ဒီေမးခြန္းကို
အေျဖမေပးခင္ က်ေနာ္က ေမးခြန္းေမးသူကို ေမးခြန္းတစ္ခု ျပန္ေမးခ်င္ပါတယ္။ ဥပမာ မိတ္ေဆြမွာ
HIV ပိုး ကူးစက္ခံထားရၿပီ ဆိုပါစို႔ မိတ္ေဆြ အသက္ဘယ္ေလာက္ထိ ရွည္ခ်င္ပါသလဲ? ဘာလို႔
ဒီေမးခြန္းကို ေမးရသလဲဆိုေတာ့ အသက္ရွင္ ရပ္တည္မႈအတြက္ အေရးႀကီးဆံုးသူက မိတ္ေဆြကိုယ္တိုင္
ျဖစ္ေနလို႔ပါ။

စာအုပ္ေတြ
ဂ်ာနယ္ေတြ ေဆာင္းပါးေတြက သက္တမ္းကို အမ်ဳိးမ်ဳိး ေရးတယ္လို႔ ထင္ေကာင္း ထင္မိမွာပါ။
တကယ္ေတာ့ သက္တမ္း အတိအက်ကို အခုခ်ိန္ထိ ကမာၻေပၚမွာ အတိအက် ဘယ္သူမွ မသိေသးပါဘူး။ အားလံုးက
ေယဘူယ် ခန္႔မွန္းေတြခ်ည္းပဲ မ်ားပါတယ္။ သုေတသနေတြက ဘာေျပာလဲဆိုေတာ့ ေရာဂါပိုးရွိသူေတြဟာ
၂ ႏွစ္ကေန ၁၀ ႏွစ္အထိ အသက္ရွင္ ေနႏိုင္တယ္လုိ႔ ဆိုပါတယ္။

ဒါဟာလည္း
ေယဘူယ်ပါပဲ။ နာမည္ႀကီး အားကစားသမား တစ္ေယာက္ဆို ပိုးရွိမွန္း စသိတဲ့ အခ်ိန္ကေန အခုထိ
၁၇ ႏွစ္ထိ အသက္ရွင္ ေနထိုင္ႏိုင္တဲ့ သာဓကေတြလည္း ရွိေနျပန္ ပါေသးတယ္။ ဒီေနရာမွာ သက္တမ္း
အတိုအရွည္က ဘယ္ေပၚမွာ မူတည္သလဲ ဆိုတာကို ေဆြးေႏြးၾကရေအာင္...။

HIV
ပိုး ကူးစက္ခံထားရသူမ်ားမွာ အသက္ရွည္ က်န္းမာဖို႔အေရး လိုက္နာစရာ ေရွာင္ၾကဥ္ စရာေတြ
ရွိပါတယ္။

ဒါေတြကေတာ့

၁) မိမိ က်န္းမာေရးကို ဂ႐ုျပဳျခင္း

၂) အခြင္႔ေကာင္း ေစာင့္၀င္လာေသာ ေရာဂါမ်ားကို
စနစ္တက် ကုသျခင္းနဲ႔

၃) ပိုးထိန္းေဆး (ေအအာတီ/ဗီ ART or
ARVေဆး) ေသာက္ျခင္းတို႔ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

ဒီအခ်က္
(၃) ခ်က္ကသာ မိတ္ေဆြရဲ႕ သက္တမ္းကို ဆံုးျဖတ္ေပးမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီအခ်က္ေတြကို စနစ္တက်
လိုက္နာရင္ အသက္ရွည္မယ့္ အလားလာေတြ ပိုမ်ား ႏိုင္ပါတယ္။ ဒီေတာ့ ဒီအခ်က္ေတြကို တစ္ခုျခင္း
ၾကည့္ၾကရေအာင္

၁) မိမိက်န္းမာေရးကို ဂ႐ုျပဳျခင္း
(self-care) ဆိုတာက အားလံုးထဲက အေရးအႀကီးဆံုး အခ်က္ပါ

-
ဒီမွာ ဘာေတြပါလဲဆိုေတာ့

-
အာဟာရမွ်တေအာင္ စားျခင္း။ အျပင္စာ/ ၀မ္းပ်က္ေစမည့္ အစားမ်ားေရွာင္ျခင္း။

-
အိပ္ေရး ၀ေအာင္အိပ္ျခင္း။ အိပ္ေရးပ်က္မခံျခင္း။

-
မွ်တေသာ ကိုယ္လက္လွဳပ္ရွားမႈ ျပဳလုပ္ျခင္း။

-
တစ္ကုိယ္ေရး သန္႔ရွင္းေရးရွိျခင္း။ အထူးသျဖင့္ လိင္အဂၤါနဲ႔ အေရျပားေတြမွာ အနာမျဖစ္ေအာင္
ဂ႐ုျပဳျခင္း။

