ဘၾကီးမႈန္။    ။ ေမာင္လမင္းကို မင္းၾကားျပီးျပီလားကြဲ႔။

လမင္းကို။    ။ဘာကိစၥလဲ ဘၾကီး၊ ၉၆၉ ကိစၥလား၊ ၇၈၆ ကိစၥလား။

ဘ။    ။ မင္းကြာ ငါက အဲဒါေတြကို ေလကုန္ခံျပီး မေျပာလိုဘူး။ မင္းတို႔ အလုပ္နဲ႔ ဆိုင္တဲ့ ART ကုထံုးကိစၥ။ ေခတ္သစ္ဆရာ၀န္ျဖစ္ျပီး ေခတ္ေပၚ ကုထံုးေတြကို မင္းသိထားရမေပါ႔။

လမင္း။    ။ ေၾသာ္… ဘၾကီးရယ္ ဒါေတာ့ က်ေနာ္ သိပါတယ္။ က်ေနာ့ လူနာေတြ အတြက္ အျမဲ နားစြင့္ ေနရမယ့္ ကိစၥပဲ။

ဘ။    ။ ကဲ… ေျပာစမ္းပါဦး၊ ကမာၻ႕က်န္းမာေရး အဖြဲ႔ၾကီးက ဘာေတြ အဆန္းထြင္ျပန္တာတံုး။ အားတိုင္း ေျပာင္းေနတာပဲ။ ငါေတာ့ျဖင့္ လိုက္မမွီေတာ့ဘူး။

လမင္း။    ။ ဒါေတာ့ လူနာေတြ ေကာင္းဖို႔အေရး ေကာင္းသထက္ ေကာင္းတဲ့ ကုထံုးေတြကို ပညာရွင္ေတြက ရွာေဖြၾက ေလ့လာၾကရင္း အေျပာင္းအလဲကို လုပ္ၾကတာပါပဲ ဘၾကီးရာ။ ေျပာင္းလဲမွ တိုးတက္မွာေပ႔ါ။ လိုက္မမွီစရာ မရွိပါဘူးခင္ဗ်ာ။ ဘၾကီး အရင္က ART ကုထံုးအေၾကာင္း ဘာေတြ သိထားသလဲ။ အခု အေျပာင္းအလဲက အမ်ားၾကီး မရွိပါဘူး။

ဘ။    ။ ေအး.. ငါသိထားတာကေတာ့ စီဒီဖိုး (CD4) အေရအတြက္ ၃၅၀ နဲ႔ ေအာက္ရွိေနရင္ လူနာကို ART ကုထံုး စေပးရမယ္ ဆိုလားပဲ။ အဲဒါဟုတ္လား။

လမင္း။    ။ အဲဒါ ၂၀၁၀ ခုႏွစ္က ညႊန္ၾကားခ်က္ပါ ဘၾကီး။ အခု ၂၀၁၃ မွာ CD4 အေရအတြက္ ၅၀၀ နဲ႔ ေအာက္ရွိရင္ ART ကုထံုး စတင္ဖို႔ ကမာၻ႔ က်န္းမာေရး အဖြဲ႔ၾကီးက တိုက္တြန္းထားပါတယ္။

ဘ။    ။ ေဟ….. မ်ားလွ ခ်ည္လားကြာ။ CD4 ၅၀၀ မွာ ဘာလို႔ ကုထံုးစေပးသင့္တာလဲ… ဆိုစမ္းပါဦး။

လမင္း။     ။ ဟုတ္တယ္ ဘၾကီးေရ… HIV ပိုးရွိတဲ့ လူနာေတြမွာ CD4 အေရအတြက္ကို ၾကည့္ျပီး ဆရာ၀န္ေတြက ကုသမႈကို ထိန္းညွိၾကရတာ မ်ားတယ္ေလ။ CD4 ၅၀၀ နဲ႔ေအာက္မွာ ကုသမႈ စတင္ရင္ လူနာေတြ အတြက္ အသက္ရွင္သန္မႈ၊ က်န္းမာမႈတို႔နဲ႔ အတူ မလိုလားအပ္တဲ့ အခြင့္ေကာင္းေစာင့္ ေရာဂါရန္ေတြက ေ၀းျခင္း၊ သူတစ္ပါးကို ကူးစက္မႈ ေလ်ာ့နည္းျခင္း … စတဲ့ ေကာင္းက်ိဳးေတြ ရမယ္ေလ။

