ကမာၻနဲ႔
အဝန္း ရင္ဆိုင္ ေတြ႕ႀကံဳေနရတဲ့ HIV/AIDS နဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ႏိုင္ငံတကာက ပူးေပါင္း
ေဆာင္ရြက္ႏိုင္ၾကဖို႔ World AIDS Day အျဖစ္ ဒီဇင္ဘာလ ၁ ရက္ေန႔ကို သတ္မွတ္
ထားပါတယ္။ ဖူးငံု သတင္းသမားမ်ား အေနနဲ႔ World AIDS Day ေန႔မွာ ပါဝင္ပူးေပါင္း
ေဆာင္ရြက္ႏိုင္ဖို႔ သတင္းမ်ား ေပးပို႔ ႏိုင္ရန္နဲ႔ သတင္း ေရးသားရာမွာ လိုက္နာရမယ့္
အခ်က္အလက္မ်ား၊ က်င့္ဝတ္မ်ား၊ အခြင့္အေရးနဲ႔ တာဝန္ ရွိမႈမ်ားကို ေဖာ္ျပခဲ့ေပးၿပီး
ျဖစ္ပါတယ္။ အထူး သတိျပဳရမွာက HIV/AIDS နဲ႔ ေနထိုင္သူမ်ားဟာ သူတို႔ရဲ႕ကိုယ္ေရး
ကိုယ္တာကိစၥမ်ားကို ဖြင့္ဟေျပာလိုတဲ့ဆႏၵ မရွိၾကဘူး ဆိုတာပါပဲ။ အဲဒီအေျခအေနကို ေက်ာ္ျဖတ္ႏိုင္ဖို႔
နည္းလမ္းကေတာ့ ေဝဒနာသည္က မိမိကိုယံုၾကည္ ႏိုင္ေလာက္တဲ့ စိတ္ေနစိတ္ထား ရွိတဲ့
သတင္းေထာက္ တစ္ေယာက္အျဖစ္ ျမင္ေစဖို႔ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ သတင္းသမား အေနနဲ႔ HIV/AIDS ေဝဒနာရွင္မ်ားရဲ႕
သတင္းမ်ားကို ေရးသားရာမွာ ႐ိုးသားမႈ ရွိၿပီး လူ႔ဂုဏ္သိကၡာကို ေလးစား ကာကြယ္တဲ့
သတင္းသမား ျဖစ္ဖို႔ လိုပါတယ္။

ဒါေၾကာင့္မို႔
အဲဒီသတင္းမ်ဳိးကို ေရးသားေတာ့မယ္ ဆိုရင္ ေအာက္မွာေဖာ္ျပထားတဲ့ အခ်က္အလက္မ်ားကို
အထူးသတိျပဳဖို႔ လိုပါတယ္။ ဒီအခ်က္အလက္ ေတြကုိ HIV/AIDS မဲေခါင္ျမစ္ဝွမ္း ေဒသအစီအစဥ္က
ထုတ္ေဝတဲ့ Media Guide for Reporting HIV/AIDS စာအုပ္က ရယူ ေဖာ္ျပထားတာ ျဖစ္ပါတယ္။

အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြ/ေအအိုင္ဒီအက္စ္ႏွင့္
ေနထုိင္သူမ်ား၏ အေၾကာင္း သင္ သတင္း ေရးသားေတာ့မည္ ဆိုပါက ေအာက္ပါ အခ်က္မ်ားကို
သင္၏ စိတ္ထဲတြင္ အၿမဲ မွတ္သားထားဖို႔ လိုသည္။

၁။
အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီႏွင့္ ေနသည္ ဆိုသည္မွာ ထိုသူ၏ ပုဂိၢဳလ္ေရး ကိစၥသာ ျဖစ္သည္။
သင့္အေနျဖင့္ မျဖစ္မေန ေသခ်ာေပါက္ လုပ္ရမည့္ ကိစၥမွာ သင္ သတင္း မေရးခင္ကတည္းက
ထိုသူတို႔က နားလည္စြာျဖင့္ သေဘာတူညီ ၿပီးမွသာ သူတို႔အေၾကာင္း ေရးသား ထုတ္ေဝရန္။

၂။
သတင္းတြင္ သံုးစြဲမည့္ ဓာတ္ပံုမ်ားကိုလည္း အလားတူ ကာယကံ ရွင္မ်ားက ႀကိဳတင္
သေဘာတူၿပီးမွသာ ထည့္ရန္။

