ေမး။    ။ ဘယ္လိုနည္း ေတြနဲ႔ေရာဂါကူးႏိုင္ပါသလဲ။

ေျဖ။    ။ ေရာဂါပုိးပါတဲ့ေသြး၊ သုတ္ရည္၊ မိန္းမအဂၤါက ထြက္တဲ့ အရည္ေတြဟာ ကုိယ္႔ရဲ႕ ခႏၶာကုိယ္ထဲဝင္ရင္ ေရာဂါကူးစက္ႏိုင္ပါတယ္။
၁။ ဒါေၾကာင့္ ေရာဂါပုိးရွိတဲ့ သူနဲ႔ ဖိုမဆက္ဆံရင္လဲကူးတယ္။ ေယာက်ာၤးခ်င္း လိင္တူ ဆက္ဆံရင္ လဲကူးတယ္။ လိင္ဆက္ဆံတဲ့ အေဖာ္မ်ားေလ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြပုိး ကူးစက္ဖုိ႔ အေျခအေနမ်ားေလပဲ ျဖစ္ပါတယ္။
၂။ ေရာဂါပုိးပါတဲ့ ေသြးသြင္းမိရင္လဲ ကူးတယ္။ မေတာ္တဆ အၾကီးအက်ယ္ထိခုိက္ ဒဏ္ရာရတာတုိ႔ ေသြးသြင္းကုသဖုိ႔ လိုတဲ့ေရာဂါတုိ႔ ၾကဳံလာတဲ့အခါ ေရာဂါပုိး ကူးစက္မွာ စုိးရိမ္ရတယ္။
၃။ တစ္ေယာက္ေယာက္ကို ထုိးျပီးတဲ့ေဆးထိုးအပ္နဲ႔ေဆးထိုးျပြန္ကို ေသေသခ်ာခ်ာ ေရေႏြး ဆူဆူနဲ႔ မျပဳတ္ဘဲ ေနာက္တစ္ေယာက္ကို ထိုးရင္လဲေရာဂါပုိးကူးႏိုင္တယ္။ မူးယစ္ေဆးေသြးေၾကာထဲ ထုိးတဲ့သူ ေတြ ေရာဂါကူးတယ္ဆုိတာ ဒီလိုနည္းနဲ႔ကူးတာပဲျဖစ္ပါတယ္။
၄။ ေရာဂါပုိးရွိေနတဲ့ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္မိခင္ကေန သူ႔ရဲ႔ သေႏၶသားကိုကူးပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ေမြးခါစ ကေလးမွာ ဒီေရာဂါပုိးပါလာျခင္းျဖစ္ပါတယ္။
အမ်ားဆုံးကူးစက္တဲ့နည္းေတြကေတာ့ လိင္ဆက္ဆံတာနဲ႔ မူးယစ္ေဆးအေၾကာထဲ ထိုးသြင္းတာကေန ျဖစ္ပါတယ္။

ေမး။    ။ ဘယ္လိုလူမ်ိဴးေတြမွာ ဒီေရာဂါ အျဖစ္မ်ားပါသလဲ။

ေျဖ။    ။ အကာအကြယ္မပါပဲ လိင္အေပ်ာ္အပါး လိုက္စားတဲ့သူေတြ၊ မူးယစ္ေဆး ေသြးေၾကာထဲ ထုိးသြင္းတဲ့သူေတြ၊ ကာလသားေရာဂါရွိသူေတြမွာ အျဖစ္မ်ားပါတယ္။ လိင္အေပ်ာ္အပါးလိုက္စား တယ္ဆုိတဲ့ေနရာမွာ ျပည္႔တန္ဆာေတြဆီသြားလာေပ်ာ္ပါးတဲ့သူေတြ၊ လိင္ဆက္ဆံဖက္ မ်ားတဲ့သူ ေတြ ဆီမွာ အႏၱရာယ္အမ်ားဆုံး ရွိပါတယ္။ ဒါေပမဲ့လည္း အိမ္ေထာင္ျပင္ပမွာ သြားရင္းလာရင္း တစ္ခါတစ္ရံ ဆက္ဆံမိတယ္ဆုိရင္လည္း ေရာဂါပုိး ကူးစက္လာႏိုင္ပါတယ္။ ေနာက္အျဖစ္မ်ားတဲ့ သူေတြကေတာ့ လိင္အေပ်ာ္အပါးလိုက္စားတဲ့သူေတြ၊ မူးယစ္ေဆးေသြးေၾကာထဲ ထုိးသြင္းတဲ့သူေတြ၊ ကာလသားေရာဂါ ရွိသူေတြစတဲ့ ေရာဂါကူးဖို႔ အႏၱရာယ္မ်ားသူတုိ႔ရဲ႕ ဇနီးမယားေတြပဲျဖစ္ပါတယ္။