ဘ။    ။ ေအာ္.. ဒါဆုိ ၂၀၁၀ ကတည္းက ဘာလို႔ CD4 ၅၀၀ နဲ႔ အထက္မွာ ကုထံုးစပါလို႔ မေျပာခဲ့တာလဲကြာ။

လမင္း။    ။ ဒါက ဒီလိုရွိတယ္ ဘၾကီးရ။ ကမာၻ႔ က်န္းမာေရး အဖြဲ႔ၾကီးက ဆင္းရဲတဲ့ ဖြံ႔ျဖိဳးဆဲႏိုင္ငံေတြ အတြက္ အထူးစဥ္းစားျပီး သုေတသန အေထာက္ အထားေတြနဲ႔ တကြ ဒီလို ကုထံုးေတြကို ေျပာင္းလဲဖို႔ ေျပာတာ ပါ။ ဒီလို ဆင္းရဲတဲ့ ႏိုင္ငံေတြမွာ ေဆး၀ါး ရရွိႏိုင္မႈ၊ ႏိုင္ငံတကာက အလွဴရွင္ေတြရဲ႕ ေငြလွဴဒါန္းမႈအား၊ အစိုးရရဲ႕ က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္ေပးႏိုင္မႈ အားေတြကိုလည္း ထည့္တြက္ ရတယ္ေလ။ ၂၀၁၀ တုန္းက တိုက္တြန္း ခ်က္ကို ကမာၻ႔ႏိုင္ငံေတြရဲ႕ ၉၀% က လိုက္နာႏိုင္ တာလည္း ေတြ႔ရတယ္ေလ။ အခု ၂၀၁၃ မွာ အလွဴရွင္ေတြကလည္း ပါ၀င္မယ္၊ အစိုးရေတြကလည္း က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မႈေတြ ပိုမိုေကာင္းမြန္ေအာင္ တိုးျမွင့္ လာမယ္ဆိုေတာ့ CD4 ၅၀၀နဲ႔ ေအာက္မွာ ကုထံုးစဖို႔ တိုက္တြန္းတာလည္း ျဖစ္တယ္ အဘရဲ႕။ သူတုိ႔ တိုက္တြန္းတဲ့ အတိုင္း ႏိုင္ငံေတြက လုိက္နာမယ္ဆိုရင္ HIV လူနာေတြ အတြက္ ထူးျခားတဲ့ က်န္းမာေရး ရလဒ္ေတြကို ေတ႔ြရ ပါလိမ့္မယ္လို႔ ကမာၻ႔ က်န္းမာေရး အဖြဲ႔ၾကီးက မႊန္းထားေသးတယ္ဗ်။

