတြက္ စိုးရိမ္ေၾကာင္း ထုတ္ေျပာေနၾကရတယ္။ ဒီလို လြယ္လြယ္နဲ႔ အေရးေပၚ တားေဆး ရွိတယ္ဆိုျပီး တလြဲသံုးၾကလို႔ HIV နဲ႔ STD လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္ေရာဂါေတြ ပိုျဖစ္တယ္လို႔ ေထာက္ျပၾကတယ္။

အေရးေပၚတားေဆးကို အေရးေပၚအတြက္သာ သံုးသင့္ပါတယ္။ ရာသီေျပာင္းသြားမယ္။ ေဟာ္မုန္းေတြ ေျပာင္းလဲမယ္။ ဘာေတြျဖစ္ႏိုင္သလဲ သုေတသန မျပည့္စံုပါ။ ဘာလို႔လဲဆိုေတာ့ ျမန္မာျပည္လို ႏိုင္ငံေတြမွာသာ အေရးေပၚ တားေဆးကို ခဏခဏေသာက္ေနၾကတယ္။ သုေတသန လုပ္လို႔လဲ မရဘူး။ ဆရာ့ဆီကို ေမးၾကတာ အေရအတြက္ အေတာ္ၾကီး မ်ားတယ္။

လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္တယ္။ ေမြးလမ္းကေန ဆင္းတာက အျမွဳတ္လိုေနမယ္။ ခပ္စိမ္းစိမ္း၊ ခပ္ဝါဝါ အေရာင္ရွိမယ္။ အနံ႔ရွိမယ္။ ယားမယ္။ နာမယ္။ ပူေလာင္မယ္။ ဆီးပူ၊ ဆီးေအာင့္ျဖစ္မယ္။ ရာသီလာ အျပီး ပိုဆိုးတယ္။ ပ်ိဳ႕အန္တတ္တယ္။ လိင္ဆက္ဆံဘက္ကိုပါ ေရာဂါ လကၡဏာျပေပမဲ့ တခါတည္း ေဆးကုရမယ္။

ပန္းငံုတာျဖတ္ျခင္းနဲ႔ HIV အေၾကာင္း သိသင့္တယ္။ ပန္းငံုတာျဖတ္ေပးရင္ လိင္တံပတ္ဝန္းက်င္မွာ ေနတတ္တဲ့ (ဗက္တီးရီးယား ကြန္ျမဴနတီ) ကို ေျပာင္းလဲေစတာမို႔ HIV ကို ကာကြယ္ရာ က်တယ္လို႔ ဆိုတာတယ္။ Translational Genomics Research Institute နဲ႔ Johns Hopkins University ေတြက သုေတသန လုပ္ထားတယ္။ “အေၾကာင္းနဲ႔ အက်ိဳး ဆက္စပ္မႈ ဆိုတာ ပန္းငံုတာ ျဖတ္ျခင္းနဲ႔ HIV မွာ သိသာတယ္တဲ့။ စမ္းသပ္တာကလဲ ပန္းငံုတာ ျဖတ္တာ အေလ့နဲျပီး၊ HIV အျဖစ္မ်ားလွတဲ့ ဆာဟာရ ေအာက္ပိုင္း ေနရာေတြမွာ။ သက္သာတာ ၄ဝ% ရွိတယ္။ ဆိုခ်င္တာက ပန္းငံုျဖတ္သူ ေယာက္်ားထဲမွာ ၁ဝဝ ဆို ၄ဝ က HIV အျဖစ္ နည္းတယ္။