HIV ပိုးကူးစက္ခါစမွာ အေရျပားမွာ သိပ္မသိသာပါဘူး။ ျဖစ္ခဲ႔ရင္လည္း အင္ျပင္ေပါက္သလိုမ်ိဳး အေရျပားမွာ ျဖစ္တတ္ ပါတယ္။ AIDS အဆင့္ေရာက္ရင္ေတာ့ အေရျပားမွာ ယားနာေတြ၊ ေရယုန္ေတြ ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ ART ေခၚတဲ့ ေဆးေတြ စေသာက္ခါစမွာလည္း အေရျပားမွာ မွင္ထသလို၊ အင္ျပင္ထသလို၊ ေနေလာင္သလို Rash ေတြ ေပၚတတ္ပါတယ္။

လိင္ဆက္ဆံဖက္ မ်ားေလေလ ဒီေရာဂါျဖစ္ႏုိင္ဖို႔ အႏၲရာယ္မ်ားေလေလ ပါပဲ။ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ေရာဂါဟာ အကာအကြယ္ မပါပဲ လိင္ဆက္္ဆံမူေၾကာင့္ အမ်ားဆံုး ကူးစက္ျဖစ္ပြားတာပါ။ ကုိယ္နဲ႔ လိင္ဆက္ဆံတဲ့ သူဟာ ေရာဂါပုိး ရွိမရွိ ေသေသခ်ာခ်ာ ဘယ္လိုမွ မသိႏုိင္ပါဘူး။ ေရာဂါ လကၡဏာမေပၚေသးခင္္ ေရာဂါ မရွိဘူးလို႔ အထင္မွား ေနၾကတာပါ။ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ရွိတဲ့သူဟာ သာမန္လူေကာင္း အတိုင္း ရွိေနႏိုင္တယ္ဆိုတာ အၿမဲသတိရပါ။

မိခင္ႏို႔ရည္ထဲမွာ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြပိုး အနည္းအက်ဥ္း ရွိပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ေရာဂါပိုးရွိတဲ့ မိခင္ရဲ႕ ႏို႔စို႔ရတဲ႔ ကေလးခုနစ္ေယာက္မွာ တစ္ေယာက္ဟာ ေရာဂါပိုး ကူးစက္ခံရဖုိ႔ ရွိပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ မိခင္မွာ ေရာဂါပိုး ကူးစက္ျဖစ္ပြားခါစ အခ်ိန္ရယ္၊ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ေရာဂါ လကၡဏာေတြ စေပၚတဲ့ အခိ်န္ရယ္၊ ဒီႏွစ္ခ်ိန္မွာ ကေလးကို ကူးစက္မႈႏႈန္း ပိုျမန္ပါတယ္။

အကာအကြယ္မပါပဲ လိင္အေပ်ာ္အပါး လိုက္စားတဲ့သူေတြ၊ မူးယစ္ေဆး ေသြးေၾကာထဲ ထုိးသြင္းတဲ့ သူေတြ၊ ကာလသားေရာဂါ ရွိသူေတြမွာ အျဖစ္မ်ားပါတယ္။ လိင္အေပ်ာ္အပါးလိုက္စား တယ္ဆုိတဲ့ေနရာမွာ ျပည္႔တန္ဆာေတြဆီ သြားလာေပ်ာ္ပါးတဲ့ သူေတြ၊ လိင္ဆက္ဆံဖက္ မ်ားတဲ့သူ ေတြ ဆီမွာ အႏၱရာယ္ အမ်ားဆုံး ရွိပါတယ္။ ဒါေပမဲ့လည္း အိမ္ေထာင္ျပင္ပမွာ သြားရင္းလာရင္း တစ္ခါတစ္ရံ ဆက္ဆံမိတယ္ ဆုိရင္လည္း ေရာဂါပုိး ကူးစက္လာႏိုင္ပါတယ္။