၃။
အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြ/ေအအိုင္ဒီအက္စ္ႏွင့္ ေနထိုင္ ေနသူမ်ားကို ေတြ႕ဆံု ေမးျမန္းမႈ
မျပဳခင္ ကတည္းက သင္သည္ သတင္းေထာက္ တစ္ေယာက္ ျဖစ္ေၾကာင္း သူတို႔အား အသိေပး
ေျပာျပရမည္။ သင့္နာမည္၊ သင့္အဖြဲ႕ အစည္းႏွင့္ ဘယ္လိုသတင္း ေဆာင္းပါးမ်ား
ေရးေၾကာင္း သင္က သူတို႔အား ေျပာျပရမည္။

၄။
အဆိုပါ လူပုဂိၢဳလ္က ခြင့္ျပဳ၍ သင္က ေရးသားေသာ္လည္း သင့္ သတင္းေၾကာင့္ အဆိုပါ
လူပုဂၢိဳလ္အား ထိခိုက္ နစ္နာသြားျခင္း မရွိေစရန္ အေသအခ်ာ ဂ႐ုစိုက္ပါ။ ထို႔ေၾကာင့္
အေသးစိတ္ ေမးခြန္းမ်ား ေမးျမန္းဖို႔ လိုသည္။

၅။
ေသခ်ာေအာင္ လုပ္ရမည့္ ေနာက္တစ္ခ်က္မွာ အကယ္၍ အဆိုပါ ပုဂိၢဳလ္က သူ႔ဆႏၵအရ သေဘာတူသည္
ဆိုေသာ္လည္း ထိုသေဘာ တူညီခ်က္ ဆိုသည္ကို ကာယကံရွင္က အမွန္တကယ္ သေဘာေပါက္ျခင္း ရွိ၊
မရွိ အတိအက် သိဖို႔လိုသည္။ အကယ္၍ သင့္အေနျဖင့္ သံသယ ရွိေနေသးပါက လုိအပ္ေသာ
ေနာက္ထပ္ သတင္း အခ်က္အလက္မ်ားကို ရွာေဖြ၍ ကာယကံရွင္ အား ထိုသတင္း အခ်က္အလက္မ်ားကို
ေပးရမည္။ အေသးစိတ္ ေဆာင္ရြက္ပါ။

“ခင္ဗ်ား
အေနနဲ႔ ၁၉၉၇ ကတည္းက အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြ ရွိေနၿပီ ဆိုတာကို သိထားခဲ့တယ္။ ဒါေပမယ့္
အခုအထိ ခင္ဗ်ားဟာ က်န္းမာၿပီး၊ ခင္ဗ်ားရဲ႕႐ံုးမွာ ဆက္အလုပ္ လုပ္ေနတယ္ဆိုတဲ့
အေၾကာင္းကို ကြၽန္ေတာ္တို႔ သတင္းေရးၿပီး ပံုႏွိပ္ ထုတ္ေဝမယ္ ဆိုရင္ ခင္ဗ်ား အေနနဲ႔
ခြင့္ျပဳ သေဘာ တူပါသလား” တစ္ခ်ိန္ တည္းတြင္ သင့္အေနျဖင့္ ေသခ်ာေအာင္ လုပ္ရမည့္
အခ်က္မွာ ကာယကံရွင္သည္ သူ၏ သတင္းႏွင့္ ပတ္သက္၍ သင္ဘာလုပ္မလဲ ဆိုတာ သိေနဖို႔
လိုသည္။ သင့္အေနျဖင့္ ဘာတစ္ခုကိုမွ ထိန္ခ်န္၊ ဖံုးကြယ္ မထားပါႏွင့္။ ထိုသူသည္
ဘာအျပစ္မွ ရွိသူ မဟုတ္။ သင္ႏွင့္ စကား ေျပာေနရျခင္းသည္ ထိုသူ႔အတြက္ ဝန္ထုပ္ ဝန္ပိုးႀကီးသဖြယ္
မျဖစ္သင့္ေပ။

အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီ/ေအအိုင္ဒီအက္စ္ႏွင့္
ေနထိုင္ေနသူ အေတာ္မ်ားမ်ားသည္ အကယ္၍ သူတို႔ ဇာတ္လမ္းမ်ားကို ထိန္းသိမ္းထားႏိုင္သည္
ဟူေသာ အခြင့္အေရးကို အျပည့္အစံု နားမလည္သည့္ အတြက္လည္း ျဖစ္သည္။ ထို႔အတြက္ သူတို႔
နာမည္မ်ားကို သာမက ေမးလာသမွ် ေမးခြန္းမ်ားကို ေျဖေလ့ရွိၾကသည္။ ထို႔ေၾကာင့္
သတင္းသမား အေနျဖင့္ ကာယကံရွင္မ်ားကို ထိုသတင္း အခ်က္အလက္မ်ားသည္ ဘယ္သို႔ ေရာက္သြား၍
ဘယ္လို ပံုႏွိပ္ ထုတ္ေဝမည္ ျဖစ္ေၾကာင္း အရင္ဦးဆံုး ေသေသခ်ာခ်ာ ရွင္းလင္းျပၿပီးမွ
သူတို႔၏ ဆႏၵ သေဘာ တူညီခ်က္ကို ေတာင္းခံပါ။