ေမး။    ။ ဘိန္းျဖဴထိုးသူေတြ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြပုိး ဘယ္လိုရရွိပါသလဲ။

ေျဖ။    ။ လူတစ္ေယာက္ဟာ ဘိန္းျဖဴကိုေသြးေၾကာထဲထုိးသြင္းတဲ့အခါေသြးစ၊ေသြးနေတြဟာ ေဆးထုိး အပ္နဲ႔ ေဆးထုိးျပြန္ကပ္ျပီးက်န္ေနတတ္တယ္။ အဲဒီလူမွာ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြပိုးရွိေနရင္၊ ေအအုိင္ဒီအက္စ္ ေရာဂါရွိေနရင္၊ အဲဒီေသြးစေသြးနေတြမွာ အိတ္ခ်္အုိင္ဗီြပိုးရွိေနမယ္။ အျခားတစ္ေယာက္ကမူးယစ္ ေဆးထုိးဖို႔ ဒီပစၥည္းေတြကိုပဲအလြယ္တကူထပ္ျပီးသုံးခဲ့ရင္ အိတ္ခ်္အုိင္ဗီြပုိး ကူးသြားမယ္။ ေဆးထုိး အပ္နဲ႔ ေဆးထုိးျပြန္ကုိ သာမာန္ေဆးေၾကာရုံနဲ႔ အိတ္ခ်္အုိင္ဗီြပုိးမေသႏိုင္ပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္ ေဆးထုိး အပ္နဲ႔ ေဆးထိုးျပြန္တစ္စုံထဲကိုအတူသုံးျပီး ဘိန္းျဖဴထုိးၾကသူေတြဟာတစ္ေယာက္ ကေနတစ္ေယာက္ ေရာဂါပုိး ကူးစက္ကုန္ၾကျခင္းပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

ေမး။    ။ ေယာက်ာၤးခ်င္းလိင္တူဆက္ဆံရာကေန ေရာဂါဘယ္လုိကူးစက္ႏိုင္ပါသလဲ။

ေျဖ။    ။ ေယာက်ာၤးခ်င္း လိင္တူဆက္ဆံတဲ့ အခါမွာ စအုိလမ္းေၾကာင္းကိုအသုံးျပဳပါတယ္။ စအိုဟာ သဘာဝအားျဖင့္ လိင္ဆက္ဆံဖုိ႔ ဖန္တီးထားတဲ့ေနရာမဟုတ္ပါဘူး။ စအုိလမ္းေၾကာင္းကို အသုံးျပဳျပီး လိင္ဆက္ဆံတဲ့အခါ စအုိရဲ႕ အတြင္းသား နံရံအေမွးပါးေတြဟာ နံရံေတြဟာအက္ကြဲသြားတယ္။ စုတ္ျပဲ သြားတယ္။ ေရာဂါပုိးပါတဲ့ သုတ္ရည္ဟာ အဲဒီစုတ္ျပဲသြားတဲ့ ဒဏ္ရာကေနတစ္ဆင့္ အလြယ္တကူ အေျမာက္အျမား ဝင္ေရာက္ျပီးေရာဂါပုိး ကူးစက္သြားျခင္းပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ေယာက်ၤားခ်င္း လိင္တူဆက္ဆံတဲ့ သူေတြဟာ အကာအကြယ္မပါဘဲ ဆက္ဆံတဲ့ အတြက္ေၾကာင့္လည္းေကာင္း၊ လိင္ဆက္ဆံဖက္မ်ားတဲ့အတြက္ေၾကာင့္လည္းေကာင္း ပိုျပီးကူးစက္လြယ္ပါတယ္။

