ေမး။    ။ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ျဖစ္ေနတဲ့ သူရဲ႕ ေရာဂါလကၡဏာေတြက ဘာေတြပါလဲ။

ေျဖ။    ။ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ကူးစက္ခံရၿပီသူ ၆၀%-၈၀% ဟာ ၅ ႏွစ္မွ ၁၀ ႏွစ္ အတြင္း ဆိုးဝါးတဲ့ ေအအိုက္ဒီအက္စ္ ေရာဂါ ျဖစ္လာၿပီး အသက္ဆံုးရႈံးရေလ့ ရွိပါတယ္။ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ရဲ႕ အဓိက လကၡဏာေတြကေတာ့ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ၁၀% ထက္ပိုေလ်ာ့က်ျခင္း၊ ပိန္က်သြားမယ္ေပါ့။ (ဥပမာ - အစက ေပါင္ ၁၀၀ ရွိတဲ့သူဟာ အခုေပါင္ ၉၀ ောအက္ပဲ ရွိမယ္)။ တစ္လထက္ပိုၿပီး ဝမ္းဆက္တိုက္သြားျခင္း၊ တစ္လထက္ပိုၿပီး အဖ်ား ဆက္တိုက္တက္ေနျခင္း တို႔ျဖစ္ၿပီး ေအအိုင္ဒီအက္စ္ရဲ႕ သာမည လကၡဏာေတြကေတာ့ -
- တစ္လထက္ပိုၿပီး ေခ်ာင္းဆိုးျခင္း၊
- ေရယုန္မ်ား ခႏၶာကိုယ္အႏွံ႔ ေပါက္ျခင္း၊
- အႀကိတ္မ်ား တစ္ကုိယ္လံုး အႏွံ႔အျပား ထြက္ျခင္း၊
- ပါးစပ္ထဲမွာ မွကၡရုမ်ား ထြက္ျခင္း၊
- တစ္ကုိယ္လံုး အေရးျပား ယားယံေယာင္းယမ္းျခင္း တို႔ ျဖစ္ပါတယ္။

ေမး။    ။ ကေလးေတြမွာ ေရာဂါျဖစ္ရင္ ဘယ္လို လကၡဏာေတြမ်ိဳးေတြ ေတြ႕ရပါသလဲ။

ေျဖ။    ။ မ်ားေသာအားျဖင့္ ကေလးအသက္ ၈ လခန္႔မွ ေရာဂါလကၡဏာေတြ စေပၚလာပါတယ္။ တစ္ခါတေလလည္း ေမြးစအခ်န္ကတည္းက စတင္ေပၚေပါက္တတ္ပါတယ္။
- ကေလး ႀကီးထြားမႈ မရွိျခင္း၊ ႀကီးထြားမႈ ေႏွးေကြးျခင္း။
- အသည္း၊ ေဘလံုး၊ အႀကိတ္မ်ား ႀကီးထြားေနျခင္း။
- မၾကာခဏဖ်ားနားျခင္း၊ ကူးစက္ေရာဂါမ်ား ခံစားျခင္း စတဲ့ လကၡဏေတြ ေတြ႕ရပါတယ္။

ေမး။    ။ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ရွိမွန္း သိရင္ ဘာေတြကုိ ေရွာင္သင့္ပါသလဲ။

ေျဖ။    ။ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ရွိတယ္လို႔ ေသခ်ာရင္ ျဖစ္ျဖစ္၊ ေရာဂါပိုး ရႏိုင္တဲ့ အျပဳအမႈလုပ္ခဲ့မိလုိ႔ ကုိယ္မွာ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ရွိတယ္လို႔ သံသယ ဝင္ေနရင္ျဖစ္ျဖစ္၊ သူမာ်းဆီက တျခားေရာဂါေတြ ကုိယ့္ဆီမေရာက္ေအာင္ ဂရုစိုက္ေနထိုင္သလို မိမိရဲ႕ အိတ္ခ်္အုိင္ဗြီ ေရာဂါပိုးဟာ သူတစ္္ပါးဆီကုိ ထပ္မံကူးစက္ မသြားေအာင္ ျပဳမႈေနထိုင္ေနရပါမယ္။ လိင္ဆက္ဆံတုိင္း ကြန္ဒံုးသံုးပါ။ ေဆးထိုးအပ္ေဆးထိုး ႁပြန္နဲ႔ အေရျပားေဖာက္တဲ့ ပစၥည္းေတြကို တျခားသူနဲ႔ မွ်ေဝသံုးတာကို ေရွာင္ပါ။ ေသြးမလွဴပါနဲ႔။ မ်က္ၾကည့လႊာလွဴတာ၊ တျခားကုိယ္အဂၤါ အစိတ္အပိုင္းလွဴတာကုိလည္း ေရွာင္ရပါမယ္။

ေမး။    ။ အိတ္ခ်္အုိင္ဗြီပိုး ရွိေနသူ တစ္ေယာက္အေနနဲ႔ ဘာေတြကုိ လုိက္နာေဆာင္ရြက္ရပါမလဲ။