-
စိတ္အပန္းေျဖျခင္း (ဂိီတ။ အနုပညာ။ အားကစား စသျဖင္႔ စိတ္ပန္းေျဖမွုရယူျခင္း)

-
တစ္ကိုယ္တည္းမေနပဲ မိတ္ေဆြအေပါင္းသင္းမ်ားႏွင့္ ပံုမွန္ဆက္သြယ္ ေရာေႏွာေနျခင္း။

-
အခါအားေလ်ာ္စြာ တတ္ကြ်မ္းသူ (counselor) မ်ားႏွင့္ ႏွစ္သိမ့္ေဆြးေႏြးမႈခံယူျခင္း။

-
စိတ္တည္ၿငိမ္မႈရေအာင္ တရားဘာ၀နာပြားျခင္း (မိမိဘာသာအေလ်ာက္ ဘာသာေရး လုပ္ငန္းမ်ား လုပ္ျခင္း)

-
ေဆးလိပ္အရက္ ေရွာင္ျခင္း။ ေသာက္သံုးေနသူ ျဖစ္ပါက တျဖည္းျဖည္း ေလ်ာ့ျခင္း။

-
လိင္ကိစၥအတြက္ ကြန္ဒြန္သံုးျခင္း။ လိင္ဆက္ဆံဘက္မ်ားသူ ျဖစ္ပါက လိင္ဆက္ဆံဘက္ အေရအတြက္
ေလ်ာ႔ခ်ျခင္း။

-
မိမိတြင္ အနာ/ထိခိုက္ရွနာမ်ား ရွိပါက ေသခ်ာစြာ ပတ္တီးစည္းထားျခင္း (သူတစ္ပါးကို မကူးစက္ေစရန္
အတြက္)

-
လက္သည္းညႇပ္။ မုတ္ဆိတ္ရိတ္ဓား စသည္ကို တစ္ေယာက္တည္းသာ သံုးစြဲျခင္း (သူတစ္ပါးကို မကူးစက္ေစရန္
အတြက္)

-
ေဆးၿမီးတို/ တိုင္းရင္းေဆးမ်ားကို သံုးစြဲျခင္းမွ ေရွာင္ၾကဥ္ျခင္း။

-
ေသြး၊ မ်က္ၾကည္လႊာႏွင့္ ကိုယ္အဂၤါ အစိတ္အပိုင္းမ်ား မလွဴမိေအာင္ ေရွာင္ျခင္း (သူတစ္ပါးကို
မကူးစက္ေစရန္ အတြက္)

-
ဖ်ားနာလာပါက နီးစပ္ရာ တတ္ကြ်မ္းေသာ က်န္းမာေရး ၀န္ထမ္းမ်ားႏွင့္ စနစ္တက် ကုသျခင္း စတာေတြ
ပါပါတယ္။

ဒါေတြက
အေထြအထူး လုပ္ေနစရာ မလိုပါဘူး..။ တကယ့္ကို ေသေသခ်ာခ်ာ လိုက္နာရင္ သက္တမ္းေစ့ ေနရမွာပါပဲ....။

ကဲ

၂) အခြင္႔ေကာင္းေစာင့္ ၀င္လာေသာ ေရာဂါမ်ားကို
စနစ္တက်ကုသျခင္း (Treatment of Opportunistic infections) ဆိုတာကဘာလဲ။

HIV
ေရာဂါပိုး ကူးစက္တာ ၾကာလာရင္ ကိုယ္ခံအား က်လာတာနဲ႔ အျပင္က ပိုးေတြက ကိုယ္ထဲ၀င္ၿပီး
ႏွိပ္စက္တက္ပါတယ္...။ ဒါကို အခြင့္ေကာင္း ေစာင့္၀င္လာေသာ ေရာဂါမ်ားလို႔ ေခၚပါတယ္။ HIV
ပိုးရွိသူေတြမွာ အျဖစ္မ်ားတဲ႔ ပိုးေတြ (ေရာဂါ)ေတြ ကေတာ႔

-
တီဘီေရာဂါ (ဒါက အျဖစ္အမ်ားဆံုးပါ)

-
၀မ္းပ်က္၀မ္းေလွ်ာ (ဒါလည္း အျဖစ္မ်ားပါတယ္)