ေမး။    ။ ပါးစပ္နဲ႔လိင္ဆက္ဆံရင္ဘယ္လိုပုံစံမ်ဴိးနဲ႔ကူးႏုိင္ပါသလဲ။

ေျဖ။    ။ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုးဟာ လိင္ကထြက္တဲ့ အရည္မွာ အမ်ားဆုံးရွိပါတယ္။ ပါးစပ္နဲ႔ လိင္ဆက္ဆံတဲ့ အခါမွာ လိင္အဂၤါက အရည္ေတြဟာ ခံတြင္းထဲ၊ အာေခါင္ထဲကိုေရာက္လာမယ္။ ခံတြင္းထဲ အာေခါင္ ထဲမွာ အနာရွိေနရင္ အဲဒီအနာေပါက္ကေနတစ္ဆင့္ ေရာဂါပိုးေတြ အလြယ္တကူ ဝင္သြားျပီးေရာဂါကူး မယ္။ အနာမရွိေပမဲ့လည္း ေရာဂါမကူးႏိုင္ဘူးဆုိျပီး စိတ္ခ်လို႔မရပါဘူး။ ခံတြင္းရဲ႕ နံရံေတြကို ႏုနယ္ပါးလႊာတဲ့ အေျမွးပါးေတြနဲ႔ ဖုံးအုပ္ထားတယ္။ အဲဒီအေျမွးပါးဟာ မာတဲ့အစာေတြ၊ အရိုးေတြကိုက္ ဝါးထားတဲ့ဒဏ္၊ သြားတုိက္ရင္းသြားပြတ္တံနဲ႔ ပြတ္တိုက္ထားမိတဲ့ ဒဏ္ေတြေၾကာင့္ သာမာန္မ်က္စိနဲ႔ မျမင္ႏိုင္တဲ့ ပြန္းပဲမွဴေတြရွိေနမယ္။ ေရာဂါပိုးေတြဟာ ပြန္းပဲ့ေနတဲ့ အေမွးပါးကတစ္ဆင့္ ခႏၶာကိုယ္ထဲ ေရာက္ျပီး ေရာဂါကူးစက္ႏိုင္တယ္။ အဲဒါေၾကာင့္ဘယ္လုိပုံစံနဲ႔ပဲ လိင္ဆက္ဆံဆက္ဆံ ေရာဂါမကူးေအာင္ ကြန္ဒုံး (အက္ဖ္အယ္လ္ /F.L) ကုိသုံးပါ။

ေမး။    ။ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြပုိးဟာ တစ္ၾကိမ္တစ္ခါထဲ လိင္ဆက္ဆံရုံနဲ႔ ကူးႏိုင္ပါသလား။

ေျဖ။    ။ ေရာဂါပုိးရွိသူနဲ႔ လိင္ဆက္ဆံမယ္ဆုိရင္ တစ္ၾကိမ္တစ္ခါတည္း ဆက္ဆံရုံမ်ွနဲ႔လည္း ကူးႏိုင္ပါတယ္။ ေရာဂါပုိးရွိမရွိဆုိတာ လူပုံစံၾကည့္ၿပီး မသိႏိုင္တဲ့အတြက္ တစ္ၾကိမ္တစ္ခါတည္း ဟာလည္း အႏၱရာယ္ျဖစ္လာႏိုင္ပါတယ္။

ေမး။    ။ လိင္အဂၤါမွာ အနာရွိသူနဲ႔ လိင္ဆက္ဆံရင္ ေအအုိင္ဒီအက္္စ္ေရာဂါ ရႏိုင္ပါသလား။

ေျဖ။    ။ လိင္အဂၤါမွာ အနာရွိတာဟာ ကာလသားေရာဂါရဲ႕ လကၡဏာ တစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ ကာလသားေရာဂါဟာ အိတ္ခ်္အုိင္ဗီြပိုးလိုပဲ လိင္ဆက္ဆံရာကေန ကူးႏုိင္ပါတယ္။ လိင္အဂၤါမွာ အနာရွိတဲ့သူဟာ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြပိုး ကူးစက္ခံရဖို႔ အခြင့္လမ္း ပိုမ်ားပါတယ္။ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြပုိး ရွိသူနဲ႔ လိင္ဆက္ဆံရင္ လိင္အဂၤါမွာရွိတဲ့ အနာေပါက္ကေန အိတ္ခ်္အုိင္ဗီြပိုး ကူးႏုိုင္တဲ့ အႏၱရာယ္ဟာ သာမာန္အေျခအေနထက္ ၉ ဆ ပိုမ်ားပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ လိင္အဂၤါမွာ အနာရွိသူနဲ႔ လိင္ဆက္ဆံရင္ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြပိုးဝင္ျပီး ေအအိုင္ဒီအက္စ္ေရာဂါရဖုိ႔ အႏၱရာယ္ပိုၾကီးပါတယ္။ ကိုယ့္မွာကာလသား ေရာဂါရွိေနရင္လဲ လိင္ဆက္ဆံရာကေန ကိုယ့္ဆီကို အိတ္ခ်္အုိင္ဗီြပုိး ကူးစက္ဝင္ေရာက္ႏိုင္ဖုိ႔ အႏၱရာယ္ ပိုမ်ားပါတယ္။