အကာအကြယ္မဲ့ လိင္ဆက္ဆံခဲ့တဲ့ အတြက္ စိတ္ပူေနမွာေတာ့ အမွန္ပဲ။ လည္ပင္း အၾကိတ္ေတြ ၾကီးလာတာ၊ အျခား အၾကိတ္ေတြ ၾကီးလာတာ ကေတာ့ ဒီရာသီဥတုမွာ ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ ပူအိုက္တဲ့ ရာသီမွာ အပူရွပ္ျပီး ဒီလို တုတ္ေကြး ဆန္ဆန္ ဖ်ားတတ္ၾကပါတယ္။ ဒါကို HIV ေၾကာင့္ ျဖစ္တာလို႔ ပံုေသကားခ်ပ္ ေျပာလို႔မရပါဘူးခင္ဗ်ာ။

ေလာေလာဆယ္ေတာ့ မြန္ျပည္နယ္နဲ႔ ကရင္ျပည္နယ္ရွိ အစိုးရ ျပည္သူ႔ေဆးရံုေတြမွာ ART ေပးေနပါတယ္။ ကာလသားေရာဂါ တိုက္ဖ်က္ေရး ဌာနလို႔ ေခၚပါတယ္။ ဖုန္းနံပါတ္ေတာ့ မရႏိုင္ေသးပါဘူး ခင္ဗ်ာ။ တျခား NGO ေတြကို စံုစမ္းျပီး ထပ္ေျပာေပးပါ႔မယ္။ မဲေဆာက္မွာေတာ့ IOM အဖြဲ႔ရွိပါတယ္။ အရင္က သံျဖဴဇရပ္နဲ႔ မုဒဳုံမွာလည္း IOM ရွိပါတယ္။ အခုေတာ့ ရွိေသးလား မေသခ်ာပါဘူး။

HIV ေရာဂါ ရလာရင္ CD4 အေရအတြက္ က်ဆင္းတယ္။ ART ေဆးေပးျပီးေနာက္ နလံထမွာ တခါ ျပန္တက္လာတယ္။ CD4 နဲ႔ VL ဆက္စပ္ေနတာ ရွိသလို တခါတေလ အဲလို မဟုတ္တာလဲ ေတြ႔ေနရတယ္။ ၁ဝ% ေလာက္မွာ VL က်ေနေပမဲ့ CD4 မတက္ဘူး။ ဒါ့ေၾကာင့္ CD4 တံု႔ျပန္မႈ မရွိတာနဲ႔ ေဆးကုတာ မထိေရာက္ဘူးလို႔ မေျပာႏိုင္ပါ။ Viral load (VL) ဟာလဲ CD4 ေလာက္ေတာ့ မတိက်ပါ။

အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုးဟာ လူ႕ခႏၶာကိုယ္ရဲ႕ ျပင္ပမွာ ၾကာၾကာ အသက္မရွင္ႏိုင္ပါဘူး။ ျပင္ပက ေနေရာင္တို႔၊ ေလတို႔နဲ႔ ထိရင္ ေသသြားပါတယ္။ ခႏၶာကိုယ္ အျပင္ဘက္ေရာက္လာတဲ့ ေသြးေတြ၊ အရည္ေတြ ေျခာက္ခန္းသြားခ်ိန္မွာ ပိုးလည္း ေသသြားပါၿပီ။ အျပင္မွာ ဘယ္ေလာက္ အသက္ရွင္ေနမလဲဆိုတာ အရည္က်သြားတဲ့ ေနရာရဲ႕ စြတ္စိုမႈ၊ ေနေရာင္ထိေတြ႕မႈနဲ႔ အရည္ပမာဏ အနည္းအမ်ား (ဥပမာ – ေသြးပုလင္း၊ ေသြးကြက္၊ ေသြးစက္) ေပၚမွာ မူတည္ၿပီး စကၠန္႔ပိုင္း၊ မိနစ္ပိုင္း၊ နာရီပိုင္း၊ ရက္ပိုင္း စသည္ျဖင့္ ကြာျခားသြားႏိုင္ပါတယ္။

