အေမး။       ။ HIV ပိုး ရွိသူဟာေဆးမွန္မွန္ေသာက္ေနရင္ သက္တမ္း ဘယ္ေလာက္ရွည္နိုင္ပါသလဲ ဆရာ?

အေျဖ။        ။ သက္တမ္း ဘယ္ေလာက္ေနႏိုင္သလဲဆုိတာ အတိအက် တြက္ခ်က္ရခက္ပါတယ္။

HIV ပိုးရွိသူရဲ႕ သက္တမ္းကို လြမ္းမိုးတဲ့ အခ်က္ေတြက -
၁) ပိုးရွိသူရဲ႕ ခုခံအား
၂) ပိုးရွိသူရဲ႕ ပိုးပမာဏ
၃) ပိုးရွိသူရဲ႕ အျပဳအမူ အေနအထိုင္ စတာေတြျဖစ္ပါတယ္။

ဒီအျပဳအမူ အေနအထိုင္မွာ ဘာေတြပါလဲ ဆိုေတာ့ ကိုယ့္ကိုကိုယ္ ဘယ္ေလာက္က်န္းမာေရး ဂရုစိုက္သလဲဆိုျပီး ျပန္ေမးရပါတယ္..
က်န္းမာေရးလို႔ ေျပာရင္ ရုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာ၊ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ၊ လူမႈပိုင္းဆိုင္ရာ က်န္းမာေရး အားလံုးပါ၀င္ပါတယ္...

ဥပမာ - ပံုမွန္ ေဆးကုသမႈခံယူတာ၊ ဆရာ၀န္/ဆရာမေတြနဲ႔ တိုင္ပင္ေဆြးေႏြးတာ ေလ့က်င့္ခန္း မွန္မွန္လုပ္တာ၊ အိပ္ေရး၀ေအာင္အိပ္တာ၊ အစားအေသာက္ ဂရုစိုက္တာ၊ တစ္ကိုယ္ေရ သန္႔ရွင္းေရး လုပ္တာ၊ ဂီတ၊ ပန္းခ်ီစတဲ့ စိတ္အပန္းေျဖစရာေတြ လုပ္တာ၊ မိတ္ေဆြေတြနဲ႔ အခင္မင္မပ်က္ ေပါင္းသင္းေနထိုင္တာ၊ ဘာသာေရး လူမႈေရး လုပ္ငန္းေတြပါ၀င္တာ မူးယစ္ေဆး၊ အရက္၊ ေဆးလိပ္စတာေတြ ေရွာင္တာ လိင္ဆက္ဆံတိုင္း အျမဲ ကြန္ဒံုးသံုးတာ၊ ကာသလားေရာဂါေတြရွိရင္ အခ်ိန္မီ ကုသတာ၊ ART ေဆးေသာက္ေနသူျဖစ္ရင္ ေဆးကို အခ်ိန္မွန္မွန္ေသာက္တာ၊ ေဆးမီးတိုေတြနဲ႔မကုပဲ ကြ်မ္းက်င္တဲ့ က်န္းမာေရး ၀န္ထမ္းေတြနဲ႔ ကုသတာ.... စတာေတြက ေရာဂါပိုးရွိသူရဲ႕ သက္တမ္းကို ဆံုးျဖတ္ပါတယ္။

ထင္ရွားတဲ့ ဥပမာ တစ္ခုေျပာရရင္ အာဖရိကမွာ ေရာဂါပိုးရွိတဲ့ လူတစ္ေယာက္ဟာ အထက္က ေဖာ္ျပခဲ့တာေတြကို လိုက္နာလို႔ ေဆးေသာက္စရာေတာင္ မလိုပဲ အသက္ ၂၀ ေက်ာ္ အသက္ရွင္ေနႏိုင္ပါတယ္..

အေမး။       ။ HIV ပိုးရထားတဲ့ သူဟာ ေဆးေသာက္ေနလည္း နွစ္ေတြႀကာလာတာနဲ႔အမ်ွ ပိန္လာပါသလား ဆရာ?