ဘ။    ။ ေအး..တယ္လည္း ဆန္းသကိုး။

လမင္း။     ။ဆန္းဆို ၂၀၁၃ တိုက္တြန္း ညႊန္ၾကားခ်က္က ဒီ့ထက္ ဆန္းတာရွိေသးတယ္ဗ်။

ဘ။    ။ေဟ..ဟုတ္လား။

လမင္း။    ။ ဟုတ္တယ္ အဘရဲ႕။ ၂၀၁၃ ကုထံုးမွာ HIV ပိုးရွိတဲ့ အသက္ (၅) ႏွစ္ေအာက္အရြယ္ ကေလးငယ္ေတြ၊ ကိုယ္၀န္ေဆာင္သည္ အမ်ိဳးသမီးေတြ၊ ႏို႔တုိက္ မိခင္ေတြ၊ ၾကင္ဖက္ႏွစ္ဦးမွာ တစ္ဦးက ပိုးမရွိဘဲ က်န္တစ္ဦးက ပိုးရွိေနသူ အားလံုးကို CD4 အေရအတြက္ကို မၾကည့္ေနဘဲ ART ကုထံုး စတင္ေပးဖို႔ပါ တိုက္တြန္း ထားေသးတယ္ေလ။ ဒါ႔အျပင္ တီဘီေရာဂါ လက္ရွိျဖစ္ေနသူ လူနာေတြ၊ အသည္းေရာင္ အသား၀ါ ဘီပိုးရွိတဲ့ လူနာေတြကိုပါ ART ကုထံုး စတင္ေပးဖို႔လည္း တိုက္တြန္းထားပါေသးတယ္။

ဘ။    ။ ေအး.. ဒါလည္း လူနာ အားလံုးအတြက္ ART ကုထံုးကို ေပးႏိုင္ရင္ အေကာင္းဆံုးေပါ႔ကြာ။

လမင္း။    ။ ဟုတ္တယ္ အဘေရ။ ART ကုထံုးေသာက္ေနတဲ့ လူနာေတြကိုလည္း တစ္ေန႔ တစ္ၾကိမ္သာ ေသာက္ရတဲ့ ေဆးေတြကို ပံုမွန္ ေသာက္သံုးဖို႔ ၂၀၁၃ တိုက္တြန္းခ်က္မွာ ထပ္ျပီး ေျပာထားေသးတယ္ေလ။

ဘ။    ။ ေၾသာ္.. အရင္ကေဆး (၃) မ်ိဳး ေသာက္ရတယ္ေလ။ အခု တစ္လံုးတည္းဆုိေတာ့ ဘယ္လိုမ်ိဳးလဲကြယ္။

လမင္း။    ။ အခုေဆးက tenofovir + lamivudine (or emtricitabine) + efavirenz (TDF+3TC (or FTC)+EFV ေဆး (၃) မ်ိဳးကို ေဆးတစ္လံုးတည္းမွာ ေပါင္းထားတာပါ။ တစ္ေန႔ တစ္ၾကိမ္ပဲ ေသာက္ရေတာ့ ေဆးေသာက္ရတဲ့ လူနာအတြက္လည္း သက္ေတာင့္ သက္သာျဖစ္တယ္၊ ေဘးထြက္ ဆိုးက်ိဳး နည္းနည္းပါးေစတယ္ေလ။

ဘ။    ။ေအာ္..တယ္လည္း ေကာင္းတဲ့ ေျပာင္းလဲမႈေတြပဲကြယ္.. အားလံုးအတြက္ အေကာင္းဘက္ကို ဦးတည္ေနတာေပါ႔။

လမင္း။    ။ အားလံုးလို႔ေတာ့ ေျပာလို႔မရေသးဘူး အဘရ။ ဒီလို ကုထံုးေျပာင္းလဲေပမယ့္ စိန္ေခၚမႈ အနည္းငယ္ေတာ့ ရွိတယ္ဗ်။

ဘ။    ။ ဘယ္လုိ လူမ်ိဳးေတြ အတြက္လဲ ငါ႔ေျမးရ။

လမင္း။    ။ ဒီ ART ကုထံုးေျပာင္းလဲမႈက ကေလးငယ္ေတြ၊ မူးယစ္ေဆး၀ါး ထိုးသြင္း သံုးစြဲသူေတြ၊ လိင္တူျခင္း ခ်စ္သူ အမ်ိဳးသား/အမ်ိဳးသမီးေတြနဲ႔ လိင္လုပ္သားေတြ အတြက္ေတာ့ ဥပေဒေရးရာ၊ ယဥ္ေက်းမႈဆိုင္ရာ ကိစၥေတြက သူတို႔ကို ART ေဆးရႏိုင္မႈ အခြင့္အလမ္း နည္းပါးေစတယ္ေလ။ ေဆးေသာက္လက္စ တစ္၀က္တစ္ပ်က္နဲ႔ ကုထံုး မျပီးေျမာက္တဲ့ လူေတြ အတြက္လည္း စိန္ေခၚမႈေလးေတြ ရွိေနတယ္ အဘ။