ေသြးစစ္တာကေတာ့ အႏၱရာယ္ အျပဳအမူျပဳျပီး ၃ လ သို႔မဟုတ္ ၆ လအၾကာမွာ စစ္ရင္ စိတ္ခ်ရပါတယ္။ ၃ လအၾကာမွာ စစ္ျပီးလို႔ မေတြ႕ အခု ေျပာျပတဲ့ အဖုေလးေတြေပါက္တာ၊ ေမာတာ၊ အဆစ္နာတာေတြက HIV ပိုး ကူးစက္ခါစ ပံုစံနဲ႔ မတူပါဘူး။ အရက္၊ ဘီယာလည္း ေသာက္တတ္တယ္ ဆိုေတာ့ ဒီလိုျဖစ္ေနတဲ့ ေမာတာ၊ အဆစ္နာတာေတြကို သမားေတာ္ ေတြနဲ႔ ျပသသင့္ ပါတယ္။ အရက္၊ ဘီယာေသာက္တာေတာ့ ေလ်ာ့သင့္ပါတယ္။

လွ်ာက ဖုကေတာ့ သာမန္အားျဖင့္ လူတိုင္းရဲ႕လွ်ာမွာ အဖုေလးေတြ ရွိပါတယ္။ ဒါေလးေတြက အရသာခံတဲ့ အဖုေလးေတြပါ။ Taste buds လို႔ေခၚပါတယ္။ ဒီအဖုေတြက မတည့္တာ စားမိရင္ ၾကီးလာတတ္ပါတယ္။ ဥပမာ – ပင္လယ္စာ မတည့္ရင္၊ ေျမပဲနဲ႔ မတည့္ရင္ ျဖစ္တတ္ ပါတယ္။ ေနမေကာင္းတဲ့ အခါမွာလည္း ခံတြင္းပ်က္ရင္ သို႔မဟုတ္ ခံတြင္း သန္႔ရွင္းမႈ အားနည္းရင္ လွ်ာက အဖုေလးေတြက ၾကီးလာ တတ္ပါတယ္။ ဒါက HPV နဲ႔ မဆိုင္ပါဘူး။

ေမြးလာတဲ့ ကေလးမွာ HIV ပိုးကူးစက္ခံရရင္ အသက္ရွင္သန္မႈက ကေလးကို ျပဳစုတဲ့ ပတ္၀န္းက်င္နဲ႔ ဆိုင္ပါတယ္။ HIV ပိုးရွိျပီး အသက္ ၁၄ ႏွစ္အထိ အသက္ရွင္တဲ့ ကေလးမ်ိဳးကို ေတြ႔ဖူးသလို၊ ေမြးျပီး ၆ လေလာက္နဲ႔ ဆံုးပါးသြားတဲ့ ကေလးမ်ိဳးကိုလည္း ေတြ႔ဖူးပါတယ္။ ကေလးရဲ႕ ပတ္၀န္းက်င္ဆိုတာက မိဘေတြရဲ႕ စီးပြားေရး၊ လူမႈေရး၊ ပညာေရး အေျခအေနေတြ အားလံုး ပါ၀င္ပါတယ္။

HPV Human Papilloma Virus ဟာ HIV လိုပဲ ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးျဖစ္တာေၾကာင့္ သူ႔အတြက္ အျမစ္ျပတ္ေအာင္ မကုႏိုင္ပါဘူး။ HPV ကူးစက္ခံရရင္ အေတာ္မ်ားမ်ားက ခ်က္ခ်င္း လကၡဏာ မျပတတ္ပါဘူး။ ခုခံအား က်လာမွ ၾကြက္ႏို႔ပံုစံ အေစ့ေသးေသးေလးေတြကေန စပါတယ္။ အဲဒီ အေစ့ေသးေသးေလးေတြကေန အရည္ၾကည္ေလးေတြ ထြက္ပါတယ္။ အဲဒီအရည္ၾကည္ထဲမွာ HPV ပိုးေတြ ပါေနျပီး သူတစ္ပါးကို ထိမိတာနဲ႔ ကူးစက္ႏုိင္ပါတယ္။