ေျဖ။    ။ အာဟာရ ျပည္ဝတဲ့ အစားအစာ၊ လက္ဆတ္တဲ့ အစာေတြကုိစားပါ။ ငါး၊ အသား၊ အသည္းစတဲ့ အသားဓာတ္ေတြ၊ ထမင္း၊ ဂ်ံဳ၊ ေပါင္မုန္႔စတဲ့ ကစီဓာတ္ေတြ အသီးအရြက္စတဲ့ ဗီတာမင္ ဓာတ္ပါတဲ့ အစားေသာက္ေတြကို အေလးထားၿပီး စားပါ။ ေဆးလိပ္၊ အရက္ ေရွာင္ပါ။ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ထားပါ။ အေကာင္းဘက္ကုိ ေတြးပါ။ စိတ္ဓာတ္မက်ပါနဲ႔။ စိတ္ေပ်ာ္ေအာင္ ေနပါ။ ပင္ပင္ပန္းပန္း လုပ္ရတဲ့ အလုပ္ကို မလုပ္ပါနဲ႔။ အိပ္ေရးဝေအာင္ အိပ္ပါ။ သင့္ေတြတဲ့ ကုိယ္ကာယ ေလ့က်င့္ခန္း မွန္မွန္လုပ္ပါ။ ဘာသာေရး ကုိင္း႐ႈိင္းပါ။ တရားထိုင္ပါ။ အမ်ားအက်ိဳးရွိမယ့္အလုပ္ေတြ လုပ္ပါ။ မိသားစု၊ သူငယ္ခ်င္းေတြနဲ႔ မွန္မွန္ေတြ႔ဆံုၿပီး စကားေျပာပါ။ သူတို႔ရဲ႕ အားေမးမႈကုိ ခံယူပါ။ က်န္းမာေရးစစ္ေဆးမႈကုိ ပံုမွန္ခံယူပါ။ ဆရာဝန္ လမ္းညႊန္တဲ့အတုိင္း လုိက္နာပါ။ အဲဒီလို ေနမယ္ဆိုရင္ တျခားေနာက္ဆက္တြဲ ေရာဂါေတြအျဖစ္နည္းၿပီး၊ အသက္ရွည္ရွည္ေနႏိုင္ပါလိမ့္မယ္။

ေမး။    ။ ေအအိုင္ဒီအက္ ျဖစ္ေနတဲ့ သူငယ္ခ်င္းကို သနားပါတယ္။ သူကို အားတက္ေအာင္ ဘယ္လို ဘယ္ပံု အားေမးကူညီရပါမလဲ။

ေျဖ။    ။ ေလ့လာခ်က္ေတြအရ မိသားစု၊ ေဆြမ်ိဳး၊ မိတ္ေဆြေတြရဲ႕ ပံုပုိးမႈနဲ႔ အားေမးမႈကုိ ျပည့္ျပည့္ဝဝရတဲ့ သူေတြဟာ ပိုၿပီး ေနေကာင္းၾကပါတယ္။ သူငယ္ခ်င္း အိမ္ကုိ မၾကာခဏ သြားလည္ပါ။ လူမမာအေနနဲ႔ စကားျပာဖို႔၊ ေဆးခန္းျပဖို႔ အေဖာ္လိုရင္ အခ်ိန္ေပး ကူညီပါ။ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ ထားဖို႔၊ စိတ္ဓာတ္မက်ဖို႔၊ လုပ္စရာရွိတာ လုပ္သင့္တာ ေတြကို ဆက္လုပ္ဖို႔ အားေပးပါ။ ႏွစ္သိမ့္ပါ။ တတ္ႏိုင္တဲ့ အကူအညီေပးပါ။ ဒီလိူလူနာေတြက ကိုယ့္ကုိယ္ကုိ တိုးတက္ေအာင္ ၾကိဳးပမ္းရာမွာ လြယ္ကူေအာင္ ၊ လုပ္ခ်င္စိတ္ေတြ အရွိန္မက်ေအာင္၊ စိတ္ဓာတ္က်ၿပီး ေရာဂါနဲ႔ ေလာကကို အ႐ႈံးေပးခ်င္တဲ့စိတ္ေတြ လႊမ္းမိုးမသြားရေအာင္ ပတ္ဝန္းက်င့္ရဲ႕ ပံ့ပိုးအားေပးမႈ အင္မတန္လိုပါတယ္။ လူမမာရဲ႕ ပူပန္ေသာကေတြဟာ မ်ားျပား႐ႈပ္ေထြးလြန္းလို႔ တာခါတရံ သာမန္လူေတြက ႏွစ္သိမ့္ေျဖရွင္း မေပးႏုိ္င္တာေတြ ရွိပါတယ္။ အဲဒီအခါ ႏွစ္သိမ့္ေဆြးေႏြး ပညာေပး အဖြဲ႔ရွိတဲ့ ေနရာကုိ ေခၚသြားေပးပါ။

က်န္းမာေရး ဦးစီးဌာနႏွင့္ ကမၻာ့ကုလသမဂၢ ကေလးမ်ား ရန္ပံုေငြအဖြဲ႕ (ျမန္မာ) တို႔ ပူးေပါင္းထုတ္ေဝေသာ “HIV/AIDS အေမးအေျဖမ်ား” ဟု အမည္ရေသာ စာအုပ္မွ ျပန္လည္ ေရးသား ေဖာ္ျပထားျခင္း ျဖစ္ပါသည္။