ဘ။    ။ ေအး.. ဒါေတြကိုေတာ့ မင္းတို႔ ဆရာ၀န္ေတြနဲ႔ ၀န္ေဆာင္မႈေပးတဲ့ သူေတြက လူနာေတြကို စည္းရံုးျပီး ART ကုထံုးမွာ အားလံုး ပါ၀င္ေရး ၾကဳိးပမ္းၾကေပါ႔ကြာ။

လမင္း။    ။ က်ေနာ္တု႔ိတင္ မဟုတ္ဘူး အဘ။ ႏိုင္ငံေတာ္ကလည္း ျဖည့္ဆည္းေပးရမယ့္ အပိုင္းေတြ ရွိတယ္ဗ်။

ဘ။    ။ ေဟ…တယ္ဆိုတဲ့ စာပါလား။ လုပ္စမ္းပါဦး။

လမင္း။    ။ ဒီလိုဗ်ာ… အခု ကုထံုး အသစ္ကို ႏိုင္ငံေတာ္ကေန အမ်ိဳးသား က်န္းမာေရး မူ၀ါဒအျဖစ္ ခ်မွတ္ရင္ ျမန္မာႏိုင္ငံက HIV လူနာ အားလံုးအတြက္ ပိုေကာင္းတာေပါ႔ဗ်ာ။ ႏုိင္ငံေတာ္ ကေန ႏိုင္ငံတကာ အလွဴရွင္ေတြနဲ႔ ပူးေပါင္းျပီး ကုထံုး အသစ္နဲ႔ HIV လူနာေတြကို ကုေပးမယ္၊ ႏိုင္ငံရဲ႕ လက္ရွိ က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မႈ အဆင့္အတန္းကို တိုးျမွင့္ေပးႏိုင္မယ္ဆို ပိုျပီး ေကာင္းမြန္တဲ့ က်န္းမာေရး ရလဒ္ေတြကို က်ေနာ္တို႔ အားလံုး မ်က္၀ါးထင္ထင္ ေတြ႔ရမွာေလ။ ဒါ႔အျပင္ က်ေနာ္တု႔ိ လူထုနဲ႔ ကိုက္ညီမယ့္ HIV ဆိုင္ရာ သုေတသနေတြ လုပ္ေပးႏိုင္မယ္ဆို ပိုေကာင္းတဲ့ ကုထံုးေတြကို ရွာေဖြႏိုင္မယ္ဗ်ာ။

ဘ။    ။ ေအး.. အစိုးရ ပိုင္းကေတာ့ ထားပါေတာ့ ေမာင္လမင္းကေရာ ဘာေတြ လုပ္ဦးမွာလဲ။

လမင္း။    ။ က်ေနာ္လား… ဒီလို ကုထံုးေျပာင္းလဲမႈကို က်ေနာ္တို႔ရဲ႕ လူနာေတြ၊ HIV/AIDS နဲ႔ ဆက္ႏြယ္ျပီး လုပ္ကိုင္ေနၾကတဲ့ လုပ္ေဖာ္ ကိုင္ဖက္ေတြနဲ႔ အမ်ားျပည္သူေတြ သိရွိလာေအာင္ သတင္း ေဆာင္လိုက္ဦးမယ္ အဘေရ။ ေျပာေနၾကာတယ္ အခုပဲ အီးေမးလ္ေလးနဲ႔ ပို႔လိုက္မယ္ဗ်ာ။

Ref:    1. WHO issues new HIV recommendations calling for earlier treatment
2. 15 facts on HIV treatment scale-up and new WHO ARV guidelines 2013

လမင္းကို