၆။
ဓာတ္ပံု၊ ဗီဒီယိုႏွင့္ ေဆာင္းပါးမ်ားကို အသံုးျပဳေသာ အခါ ထိုအထဲတြင္ ပါ၀င္ေနေသာ
သူမ်ားသည္ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြ/ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ရွိေနသည္ဟု ေစာင္းပါး ရိပ္ျခည္
ေျပာသလိုမ်ဳိး မျဖစ္ေစရန္ သတိထားပါ။ အခ်ဳိ႕ကိစၥ အေတာ္မ်ားမ်ားတြင္ အယ္ဒီတာမ်ားသည္
သတင္းဇာတ္လမ္း အတြက္ အသံုးျပဳရန္ မသင့္ေတာ္သည့္ ဓာတ္ပံု ဖိုင္မ်ားထဲမွ ဓာတ္ပံုတခ်ဳိ႕ကို
ေရြးခ်ယ္၍ သံုးတတ္ေလ့ ရွိသည္။ အမည္ တပ္ထားေသာ လူမ်က္ႏွာ ဓာတ္ပံုမ်ားႏွင့္
တည္ေနရာမ်ား၏ ဓာတ္ပံုမ်ားသည္ သတင္းေခါင္းစဥ္ႏွင့္ ဆက္စပ္ ေနတတ္ေသာ္လည္း သတင္းဇာတ္လမ္း
တစ္ခုလံုးႏွင့္ ဆက္စပ္ ပတ္သက္ေနသည္ဟု ဆို၍မရ။ ထိုသို႔ မွားယြင္း ေရြးခ်ယ္ျခင္းသည္
နားလည္မႈ လြဲမွားေစသလို သတင္း မတိက်မႈကိုလည္း ျဖစ္ေပၚေစသည္။

၇။
သင္သည္ ေနထိုင္ မေကာင္းျဖစ္ေနသူ တစ္ဦးႏွင့္ ေတြ႕ဆံု ေမးျမန္းျခင္း ျပဳေနပါသလား။
သင့္က်န္းမာေရးကို သင္ကိုယ္တိုင္လည္း ဂ႐ုစိုက္ဖို႔ လိုသည္။ အကယ္၍ သင့္အေနျဖင့္
အေအးမိ၊ ႏွာေစးေခ်ာင္းဆိုး ျဖစ္ေနျခင္း၊ ေလာေလာလတ္လတ္က ပန္းနာရင္က်ပ္
ျဖစ္ထားျခင္းႏွင့္ အျခား အဖ်ားေရာဂါ အေသးအမႊား မၾကာေသးခင္ကမွ ျဖစ္ထားျခင္း
အစရွိသည္တို႔ ျဖစ္ေနပါက အျခား သူမ်ားကို မကူးစက္ရန္အတြက္ လိုအပ္ပါက ေတြ႕ဆံု
ေမးျမန္းမႈ ျပဳျခင္းကို ေရႊ႕ဆိုင္းထားပါ။

၈။
ေတြ႕ဆံုေမးျမန္းသည့္ အခါ ႐ိုးရွင္းသည့္ စကားလံုးမ်ားကို သံုးပါ။ အခ်က္အလက္မ်ားကို
ျပန္လည္ စစ္ေဆးပါ။

