မိမိ မိသားစုအတြင္း၊ သူငယ္ခ်င္း အေပါင္းအသင္းအတြင္း HIV/AIDS ျဖစ္ေနသူမ်ားရွိလွ်င္ မ်ားေသာ အားျဖင့္ HIV ႏွင့္ေနထိုင္သူမ်ားအား ႏွိမ့္ခ်ျခင္း၊ ခြဲျခားဆက္ဆံျခင္း ရွိလာတတ္သည့္အျပင္ မိသားစု၀င္မ်ား အေနျဖင့္ ျပဳစုေစာင့္ေရွာက္ရန္ ေၾကာက္ရြံ႕ေနတတ္ၾကပါသည္။ အေၾကာင္းမွာ ေရာဂါပိုး ကူးစက္ခံမႈကို ေသေသ ခ်ာခ်ာ မသိရွိၾကျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္ပါသည္။ HIV ပိုးရွိသူမ်ားကို ေန႔စဥ္ လူမႈဆက္ဆံေရးျဖစ္တဲ့ လက္ဆြဲ ႏႈတ္ဆက္ျခင္း၊ ဖက္ရမ္းႏႈတ္ဆက္ျခင္း၊ အတူေနထိုင္ျခင္း၊ အတူစားေသာက္ျခင္း၊ အတူကစားျခင္းမွတစ္ဆင့္ မကူးစက္ႏိုင္သလို အစားအစာ၊ ေရ၊ ပိုးေကာင္မႊားေကာင္၊ အိမ္သာ၊ တံခါးလက္ကိုင္၊ ဇြန္း၊ ပန္းကန္ ခြက္ေယာက္၊ အမ်ားသံုးတယ္လီဖုန္း၊ အမ်ားသံုးေရကူးကန္၊ ခႏၡာကိုယ္ထြက္ အရည္မ်ားထဲမွ တံေတြး၊ ေခၽြး၊ မ်က္ရည္၊ ဆီး၊ မစင္မ်ား မွတစ္ဆင့္လည္း မကူးစက္ႏိုင္ေပ။
AIDS ေရာဂါ႐ွင္ေတြကို ေဆး႐ံုမွာ အၿမဲထားၿပီး ကုသဖို႔မလိုပါ။ ေ၀ဒနာျပင္းထန္စြာ ခံစား ေနရသည့္ အခ်ိန္အခါ၌သာ ေဆး႐ံုတင္ရန္လိုအပ္ပါသည္။ က်န္အခ်ိန္မ်ားတြင္ မိမိတို႔အိမ္မွာသာ ထား႐ွိၿပီး အတူေန မိသားစုမ်ားက ျပဳစုေစာင့္ေ႐ွာက္ေပးရန္သာ လိုပါသည္။ လူ႕အသိုင္းအ၀ို္င္းက ေပးႏိုင္ေသာ အေကာင္းဆံုး ကုထံုးမွာ လူနာကို ေလးေလးနက္နက္ နားလည္ေပးျခင္းပင္ျဖစ္ပါသည္။ နာက်င္မႈ ေ၀ဒနာ ခံစားရမႈတို႔ကို လူတိုင္း ေၾကာက္ၾကသည္။ ေသျခင္းတရားကို ပို၍ပင္ ေၾကာက္ၾကေသးသည္။ မိမိတစ္သက္လံုးေနလာေသာ ပတ္၀န္းက်င္ လူမႈအသိုင္းအ၀ိုင္းက မိမိကို ၀ိုင္းပယ္၍ ႐ွင္လ်က္ႏွင့္ ေသေနရသည့္ဘ၀ကို အေၾကာက္ဆံုးျဖစ္သည္။