အေျဖ။        ။ ေဆးေသာက္တာ ႏွစ္ၾကာရင္ ပိန္တယ္ဆိုတာေတာ့ အျမဲတမ္း မမွန္ပါဘူး။ ပိန္တယ္ ၀တယ္ဆိုတာ ေသာက္တဲ့ ေဆးေပၚမူတည္ပါတယ္။ တစ္ခ်ိဳ႕ ေဆးေတြက အဆီပိုေတြ စုေစလို႔ ၀တတ္ပါတယ္။
ဥပမာ - Nevarapin ေဆးပါတာကို ေသာက္ေနရင္ မ်က္ႏွာ အေရျပားက်တာမ်ိဳး ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ ဒါဆို ပိန္သလိုျဖစ္သြားတယ္။ ဒီအတြက္ေတာ့ ဆရာ၀န္နဲ႔ ေသေသခ်ာခ်ာ တိုင္ပင္ရမွာပါ။ ဒါ႔အျပင္ လူနာရဲ႕ အေနအထိုင္ အစားအေသာက္နဲ႔လည္း ဆိုင္ပါတယ္။

ဥပမာ - အေနာက္ႏိုင္ငံေတြမွာ HIV ပိုးရွိသူေတြက လူ၀ၾကီးေတြပါ။ ARV ေဆးလည္းေသာက္တယ္ ဒါေပမယ့္ အေနအထိုင္ စာေသာက္မႈပံုစံေၾကာင္႔ ဝေနၾကတယ္။ သူတို႔က ႏွလံုးေရာဂါ၊ ဆီးခ်ိဳေရာဂါေတြပါ ျဖစ္တဲ့ အထိ အ၀လြန္ၾကပါတယ္။

ေဆးေသာက္ေနရင္း တျဖည္းျဖည္း ကို္ယ္အေလးခ်ိန္က်လာရင္ေတာ့ AIDS အဆင့္ ေရာက္ေနျပီလားလို႔ စစ္ေဆးရမွာပါ။ HIV ပုိးရွိသူေတြ ဆရာ၀န္နဲ႔ ပံုမွန္ျပပါဆိုတာ ဒီအခ်က္ေတြကို စစ္ေဆးရေအာင္ပါ။

အေမး။      ။ ေဆးေသာက္ခ်ိန္နာရီဝက္ တစ္နာရီ ကြာရံုနဲ႔ေဆးအာနိသင္ မတိုးေတာ့ဘူးလား ဆရာ?

အေျဖ။      ။ ARV ေဆးေသာက္ေနသူေတြ အတြက္ ပံုမွန္ေသာက္ဖို႔က အဓိကပါ။
ဥပမာ - ေန႔စဥ္ နံနက္တိုင္းေသာက္ရင္ မေမ့ေတာ့ဘူးေလ။ အခ်ိန္ အတိအက် ေသာက္ႏိုင္ရင္ ပိုေကာင္းပါတယ္။ ဘာလို႔လဲဆိုေတာ့ ARV ေဆးေတြကို ခႏၶာကိုယ္က ပံုမွန္ စုပ္ယူတာ၊ အသံုးျပဳတာျဖစ္ဖို႔ အခ်ိန္မွန္ေသာက္ဖို႔ တိုက္တြန္းတာျဖစ္ပါတယ္။

တစ္ခ်ိဳ႕က ဒီေန႔ မနက္ေသာက္လိုက္၊ ေနာက္ေန႔ ညဘက္ေသာက္လိုက္။ အခ်ိန္မမွန္ေတာ့ ေသာက္ဖို႔ ေမ့သြားတတ္ပါတယ္။ ဒါဆို ေဆးယဥ္ပါးႏိုင္ပါတယ္။ အာနိသင္ နည္းႏိုင္ပါတယ္။ တစ္ခ်ိဳ႕ လူနာေတြ ဆို ေဆးေသာက္ဖို႔ မေမ့ ရေလေအာင္ နာရီနဲ႔ အခ်က္ေပးတာ (alarm) ေတာင္လုပ္ထား တတ္ၾကပါတယ္။

လမင္းကို