အကာအကြယ္မဲ့ လိင္ဆက္ဆံခဲ့တဲ့ အတြက္ စိတ္ပူေနမွာေတာ့ အမွန္ပဲ။ လည္ပင္း အၾကိတ္ေတြ ၾကီးလာတာ၊ အျခား အၾကိတ္ေတြ ၾကီးလာတာ ကေတာ့ ဒီရာသီဥတုမွာ ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ ပူအိုက္တဲ့ ရာသီမွာ အပူရွပ္ျပီး ဒီလို တုတ္ေကြး ဆန္ဆန္ ဖ်ားတတ္ၾကပါတယ္။ ဒါကို HIV ေၾကာင့္ ျဖစ္တာလို႔ ပံုေသကားခ်ပ္ ေျပာလို႔မရပါဘူးခင္ဗ်ာ။

ေလာေလာဆယ္ေတာ့ မြန္ျပည္နယ္နဲ႔ ကရင္ျပည္နယ္ရွိ အစိုးရ ျပည္သူ႔ေဆးရံုေတြမွာ ART ေပးေနပါတယ္။ ကာလသားေရာဂါ တိုက္ဖ်က္ေရး ဌာနလို႔ ေခၚပါတယ္။ ဖုန္းနံပါတ္ေတာ့ မရႏိုင္ေသးပါဘူး ခင္ဗ်ာ။ တျခား NGO ေတြကို စံုစမ္းျပီး ထပ္ေျပာေပးပါ႔မယ္။ မဲေဆာက္မွာေတာ့ IOM အဖြဲ႔ရွိပါတယ္။ အရင္က သံျဖဴဇရပ္နဲ႔ မုဒဳုံမွာလည္း IOM ရွိပါတယ္။ အခုေတာ့ ရွိေသးလား မေသခ်ာပါဘူး။

ေသြးစစ္တာကေတာ့ အႏၱရာယ္ အျပဳအမူျပဳျပီး ၃ လ သို႔မဟုတ္ ၆ လအၾကာမွာ စစ္ရင္ စိတ္ခ်ရပါတယ္။ ၃ လအၾကာမွာ စစ္ျပီးလို႔ မေတြ႕ အခု ေျပာျပတဲ့ အဖုေလးေတြေပါက္တာ၊ ေမာတာ၊ အဆစ္နာတာေတြက HIV ပိုး ကူးစက္ခါစ ပံုစံနဲ႔ မတူပါဘူး။ အရက္၊ ဘီယာလည္း ေသာက္တတ္တယ္ ဆိုေတာ့ ဒီလိုျဖစ္ေနတဲ့ ေမာတာ၊ အဆစ္နာတာေတြကို သမားေတာ္ ေတြနဲ႔ ျပသသင့္ ပါတယ္။ အရက္၊ ဘီယာေသာက္တာေတာ့ ေလ်ာ့သင့္ပါတယ္။

အမ်ိဳးသမီးက တဆင့္ အမ်ိဳးသမီး ကူးစက္တဲ့ ႐ွားပါး HIV ပ်ံ႕ႏွံ႔မႈ တစ္ခုကို ႐ွာေဖြေတြ႔႐ွိတယ္လို႔ အေမရိကန္ ေရာဂါ ထိန္းခ်ဳပ္ေရး႒ာန (CDC) က သတင္း ထုတ္ျပန္ထားပါတယ္။ အေမရိကန္ တကၠဆက္ျပည္နယ္ေန အမ်ိဳးသမီး တစ္ေယာက္ဟာ တျခား အမ်ိဳးသမီး တစ္ေယာက္နဲ႔ လိင္ဆက္ဆံရာက တဆင့္ HIV ကူဆက္ခဲ့တာပါ။