၉။
က်ား/မ လိင္ကြဲျပားသည့္ ကိစၥကို အထူး သတိထားပါ။ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြႏွင့္
ေနထိုင္ျခင္းသည္ အမ်ဳိးသား၊ အမ်ဳိးသမီး မေရြး ျဖစ္ပြားသည္ကုိ သတိရွိပါ။
အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီႏွင့္ ပတ္သက္၍ ေျပာတိုင္း၌ က်ား/မ လိင္ ကြဲျပားမႈေၾကာင့္ တစ္ဖက္သတ္
အထင္ခံရသည့္ အျဖစ္အပ်က္မ်ဳိး ရွိေနတတ္သည္။ သင္ကိုယ္တိုင္ကလည္း က်ား/မ လိင္
ကြဲျပားမႈေၾကာင့္ တစ္ဖက္သတ္ အျမင္ရွိသူ မဟုတ္ေၾကာင္း သင္အလုပ္လုပ္သည့္
အခ်ိန္တိုင္း၌ ေသခ်ာပါ ေစ။ ဥပမာအားျဖင့္ အမ်ဳိးသမီး လိင္လုပ္သားတိုင္း အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး
ရွိေနသည္။ လိင္တူခ်င္း ဆက္ဆံသူတိုင္း အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြ ရွိေနသည္။ မူးယစ္ေဆးဝါး
အေၾကာထဲသို႔ ထိုးသြင္းသူတိုင္း အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီ ရွိေနသည္ဟု ထင္ျမင္ယူဆျခင္း
စသည္တို႔ပင္ ျဖစ္သည္။ အဘယ့္ေၾကာင့္ဆိုေသာ္ ထိုသူမ်ား အားလံုးတြင္ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီ
ရွိေနလိမ့္မည္ မဟုတ္ပါ။

၁၀။
ကေလးမ်ားႏွင့္ ပတ္သက္၍ သတင္း ေရးသားရာတြင္ အထူးသတိထားပါ။ ကေလးမ်ားတြင္ သူတို႔
အခြင့္အေရးႏွင့္ သီးသန္႔ လြတ္လပ္စြာ တည္ရွိမႈ ရွိေနသည္ကို သတိျပဳပါ။ ကေလးမ်ားႏွင့္
ေတြ႕ဆံု ေမးျမန္းျခင္း မျပဳခင္ သူတို႔မိဘမ်ား (သို႔မဟုတ္) အုပ္ထိန္းသူမ်ား၏ သေဘာ
တူညီခ်က္ကို ရယူဖို႔လိုေၾကာင္း ေသခ်ာပါေစ။

၁၁။
အကယ္၍ သင့္အေနျဖင့္ ကေလး၏ ဓာတ္ပံုကို အေၾကာင္း တစ္ခုခုအတြက္ ပံုႏွိပ္ ထုတ္ေဝလိုသည္
ဆိုပါစို႔။ ဘာေၾကာင့္ ဓာတ္ပံု ထည့္သြင္း လိုသည္ကို မိမိကုိယ္ကို ျပန္ေမးပါ။
ကေလးမ်ား၏ ဓာတ္ပံုကို ပံုႏွိပ္ ထုတ္ေဝျခင္းသည္ ဆယ္ႀကိမ္တြင္ ကိုးႀကိမ္
မျပဳလုပ္ရေသာ ကိစၥျဖစ္သည္။

၁၂။
ကေလးတို႔ ကိုယ္တိုင္ေပးေသာ သတင္းကို ခြဲျခမ္း စိတ္ျဖာ သံုးသပ္ဖို႔ လိုသည္။
အေၾကာင္း ေၾကာင္းေၾကာင့္ မွားယြင္းႏိုင္သည့္ အေျခအေန ရွိေသာေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။

၁၃။
သင္ မေက်ပြန္ႏိုင္ေသာ ကတိကို မည္သူ႔ကိုမွ မေပးပါႏွင့္။ သတင္းေထာက္ တစ္ဦးအေနျဖင့္
အၿမဲ မွတ္သားရမည္မွာ အထက္ပါ ကိစၥမ်ားကို ေဆာင္ရြက္ေတာ့မည္ ဆိုလွ်င္ လိမၼာသိုသိပ္၍
ႏႈတ္လံုဖို႔ လိုသည္။ ေစာင့္စည္းရမည့္ က်င့္ဝတ္မ်ားကို လိုက္နာပါ၊ သင္ဆံုးျဖတ္သည့္
ကိစၥမ်ားအတြက္ အျပန္ျပန္ အလွန္လွန္ စဥ္းစားပါ။

သတင္းသမားမ်ား
လိုက္နာရမယ့္ လမ္းၫႊန္ခ်က္ ျဖစ္ပါတယ္။
HIV/AIDS
အေၾကာင္းအရာနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ သတင္းေရးမယ္ ဆိုရင္ ကိုယ္ေရးတဲ့ သတင္းဟာ HIV/AIDS ေဝဒနာရွင္မ်ားရဲ႕
ဂုဏ္သိကၡာကို ထိခိုက္ေစမယ့္ အေရးအသားမ်ဳိး မျဖစ္ေစဖို႔ အထူးသတိျပဳ ေစခ်င္ပါတယ္။ ေရးၾကည့္ပါ။

ပို႔ၾကည္ပါ။

အယ္ဒီတာ

Thursday, 12 November 2009 11:40

ေရႊအျမဳေတ - (Nov-2009) ပို႔ၾကည့္ပါ