လူတိုင္းသိထားရမည့္ အခ်က္မွာ HIV ပိုး႐ွိေသာ သူမ်ားသည္လည္း နွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ က်န္းမာစြာေနထိုင္ႏို္င္၊ လူ႕ဘ၀ကို အက်ိဳးျပဳႏိုင္သည္ဆိုေသာ အခ်က္ပင္ ျဖစ္ပါသည္။ ARV ေဆးမ်ား လက္လွမ္းမီလာလွ်င္ က်န္းမာစြာ ေနထိုင္ႏိုင္ေသာ ႏွစ္ပိုမို႐ွည္လာႏိုင္သည္။ မိသားစုဘ၀တြင္ တစ္ဦးတစ္ေယာက္ သာမန္ေနထိုင္ မေကာင္းျဖစ္ပါက ျပဳစုကုသရန္ ဗဟုသုတ႐ွိၿပီး၊ တတ္ကၽြမ္း ၾကပါသည္။ HIV/AIDS ေ၀ဒနာ႐ွင္မ်ားကို ျပဳစုရာတြင္လည္း ဤတတ္ကၽြမ္းမႈမ်ိဳးကိုသာ လိုအပ္ပါသည္။ ဆိုလိုသည္မွာ HIV/AIDS ေ၀ဒနာသည္မ်ားကို ျပဳစုျခင္းသည္ သာမန္ဖ်ားနာသူ မ်ားအား ျပဳစုပံုႏွင့္ အတူတူပင္ ျဖစ္ပါသည္။ ေရာဂါေ၀ဒနာ ျပင္းထန္လြန္းမွသာ၊ ေရာဂါ ကၽြမ္းခ်ိန္မွသာ ေဆး႐ံုတင္ရန္ျဖစ္ပါသည္။ သာမန္အခ်န္၌ အိမ္မွာပင္ ျပဳစုႏိုင္ပါသည္။
အေျခခံျပဳစုရမည့္ လိုအပ္ခ်က္မ်ားအနက္ အစားအစာႏွင့္ ပတ္သက္၍ အဟာရျပည့္၀ေသာ အစားအစာကို စားပါေစ။ အလြန္စပ္ေသာ၊ အရသာလြန္ကဲေသာ လက္လုပ္ခ်ဥ္မ်ားကို ေကၽြးရပါ။ အေၾကာင္းမွာ ၀မ္းေလွ်ာႏိုင္၍ ျဖစ္ပါသည္။ ေပ်ာ့ေျပာင္းေသာ အစာကို နည္းနည္းႏွင့္ တစ္ေန႔ ၄/၅ ႀကိမ္ ခဏခဏ စားပါေစ။ အရက္ႏွင့္ေဆးလိပ္ကို မေသာက္ေစရန္ႏွင့္ သန္႐ွင္းေသာ ေသာက္ေရသန္႕ သို႔မဟုတ္ ႀကိဳခ်က္ၿပီး သန္႔႐ွင္းေသာေရကို တစ္ေန႕ ၆/၈ ခြက္အထိေသာက္ပါေစ။ လူနာကို ထားရာတြင္ သန္႔႐ွင္းေသာ ေနရာထိုင္ခင္း၌ ေလေကာင္းေလသန္႔ ရ႐ွိရန္ ျပဴတင္းေပါက္မ်ား ဖြင့္ထားရန္ လိုပါသည္။ လူနာ၏အိပ္ယာ၊ ေခါင္းအံုးႏွင့္ ေစာင္မ်ား အၿမဲသန္႔႐ွင္းပါေစ။
အိပ္ယာခင္း၊ ေခါင္းအံုးစြပ္မ်ား မၾကာခဏလဲလွယ္ေပးပါ။ အကယ္၍ ေသြးေပေနေသာ အ၀တ္အစားမ်ား႐ွိပါက ပိုးေသရန္အတြက္ အစြန္းခၽြတ္ေဆးစိမ္၍ ေလွ်ာ္ဖြတ္ရန္ လိုအပ္ပါသည္။ တစ္ကိုယ္ေရ သန္႔႐ွင္းမႈ အတြက္ ေရခ်ိဳး၊ ေခါင္းေလွ်ာ္ျပဳလုပ္ရန္ လိုပါသည္။ သြားမွန္မွန္တိုက္ရမည္။ သြားတိုက္တံႏွင့္ မုတ္ဆိတ္ရိတ္ဒါးကို သီးသန္႔ထားပါ။ မွ်ေ၀မသံုးစြဲပါႏွင့္၊ အစာမစားမွီႏွင့္ စားၿပီးလက္ေဆးေစပါ။ အိမ္သာတက္ၿပီးပါကလည္း လက္ကိုေသျခာစြာေဆးေၾကာပါေစ။ HIV သည္ ထမင္းစား ပန္ကန္ ခြက္ေယာက္မ်ားကို သန္႔႐ွင္းေသာေရျဖင့္ ေဆးေၾကာရန္၊ ေဆးတိုက္ရာတြင္ ေဆးကိုအခ်ိန္မွန္၊ အေရအတြက္ မွန္မွန္တိုက္ပါ။ ေဆးတိုက္ၿပီးတိုင္း၊ ေရတိုက္ရန္ လိုပါသည္။ လူနာအေနျဖင့္ ေမာပန္းျခင္း၊ အစာစားလိုစိတ္မ႐ွိပါက အဟာရျပည့္၀ေသာ အစာမ်ားကိုသာ ေကၽြးပါ။ ႏို႔၊ လတ္ဆတ္ေသာ သစ္သီးေဖ်ာ္ရည္ အစ႐ွိေသာ အဟာရ႐ွိေသာ အစာ၊ အစာေပ်ာ့မ်ား နည္းနည္းႏွင့္ ခဏခဏ စားပါေစ။ လိုအပ္ပါက ဗီတာမင္အားေဆး စားေပးပါ။ လူနာမ်ားအား အားေပးစကားေျပာရန္ မေမ့ပါႏွင့္ မူးေ၀ေအာ့အန္ပါက (၁) နာရီ (၂) နာရီမွ် အစာႏွင့္ေရကို မတိုက္ေကၽြးပါႏွင့္၊ ေရေႏြး၊ လက္ဘက္ရည္ၾကမ္းျဖင့္ အာလုတ္က်င္းေစၿပီး၊ အမိုးနီးယား ႐ႈႏိုင္သည္။ အဓိကအားျဖင့္ လူနာ စိတ္ဓါတ္က်မႈ သက္သာေစရန္ အားေပးရမည္။ သူ႕ကိုေျပာသည္မ်ားကို စိတ္ပါ၀င္စားစြာ နားေထာင္ ေပးပါ။ လူနာအနီး အတူေနသူ တစ္ဦး႐ွိရန္ လိုပါသည္။ လူနာအားေႏြးေထြးမႈျပရန္ လိုပါသည္။ လူနာအား စိတ္ေရာကိုယ္ပါ ကူညီေၾကာင္းျပသပါ။ စိတ္ၿငိမ္ေစရန္ စိတ္ဖိစီးျခင္းေလ်ာ့က်ေစရန္ တရားမွတ္၊ တရားးထိုင္ျခင္းျပဳလုပ္ရန္ အားေပးရပါမည္။
အႏွစ္ခ်ဳပ္တင္ျပလိုသည္မွာ HIV ပိုး ကူးစက္ ခံရသူမ်ားသည္လည္း သာမန္လူမ်ား ပင္ျဖစ္သည္။ သာမန္လူမ်ားကဲ့သို႕လည္း စိတ္ေရာကိုယ္ပါ က်န္းမာေရးအတြက္ ေဆာင္႐ြက္ ေနၾကရသည္။ HIV/AIDS ႏွင့္အတူ ေနထိုင္သူမ်ားအေပၚ လူအမ်ားစုသည္ မေကာင္းျမင္ အယူေကာင္းမွာ လူအမ်ားသည္ အၾကင္တရား ကင္းမဲ့၍ မဟုတ္ပဲ ေရာဂါအေၾကာင္း ေသေသခ်ာခ်ာ နားမလည္ပဲ၊ အယူအဆ အမွားမ်ား႐ွိေနျခင္း ေၾကာင့္ျဖစ္သည္။ သို႕ျဖစ္၍ HIV/AIDS လူနာမ်ားအား မိသားစုအျဖစ္ ခ်စ္ခင္ရင္းႏွီးစြာ ေျပာဆိုဆက္ဆံၿပီး အနီးကပ္ ျပဳစုေစာင့္ေ႐ွာက္ကာ တတ္ကၽြမ္းနားလည္ေသာ ဆရာ၀န္ႀကီးမ်ားႏွင့္ တိုင္ပင္၍ အၿမဲမျပတ္ ၫႊန္ၾကားသည့္အတိုင္း လိုက္နာလုပ္ေဆာင္ပါက လူ႕ဘ၀သက္တမ္းေစ့ ေနသြားရၿပီး၊ အမ်ားအက်ိဳး၊ မိသားစုအက်ိဳးအတြက္ ေဆာင္႐ြက္ႏိုုင္သည့္ တန္ဖိုး႐ွိေသာ လူတစ္ဦး အျဖစ္ေနႏိုင္မည္ျဖစ္ပါေၾကာင္း တင္ျပအပ္ပါသည္။
ဦးေစာေငြ
ဒု-ဥကၠဌ(စီမံ/လုပ္ငန္း) (MANA) ဗဟို
