အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ရွိတယ္လို႔ ေသခ်ာရင္ ျဖစ္ျဖစ္၊ ေရာဂါပိုး ရႏိုင္တဲ့ အျပဳအမႈလုပ္ခဲ့မိလုိ႔ ကုိယ္မွာ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ရွိတယ္လို႔ သံသယ ဝင္ေနရင္ျဖစ္ျဖစ္၊ သူမာ်းဆီက တျခားေရာဂါေတြ ကုိယ့္ဆီမေရာက္ေအာင္ ဂရုစိုက္ေနထိုင္သလို မိမိရဲ႕ အိတ္ခ်္အုိင္ဗြီ ေရာဂါပိုးဟာ သူတစ္္ပါးဆီကုိ ထပ္မံကူးစက္ မသြားေအာင္ ျပဳမႈေနထိုင္ေနရပါမယ္။ လိင္ဆက္ဆံတုိင္း ကြန္ဒံုးသံုးပါ။ ေဆးထိုးအပ္ေဆးထိုး ႁပြန္နဲ႔ အေရျပားေဖာက္တဲ့ ပစၥည္းေတြကို တျခားသူနဲ႔ မွ်ေဝသံုးတာကို ေရွာင္ပါ။ ေသြးမလွဴပါနဲ႔။ မ်က္ၾကည့လႊာလွဴတာ၊ တျခားကုိယ္အဂၤါ အစိတ္အပိုင္းလွဴတာကုိလည္း ေရွာင္ရပါမယ္။

အိတ္အိုင္ဗြီ ေရာဂါပိုးကုိ ေသေအာင္သတ္ႏိုင္တဲ့ ေဆးမေတြ႕ေသးလို႔ အေပ်ာက္ကုသႏိုင္တဲ့ ေဆးမရွိေသးဘူးလို႔ ေျပာတာပါ။ ဒါေပမယ့္ ခုခံအားက်သြားလို႔ ေပၚလာတဲ့ ေရာဂါေဝဒနာ အမ်ိဳးမ်ိဳးကုိ ေပ်ာက္ကင္းသက္သာေအာင္ ကုသေပးႏုိင္တဲ့ ေဆးေတြ ရွိပါတယ္။ ဥပမာ – တီဘီေရာဂါ၊ ဝမ္းေလွ်ာေရာဂါ၊ ဦးေႏွာက္ေရာင္ ေရာဂါ၊ မက္ခရု စတဲ့ ေရာဂါေတြကုိ ကုသႏိုင္တဲ့ ေဆးေတြ ရွိပါတယ္။ အဲဒီေဆးေတြအျပင္ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုးေတြ ခႏၶာကုိယ္အတြင္းမွာ မပ်ံ႕ပြားေအာင္ ထိန္းထားႏုိင္တဲ့ ေဆးေတြလည္း ရွိပါတယ္။

ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ေရာဂါျဖစ္ပြားေနသူေတြမွာ တီဘီေရာဂါဟာ အဓိက က်န္းမာေရး ျပႆနာတစ္ခု ျဖစ္ပါတယ္။ အတ္ခ်္အိုင္ဗြီ ပိုးရွိတဲ့ သူေတြမွာ ခုခံစြမ္းအားက်လာတဲ့ အတြက္ တီဘီေရာဂါကူးဖို႔ အခြင့္အလမ္း ပိုမ်ားပါတယ္။ သူတို႔မွာ ျဖစ္တဲ့ တီဘီေရာဂါကလည္း သာမန္ထက္ပိုၿပီး ျပင္ထန္ႏိုင္ပါတယ္။ စံနစ္တက် ေဆးကုသမႈ ခံယူၿပီး အခ်ိန္မွန္မွန္ ေဆးေသာက္ဖို႔ ေဆးပတ္လည္ေအာင္ ေသာက္ဖို႔အေရးၾကီးပါတယ္။

လိင္တူ လိင္ကြဲ ဆက္ဆံရာက ကူးစက္တဲ့ ေရာဂါေတြကုိ “လိင္ဆက္ဆံမႈေၾကာင့္ ကူးစက္တဲ့ ေရာဂါမ်ား” လို႔ ေခၚပါတယ္။ ေရွးယခင္ကေတာ့ “ကာလသားေရာဂါ” လို႔ ေခၚပါတယ္။ ကာလသားေရာဂါအမ်ိဳးမ်ိဳး ရွိပါတယ္။ဆစ္ဖလစ္ေရာဂါ၊ ဂႏိုေရာဂါ၊ ရွန္ကရြိဳက္၊ လင့္က်ိတ္ေရာင္ ေရာဂါ၊ လိင္အဂၤါ ေရယုန္၊ လိင္အဂၤါ မက္ခရု၊ လိင္အဂၤါဝဲ၊ ရီျဖဴဆင္းေရာဂါနဲ႔ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ေရာဂါ အပါအဝင္ ေရာဂါ အမ်ိဳးေပါင္း ႏွစ္ဆယ္ေက်ာ္ ရွိပါတယ္။

အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး အေရအတြက္မ်ားေလ ေသြးျဖဴဥေတြမ်ားမ်ား ပ်က္စီးေလျဖစ္ၿပီး အခ်ိန္တိုတို အတြင္းမွာ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ေရာဂါ လကၡဏာေတြ ျဖစ္ေပၚခံစားရမွာပါ။ ဒါေၾကာင့္ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ရွိၿပီးထားသူဟာ မိမိခႏၶာကိုယ္ထဲကုိ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုးေတြ ထပ္ၿပီး ဝင္မလာေအာင္ ကာကြယ္ဖို႔ အေရးႀကီးပါတယ္။ ဇနီးေမာင္ႏွံ ႏွစ္ဦးစလံုးမွာ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ပိုးရွိေနၿပီးေပမယ့္လည္း လိင္ဆက္ဆံရာက တဆင့္ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုးေတြ ထပ္ၿပီး ခႏၶာကုိယ္ထဲ မေရာက္ေအာင္ ကြန္ဒံုးအၿမဲ သံုးဖို႔ လုိအပ္ပါတယ္။

ေအအိုင္ဒီအက္ ေဝဒနာရွင္ တဦးဟာ မၾကခဏ မမာမက်န္းျဖစ္တာ၊ စိတ္မခ်မ္းသာတာ၊ စိတ္ညစ္တာ၊ ဝမ္းနည္းအားငယ္တာေတြကုိ ႀကံဳေတြ႕ရ တတ္ပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ မိသားစုနဲ႔ ပတ္ဝန္းက်င္ အသိုင္းအဝိုင္းရဲ႕ ၾကင္နာမႈကုိ မရရင္ျဖစ္ျဖစ္၊ စံနစ္တက် ကုသတာကုိ မခံရရင္ ျဖစ္ျဖစ္၊ ကုိယ္စိတ္ႏွစ္ပါးလံုး ပိုမို ခံစားရတတ္ပါတယ္။ အဲဒီအခါမ်ိဳးမွာ ႏ်စ္သိမ့္ ေဆြးေႏြးပညာေပးသူနဲ႔ တိုင္ပင္ေဆြးေႏြးလိုက္ရင္ စိတ္ခံစားရတာေတြ ေလ်ာ့သြားၿပီး လုပ္သင့္တာေတြကုိ ဆက္လုပ္သြားဖို႔ အင္းအားရွိလာပါမယ္။

စမ္းသပ္မႈ လုပ္ႏိုင္တယ္။ သတိထားဘို႔က HIV tests positive အေပါင္းျဖစ္သူတိုင္းကို စမ္းသပ္ရင္ လူအမ်ားစုမွာ Cytomegalovirus (CMV) အေပါင္းျပေနတယ္။ ဒါေပမဲ့ ေရာဂါရတဲ့အဆင့္အထိ မေရာက္တာက မ်ားတယ္။ စိုးရမ္စရာ မလိုတတ္ပါ။ CD4 cell count စစ္လို႔ 50 ထက္နည္းသူေတြမွာသာ ဒီေရာဂါရတယ္။ ဒီလို ေသြးစစ္တဲ့အခါ Antigens (အင္တီဂ်င္) ေတြ႔ရင္ ပိုးအဝင္ခံထားရတယ္။ Antibodies (အင္တီေဘာ္ဒီ) ေတြ႔ရင္ ေရာဂါအဆင့္ ေရာက္ေန တယ္လို႔ ေျပာႏိုင္တယ္။

HIV ေရာဂါ ရလာရင္ CD4 အေရအတြက္ က်ဆင္းတယ္။ ART ေဆးေပးျပီးေနာက္ နလံထမွာ တခါ ျပန္တက္လာတယ္။ CD4 နဲ႔ VL ဆက္စပ္ေနတာ ရွိသလို တခါတေလ အဲလို မဟုတ္တာလဲ ေတြ႔ေနရတယ္။ ၁ဝ% ေလာက္မွာ VL က်ေနေပမဲ့ CD4 မတက္ဘူး။ ဒါ့ေၾကာင့္ CD4 တံု႔ျပန္မႈ မရွိတာနဲ႔ ေဆးကုတာ မထိေရာက္ဘူးလို႔ မေျပာႏိုင္ပါ။ Viral load (VL) ဟာလဲ CD4 ေလာက္ေတာ့ မတိက်ပါ။