-
ႂကြက္ႏို႔ (သာမန္ႂကြက္ႏို႔နဲ႔ မတူပါ.. ေဆးၿမီးတိုနဲ႔ ကုရင္ ပိုဆိုးလာတတ္ ပါတယ္)

-
ေရယုံ

-
မက္ခ႐ု

-
၀က္သက္

-
အက်ိတ္မ်ား ႀကီးလာျခင္း

-
အေရျပား အနာေလးမ်ား ေပါက္ျခင္း စတာေတြပါပဲ။

ဒီေနရာမွာ
မွတ္ရမွာက ဒီေရာဂါေတြနဲ႔ သာမန္လူေတြမွာထက္ HIV ပိုးရွိတဲ့ သူေတြမွာ အျဖစ္မ်ားပါတယ္...။
ဒီလိုေရာဂါေတြ ျဖစ္လာၿပီဆိုရင္ေတာ့ နီးစပ္ရာ တတ္ကြ်မ္းေသာ က်န္းမာေရး ၀န္ထမ္းမ်ားႏွင္႔
စနစ္တက် ကုသရမွာ ျဖစ္ပါတယ္...။ ေဆးၿမီးတိုေတြ ေတြ႕ရာေတြနဲ႔ မရပါဘူး။ စနစ္တက်ကုရင္ အထက္က
ေျပာခဲ့တဲ့ ေရာဂါေတြက ကုလို႔ လြယ္ပါတယ္။ ဒါဆို သက္တမ္း ပိုရွည္မွာပါ။ ေနာက္ဆံုးကေတာ႔

၃) ပိုးထိန္းေဆး (ေအအာတီ/ဗီ ART or
ARVေဆး) ေသာက္ျခင္းပါ။

ဒီေဆးကေတာ့
ပိုးရွိတဲ့ လူတိုင္းေသာက္ဖို႔ မလိုပါဘူး..။ ဒီေဆးက တျခားေဆးေတြလို မိမိ သေဘာ အေလ်ာက္
ေသာက္လို႔ မရပါဘူး။ ဘယ္အခ်ိန္မွာ ေသာက္ရမယ္၊ ဘယ္အခါမွာ ေသာက္ ဖို႔လိုတယ္ ဆိုတာကိုေတာ႔
တတ္ကၽြမ္းတဲ႔ ဆရာ၀န္ေတြနဲ႔ တိုင္ပင္ၿပီးမွ ေသာက္သင့္ ပါတယ္။

ဒီေဆးရဲ႕
ဆိုးက်ဳိးေတြကလည္း ရွိေနေသးေတာ႔ ေသေသခ်ာခ်ာ ၾကပ္ၾကပ္မတ္မတ္ ေသာက္ရမယ့္ ေဆးျဖစ္ေနေတာ့
အက်ယ္ကိုေတာ့ ေနာက္မွေျပာပါရေစ။ ဒီ HIM ဆိုက္မွာ လည္း ရွာဖတ္လို႔ ရပါတယ္။

ေနာက္ဆံုး
ေျပာခ်င္တာကေတာ႔ ဘယ္ေလာက္ အသက္ရွင္မယ္ ဆိုတာကို စဥ္းစားၿပီး စိတ္ပူ ေနမယ့္အစား အသက္ရွည္ေအာင္
ဘယ္လို ျပဳမူေနထိုင္မယ္လို႔ ေျပာင္းၿပီး စဥ္းစားသင့္ ပါတယ္။ “အသက္ဉာဏ္ေစာင့္” ဆိုတဲ့အတိုင္း
မိမိရဲ႕ အေနအထိုင္ အျပဳအမူေတြကသာ မိတ္ေဆြရဲ႕ အသက္ကို ရွည္ေစမွာျဖစ္ပါတယ္။ ဂ်ာနယ္ေတြ
စာေစာင္ေတြက ေျပာတဲ့ အသက္က အာမခံခ်က္ မေပးႏိုင္ပါဘူး ခင္ဗ်ာ။ မိတ္ေဆြရဲ႕ ေန႔စဥ္ေနထိုင္
ျပဳမူပံု (life style) ေတြကသာ မိတ္ေဆြရဲ႕ အသက္ရွင္ေရး အတြက္ အာမခံခ်က္ ေပးႏိုင္မွာ
ျဖစ္ပါတယ္။

ေဆြးေႏြးခ်င္တာရွိရင္လည္း
က်ေနာ္တို႔နဲ႔ အီးေမးလ္ကတဆင္႔ ေဆြးေႏြးႏိုင္ပါတယ္ ခင္ဗ်ာ။

ေလးစားလ်က္

လမင္းကို