ေမး။    ။ လိင္ကိစၥ၊ ဘိန္းျဖဴကိစၥ ကင္းရွင္းတယ္ဆိုရင္ေရာ အိတ္ခ်္အုိင္ဗီြပုိး (သုိ႔) ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ေရာဂါရ နိုင္ပါသလား။

ေျဖ။    ။ ျဖစ္ႏုိင္ပါတယ္။ ေရာဂါပိုးပါတဲ့ေသြးသြင္းမိရင္ ျဖစ္ႏုိင္ပါတယ္။ ေရာဂါပုိးပါတဲ့ မသန္႔ရွင္းတဲ့ ေဆးထိုးအပ၊္ ေဆးထိုးျပြန္ေတြနဲ႔ အသားေဆး၊ အေၾကာေဆး အထုိးခံရင္လဲ ေရာဂါျဖစ္လာႏုိင္ပါတယ္။

ေမး။    ။ ေနမေကာင္းလို႔ ေဆးခန္းမွာေဆးသြားထုိးရင္ေကာ ေရာဂါကူးႏိုင္ပါသလား။

ေျဖ။    ။ တစ္ခါသုံးေဆးထုိးအပ္၊ ေဆးထိုးျပြန္ေတြနဲ႔ေဆးထုိးတာဆုိရင္ေတာ့ ေရာဂါမကူးစက္ႏုိင္ပါဘူး။ တစ္ခါသုံးေဆးထုိးအပ္၊ ေဆးထုိးျပြန္မရွိခဲ့ရင္ ပြက္ပြက္ဆူေနတဲ့ ေရေႏြးမွာ မိနစ္၂၀ ၾကာျပဳတ္ထားတဲ့ ေဆးထိုးကိရိယာနဲ႔အထုိးခံပါက ေရာဂါမကူးႏုိင္ပါဘူး။ ေဆးထုိးတဲ့ကိရိယာကို ဓါတ္ဘူးေတြထဲက ေရေႏြးနဲ႔စိမ္ျပီး တစ္ေယာက္ျပီးတစ္ေယာက္ထုိးေနပါက ေရာဂါပုိးကူးႏုိင္ပါတယ္။

ေမး။    ။ ေခါင္းရိတ္ဓါးကေန ေရာဂါပုိးကူးႏုိင္ပါသလား။

ေျဖ။    ။ ဓါးတစ္ေခ်ာင္းတည္းနဲ႔ တစ္ေယာက္ျပီး တစ္ေယာက္ ဆက္တိုက္ရိတ္သြားမယ္၊ မေတာ္တဆ ေသြးထြက္ခဲ့မယ္ဆုိရင္၊ ဓါးမွာေပေနတဲ့ ေသြးကေန တစ္ဆင့္ ေနာက္တစ္ေယာက္ကို ကူးႏုိင္ပါတယ္။ လူတစ္ေယာက္စီအတြက္ ဓါးတစ္ေခ်ာင္းစီ သီးသန္႔သုံးမယ္ဆိုရင္ ေရာဂါမကူးႏုိင္ေတာ့ပါဘူး။

ေမး။    ။ ေသြးကေနကူးတယ္ဆိုေတာ့ အမ်ဴိးသမီးေတြရာသီလာတဲ့ေသြးကေနေရာ ကူးႏုိင္ပါသလား။

ေျဖ။    ။ ကူးႏုိင္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ရာသီေသြးလာေနတဲ့အခ်ိန္မွာ လိင္ဆက္ဆံရင္ သာမာန္အခ်ိန္ထက္ ပုိျပီးအႏၱရာယ္ပိုမ်ားပါတယ္။ ေရာဂါပုိးရွိတဲ့လူမမာရဲ႕ ရာသီေသြးေပက်န္ေနတဲ႔ အဝတ္ေတြကို သီးသန္႔ ထားျပီး ေရေႏြးျဖင့္ျပဳတ္ျပီးေလ်ာ္ျပီးမွ ျပန္လည္အသုံးျပဳရပါမယ္။ အမ်ဴိးသမီးအသုံးအေဆာင္မ်ားကို တြင္းတူးျခင္း၊ မီးရွိဴ႔ ျမွဳပ္ႏွံျခင္းျပဳလုပ္ရပါမယ္။