HIV ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးဟာ တျခားဗိုင္းရပ္စ္ေတြနဲ႔ မတူတဲ့ အခ်က္တခုကေတာ့ ကိုယ္အျပင္မွာ ၾကာၾကာမေနႏိုင္ဘူး။ ဓါတ္ခြဲခန္းမွာ စမ္းဘို႔ ထားခ်င္ရင္လဲ လူ႕အပူခ်ိန္အတိုင္း၊ ၉၈.၆ ဒီဂရီမွာသာ ထားရတယ္။ အဲလို လုပ္ေပးမထားရင္ မိနစ္နည္းနည္းသာ ရွင္မယ္။ လူ႕ကိုယ္ထဲက ထြက္ရင္ နာရီပိုင္းသရွင္တယ္။ တခ်ိဳ႕ပိုးေတြလို အကာအဖံုး (စပိုး) လိုလဲ မလုပ္ႏိုင္ပါ။ ဒါေၾကာင့္ ႏႈပ္ခမ္းျခင္း စုပ္နမ္းတာတို႔ ေပြ႕ဖက္မႈ လုပ္တာနဲ႔ ပိုးမကူးႏိုင္ပါ။

အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ရွိတဲ့သူကုိ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ေရာဂါျဖစ္ေနၿပီလို႔ ေျပာလုိ႔ မရေသးပါဘူး။ ဘာျဖစ္လို႔လဲဆိုေတာ့ လူရဲ႕ ခႏၶာကုိယ္ထဲမွာ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ရွိေနေပမယ့္ ေရာဂါလကၡဏာ မျပေသးေတာ့ လူေကာင္း တစ္ေယာက္လိုပါပဲ။ ဖ်ားတဲ့နာတဲ့ လကၡဏာ လံုးဝမရွိပဲ သာမန္လူေကာင္း တစ္ေယာက္လုိ သြားလာလႈပ္ရွား အလုပ္လုပ္ႏုိင္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ရွိေနတဲ့ အတြက္ သူကေန တဆင့္ ေရာဂါပိုးေတြ ကူးႏိုင္ပါတယ္။

အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ရၿပီးသူေတြရဲ႕ ေသြးထဲမွာ ဒီပိုးကို တန္ျပန္တိုက္ဖ်က္ဖို႔ ထုတ္ထားတဲ့ ပစၥည္းတစ္မ်ိဳး ရွိပါတယ္။ အဲဒါကို “ပဋိပစၥည္း” လို႔ ေခၚပါတယ္။ ဒီပဋိပစၥည္းဟာ ေရာဂါပိုးကို ကုိယ္စားျပဳတဲ့ သေကၤတပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ရွိမရွိ ေသြးစစ္တယ္ဆိုတာ ဒီပဋိပစၥည္းကုိ စစ္ေဆးျခင္းျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီပဋိပစၥည္းဟာ ေရာဂါပိုး ကိုယ္ခႏၶာထဲေရာက္ၿပီး သံုးလေလာက္ၾကာမွ ေသြးမွာ ေပၚပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ေရာဂါပိုး ဝင္ၿပီးၿပီးခ်င္း ေသြးစစ္ရင္ ေရာဂါပိုး ရွိမရွိ မသိႏိုင္တာပါ။

HIV ဟာ ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးကိုေျပာတာျဖစ္တယ္။ AIDS ဟာ အဲဒီပိုးေၾကာင့္ျဖစ္လာတဲ့ ေရာဂါအစုအေဝးကို ဆိုလိုတယ္။ HIV ပိုးက ေသြး-အရည္ထဲမွာ ရွိေနေပမဲ့ ဘာမွမျဖစ္ေသးဘဲ ေနေသးတယ္။ ခုခံအားက်ဆင္းလာမွသာ HIV Opportunistic infections (အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီ) ရွိေနစဥ္ အခြင့္ေကာင္းယူျပီး ကူးစက္လာတဲ့ ေရာဂါေတြ ဝင္လာတယ္။ အဲဒီ အခ်ိန္ေရာက္မွ ခံစားရတာျဖစ္မယ္။ ဝင္လာတဲ့ေရာဂါအရ ေရာဂါလကၡဏာ ျဖစ္မယ္။ တေယာက္နဲ႔ တေယာက္မတူႏိုင္ဘူး။