လွ်ာက ဖုကေတာ့ သာမန္အားျဖင့္ လူတိုင္းရဲ႕လွ်ာမွာ အဖုေလးေတြ ရွိပါတယ္။ ဒါေလးေတြက အရသာခံတဲ့ အဖုေလးေတြပါ။ Taste buds လို႔ေခၚပါတယ္။ ဒီအဖုေတြက မတည့္တာ စားမိရင္ ၾကီးလာတတ္ပါတယ္။ ဥပမာ – ပင္လယ္စာ မတည့္ရင္၊ ေျမပဲနဲ႔ မတည့္ရင္ ျဖစ္တတ္ ပါတယ္။ ေနမေကာင္းတဲ့ အခါမွာလည္း ခံတြင္းပ်က္ရင္ သို႔မဟုတ္ ခံတြင္း သန္႔ရွင္းမႈ အားနည္းရင္ လွ်ာက အဖုေလးေတြက ၾကီးလာ တတ္ပါတယ္။ ဒါက HPV နဲ႔ မဆိုင္ပါဘူး။

ေမြးလာတဲ့ ကေလးမွာ HIV ပိုးကူးစက္ခံရရင္ အသက္ရွင္သန္မႈက ကေလးကို ျပဳစုတဲ့ ပတ္၀န္းက်င္နဲ႔ ဆိုင္ပါတယ္။ HIV ပိုးရွိျပီး အသက္ ၁၄ ႏွစ္အထိ အသက္ရွင္တဲ့ ကေလးမ်ိဳးကို ေတြ႔ဖူးသလို၊ ေမြးျပီး ၆ လေလာက္နဲ႔ ဆံုးပါးသြားတဲ့ ကေလးမ်ိဳးကိုလည္း ေတြ႔ဖူးပါတယ္။ ကေလးရဲ႕ ပတ္၀န္းက်င္ဆိုတာက မိဘေတြရဲ႕ စီးပြားေရး၊ လူမႈေရး၊ ပညာေရး အေျခအေနေတြ အားလံုး ပါ၀င္ပါတယ္။

HPV Human Papilloma Virus ဟာ HIV လိုပဲ ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးျဖစ္တာေၾကာင့္ သူ႔အတြက္ အျမစ္ျပတ္ေအာင္ မကုႏိုင္ပါဘူး။ HPV ကူးစက္ခံရရင္ အေတာ္မ်ားမ်ားက ခ်က္ခ်င္း လကၡဏာ မျပတတ္ပါဘူး။ ခုခံအား က်လာမွ ၾကြက္ႏို႔ပံုစံ အေစ့ေသးေသးေလးေတြကေန စပါတယ္။ အဲဒီ အေစ့ေသးေသးေလးေတြကေန အရည္ၾကည္ေလးေတြ ထြက္ပါတယ္။ အဲဒီအရည္ၾကည္ထဲမွာ HPV ပိုးေတြ ပါေနျပီး သူတစ္ပါးကို ထိမိတာနဲ႔ ကူးစက္ႏုိင္ပါတယ္။

ဆံပင္ညႇပ္လိ႔ု ကတ္ေၾကးထိျပီး HIV ပိုး ကူးႏိုင္ေခ် အလြန္နည္းပါတယ္။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ ဆံပင္ညွပ္တဲ့ ပစၥည္းေတြမွာ ေသြးေပရင္ အခ်ိန္တို အတြင္းေျခာက္သြားပါတယ္။ ေသြးေျခာက္တာနဲ႔ ေသြးထဲက HIV ပိုးက ေသသြားပါတယ္။ အခုေခတ္မွာ ဆံပင္ညွပ္သူေတြကလည္း HIV ကာကြယ္ေရး အသိအျမင္ေတြ တိုးလာျပီေလ၊ တစ္ခါသံုး ဓားေတြ သံုးလာတယ္။ သူတို႔ကိုယ္တိုင္လည္း ေသြးမထြက္ေအာင္၊ ဓားေတြ ကတ္ေၾကးေတြ မရွေအာင္ သတိထားၾက ပါတယ္။