ေမး။    ။ အိတ္ခ်္အုိင္ဗီြပုိးရွိတဲ့သူ အနာတရျဖစ္လာျပီးထြက္လာတဲ့ေသြးကို မေတာ္တဆထိမိသြားရင္ ေရာဂါကူးႏိုင္ပါသလား။

ေျဖ။    ။ လူရဲ႕အေရျပားဟာ အျပင္ကေရာဂါပုိးေတြ မဝင္လာႏိုင္ေအာင္ သဘာဝက ဖန္တီးေပးထားတဲ့ အကာအကြယ္တစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြပိုးဟာ အေရျပားကိုေဖာက္ျပီး ခႏၶာကိုယ္ထဲကို မဝင္ နုိင္ပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္ ေသြးထိမိတဲ့ေနရာမွာ အေရျပားပြန္းပဲ့တာမရွိရင္ ေရာဂါပုိးမဝင္ႏိုင္ပါဘူး။ အေရ ျပားပြန္းပဲ့တာရွိေနရင္ ထိမိတဲ့ေနရာကို ခ်က္ခ်င္းဆပ္ျပာနဲ႔ စင္ေအာင္ေဆးလုိက္ရင္ ေရာဂါကူးမဲ့ အႏၱရာယ္ အလြန္နည္းသြားပါတယ္။

ေမး။    ။ ေသြးလွဴရင္ေကာ ေရာဂါပုိးကူးႏိုင္ပါသလား။

ေျဖ။    ။ တစ္ခ်ဴိ႕က ေရာဂါပိုးကူးမွာေၾကာက္လို႔ ေသြးမလွဴတဲ့ သူေတြရွိပါတယ္။ ဒီအယူအဆဟာ လုံးဝ မမွန္ပါဘူး။ ေသြးလွဴတဲ့အခါ ေသြးအလွဴရွင္ဆီကေသြးကို စနစ္တက်ပုိးမႊားသန္႔စင္ထားတဲ့ တစ္ခါသုံး ေဆးထိုးအပ္၊ ေဆးထိုးျပြန္ေတြသုံးျပီး ေဖာက္ယူတာပါ။ ေရာဂါပိုးကူးႏုိင္ဖုိ႔ အႏၱရာယ္လုံးဝ မရွိပါဘူး။

ေမး။    ။ ေရာဂါပုိးရွိတဲ့သူနဲ႔ အတူတူေက်ာင္းတက္ရင္ ေရာဂါပုိးကူးႏိုင္ပါသလား။

ေျဖ။    ။ မကူးႏိုင္ပါဘူး။ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြပိုးဟာ ေန႔စဥ္လူမွူဆက္ဆံေရးကိစၥေတြျဖစ္တဲ့ လက္ဆြဲႏွဳတ္ ဆက္ျခင္း၊ ဖက္ရမ္းႏွဳတ္ဆက္ျခင္း၊ အတူထုိင္ျခင္း၊ အတူတူစားျခင္း၊ အတူတူကစားျခင္းတို႔မွတစ္ဆင့္ မကူးစက္ႏုိင္သလိုအစားအစာ၊ ေရ၊ ပုိုးမႊားပုိးေကာင္၊ အိမ္သာ၊ တံခါးလက္ကိုင္၊ ဇြန္း၊ ပန္းကန္ခြက္ ေယာက္၊ အမ်ားသုံးတယ္လီဖုန္း၊ အမ်ားသုံးေရကူးကန္၊ ခႏၶကိုယ္ထြက္အရည္မ်ားထဲမွ တံေတြး၊ ေခၽြး၊ မ်က္ရည္၊ ဆီး၊မစင္မ်ားမွတစ္ဆင့္လည္းမကူးႏုိင္တဲ့အတြက္ အတူတူေက်ာင္းတက္ရင္ မကူးႏုိင္ပါဘူး။

က်န္းမာေရး ဦးစီးဌာနႏွင့္ ကမၻာ့ကုလသမဂၢ ကေလးမ်ား ရန္ပံုေငြအဖြဲ႕ (ျမန္မာ) တို႔ ပူးေပါင္းထုတ္ေဝေသာ “HIV/AIDS အေမးအေျဖမ်ား” ဟု အမည္ရေသာ စာအုပ္မွ ျပန္လည္ ေရးသား ေဖာ္ျပထားျခင္း ျဖစ္ပါသည္။