ေဆးအရည္ ပုလင္းငယ္ေလးေတြပါ။ ၁၅-၂ဝ (စီစီ) သာပါလို႔ ထိုးေဆးပုလင္း အတိုင္းပါဘဲ။ မိန္းကေလး တေယာက္ကို ဖ်ားေယာင္းေသြးေဆာင္ဘို႔ရာ (သားကာင္းကို ေက်ာ့ကြင္းေထာင္ဘို႔ရာ) ေဆး ၁ဝ-၁၅ စက္သာလိုပါတယ္။ “ညီမေလး အေအးေလး သံုးေဆာင္ပါအံုး” ဆိုျပီး တစိမ္းေယာက္်ားျဖစ္ျဖစ္ သမီးရည္းစားကျဖစ္ျဖစ္ သေဘာေကာင္းခ်င္ေယာင္နဲ႔ တိုက္လာရင္ သတိထားပါေလ။ ငါးမွ်ားခ်ိတ္ကိုမျမင္ၾကဘဲ စားစရာသာျမင္လို႔သာ ငါးေတြဟာ တငါသည္ဖမ္းတာ ခံၾကရတာပါ။

မွာလိုတာက ကြန္ဒံုးသံုးပါ။ လိင္ဆက္ဆံရင္ ပါးစပ္ကို အသံုးမျပဳပါနဲ႔။ ဒီၾကြက္ႏို႔ေတြက လည္ေခ်ာင္း၊ စအိုလမ္းေၾကာင္းေတြ ထဲမွာပါ ေပါက္တတ္ ပါတယ္။ ကိုယ္႔ရဲ႕ လိင္ဆက္ဆံဘက္ကို မကူးမိေအာင္ သတိျပဳပါ။ ကုသဖို႔ အတြက္ ဒီၾကြက္ႏို႔ကို သက္သာေအာင္ေတာ့ လုပ္လို႔ရပါတယ္။ လံုး၀ေပ်ာက္ေအာင္ေတာ့ ကုသလို႔ မရေသးပါဘူး။ ဒီၾကြက္ႏို႔ေတြက စိတ္ဖိစီးမႈမ်ားရင္၊ အလုပ္ပင္ပန္းရင္ ပိုထတတ္ပါတယ္။ ခုခံအားေကာင္းေအာင္ေနပါ၊ အနားယူပါ။

အနီးကပ္ျပဳစုသူ အတြက္ HIV ကာကြယ္ေဆး မရွိပါ။ လူနာဆီက ေသြး၊ ျပည္၊ အနာ စတာေတြနဲ႔ မထိမိေအာင္ သတိျပဳရပါမယ္။ လူနာရဲ႕ ေသြး၊ျပည္၊ သားငံရည္ေတြကေန HIV ပိုးကူးႏိုင္ပါတယ္။ လူနာရဲ႕ တံေတြး၊ ေခြ်း၊ ဆီး၊ မ်က္ရည္ စတာေတြက HIV မကူးစက္ႏိုင္ ပါဘူး။ လူနာကို ကိုင္တြယ္ျပီးတိုင္း ဆပ္ျပာနဲ႔ လက္ေဆးတဲ့ အက်င့္လုပ္ပါ။

ခုခံအားက်လာရင္ ျပင္ပက ေရာဂါအစံု လူထဲ၀င္လာပါတယ္။ အဲဒီအထဲမွာ တီဘီပိုးလဲ ၀င္ပါတယ္။ ဒီေတာ့ ပိုးရွိသူမွာ တီဘီေရာဂါနဲ႔ တြဲေနတတ္ပါတယ္။ လူအေတာ္မ်ားမ်ားက ပိုးရွိတာကို မသိေနေတာ့ တီဘီေရာဂါလို႔ ထင္ျပီး တီဘီေဆးေသာက္ရင္း မသကၤာလို႔ ေသြး စစ္ၾကည့္မွ HIV ပိုးရွိေနမွန္း သိၾကရပါတယ္။ ဆိုလိုတာက တီဘီနဲ႔ ေအအိုင္ဒီအက္ ေရာဂါႏွစ္ခုက ဒြန္တြဲေနတတ္ပါတယ္။ လကၡဏာအားျဖင့္ သိပ္မတူညီၾကပါဘူး။ ေခ်ာင္းဆိုးတာ၊ ပိန္တာကေတာ့ ႏွစ္ခုစလံုးမွာ ရွိတတ္ပါတယ္။