စမ္းသပ္မႈ လုပ္ႏိုင္တယ္။ သတိထားဘို႔က HIV tests positive အေပါင္းျဖစ္သူတိုင္းကို စမ္းသပ္ရင္ လူအမ်ားစုမွာ Cytomegalovirus (CMV) အေပါင္းျပေနတယ္။ ဒါေပမဲ့ ေရာဂါရတဲ့အဆင့္အထိ မေရာက္တာက မ်ားတယ္။ စိုးရမ္စရာ မလိုတတ္ပါ။ CD4 cell count စစ္လို႔ 50 ထက္နည္းသူေတြမွာသာ ဒီေရာဂါရတယ္။ ဒီလို ေသြးစစ္တဲ့အခါ Antigens (အင္တီဂ်င္) ေတြ႔ရင္ ပိုးအဝင္ခံထားရတယ္။ Antibodies (အင္တီေဘာ္ဒီ) ေတြ႔ရင္ ေရာဂါအဆင့္ ေရာက္ေန တယ္လို႔ ေျပာႏိုင္တယ္။

DNA test နည္းကို NAAT = Nucleic acid amplification testing လို႔ေခၚတယ္။ ပိုးကိုလိုက္စမ္းတဲ့နည္း ျဖစ္တယ္။ အင္တီေဘာ္ဒီ နည္းထက္ ေစာသိမယ္။ ART ေဆးေပးေနသူေတြကို ေစာင္ၾကည့္ရာမွလုပ္ရတဲ့ Viral load test နည္းနဲ႔ ဆင္တယ္။

HIV ေရာဂါ ရလာရင္ CD4 အေရအတြက္ က်ဆင္းတယ္။ ART ေဆးေပးျပီးေနာက္ နလံထမွာ တခါ ျပန္တက္လာတယ္။ CD4 နဲ႔ VL ဆက္စပ္ေနတာ ရွိသလို တခါတေလ အဲလို မဟုတ္တာလဲ ေတြ႔ေနရတယ္။ ၁ဝ% ေလာက္မွာ VL က်ေနေပမဲ့ CD4 မတက္ဘူး။ ဒါ့ေၾကာင့္ CD4 တံု႔ျပန္မႈ မရွိတာနဲ႔ ေဆးကုတာ မထိေရာက္ဘူးလို႔ မေျပာႏိုင္ပါ။ Viral load (VL) ဟာလဲ CD4 ေလာက္ေတာ့ မတိက်ပါ။

အမ်ိဳးသမီးေတြဟာ ဓမၼတာရက္ အတြင္းမွာ စိတ္အလိုမက်ျဖစ္တာမ်ိဳးေတြ၊ အေၾကာင္းမရွိ ၀မ္းနည္းတတ္တာမ်ိဳးေတြ၊ အလုပ္မွာ အဆင္မေျပတာ မ်ိဳးေတြ ရွိတတ္ၾကပါတယ္။ တစ္လမွာတစ္ခါ စိတ္ခ်ဳပ္တည္းမႈေတြ၊ နာက်င္ကိုက္ခဲမႈေတြ ႀကံဳေတြ႕ရၿမဲျဖစ္တဲ့ အမ်ိဳးသမီးေတြရဲ႕ ရာသီလာခ်ိန္ ခံစားရဲ႕ ဖီလင္နဲ႔ အေတြးေတြကေတာ့ တူညီေနတတ္ပါတယ္။

HIV ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးဟာ တျခားဗိုင္းရပ္စ္ေတြနဲ႔ မတူတဲ့ အခ်က္တခုကေတာ့ ကိုယ္အျပင္မွာ ၾကာၾကာမေနႏိုင္ဘူး။ ဓါတ္ခြဲခန္းမွာ စမ္းဘို႔ ထားခ်င္ရင္လဲ လူ႕အပူခ်ိန္အတိုင္း၊ ၉၈.၆ ဒီဂရီမွာသာ ထားရတယ္။ အဲလို လုပ္ေပးမထားရင္ မိနစ္နည္းနည္းသာ ရွင္မယ္။ လူ႕ကိုယ္ထဲက ထြက္ရင္ နာရီပိုင္းသရွင္တယ္။ တခ်ိဳ႕ပိုးေတြလို အကာအဖံုး (စပိုး) လိုလဲ မလုပ္ႏိုင္ပါ။ ဒါေၾကာင့္ ႏႈပ္ခမ္းျခင္း စုပ္နမ္းတာတို႔ ေပြ႕ဖက္မႈ လုပ္တာနဲ႔ ပိုးမကူးႏိုင္ပါ။

အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ရွိတဲ့သူကုိ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ေရာဂါျဖစ္ေနၿပီလို႔ ေျပာလုိ႔ မရေသးပါဘူး။ ဘာျဖစ္လို႔လဲဆိုေတာ့ လူရဲ႕ ခႏၶာကုိယ္ထဲမွာ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ရွိေနေပမယ့္ ေရာဂါလကၡဏာ မျပေသးေတာ့ လူေကာင္း တစ္ေယာက္လိုပါပဲ။ ဖ်ားတဲ့နာတဲ့ လကၡဏာ လံုးဝမရွိပဲ သာမန္လူေကာင္း တစ္ေယာက္လုိ သြားလာလႈပ္ရွား အလုပ္လုပ္ႏုိင္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ရွိေနတဲ့ အတြက္ သူကေန တဆင့္ ေရာဂါပိုးေတြ ကူးႏိုင္ပါတယ္။

အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ရၿပီးသူေတြရဲ႕ ေသြးထဲမွာ ဒီပိုးကို တန္ျပန္တိုက္ဖ်က္ဖို႔ ထုတ္ထားတဲ့ ပစၥည္းတစ္မ်ိဳး ရွိပါတယ္။ အဲဒါကို “ပဋိပစၥည္း” လို႔ ေခၚပါတယ္။ ဒီပဋိပစၥည္းဟာ ေရာဂါပိုးကို ကုိယ္စားျပဳတဲ့ သေကၤတပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ရွိမရွိ ေသြးစစ္တယ္ဆိုတာ ဒီပဋိပစၥည္းကုိ စစ္ေဆးျခင္းျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီပဋိပစၥည္းဟာ ေရာဂါပိုး ကိုယ္ခႏၶာထဲေရာက္ၿပီး သံုးလေလာက္ၾကာမွ ေသြးမွာ ေပၚပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ေရာဂါပိုး ဝင္ၿပီးၿပီးခ်င္း ေသြးစစ္ရင္ ေရာဂါပိုး ရွိမရွိ မသိႏိုင္တာပါ။

HIV ဟာ ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးကိုေျပာတာျဖစ္တယ္။ AIDS ဟာ အဲဒီပိုးေၾကာင့္ျဖစ္လာတဲ့ ေရာဂါအစုအေဝးကို ဆိုလိုတယ္။ HIV ပိုးက ေသြး-အရည္ထဲမွာ ရွိေနေပမဲ့ ဘာမွမျဖစ္ေသးဘဲ ေနေသးတယ္။ ခုခံအားက်ဆင္းလာမွသာ HIV Opportunistic infections (အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီ) ရွိေနစဥ္ အခြင့္ေကာင္းယူျပီး ကူးစက္လာတဲ့ ေရာဂါေတြ ဝင္လာတယ္။ အဲဒီ အခ်ိန္ေရာက္မွ ခံစားရတာျဖစ္မယ္။ ဝင္လာတဲ့ေရာဂါအရ ေရာဂါလကၡဏာ ျဖစ္မယ္။ တေယာက္နဲ႔ တေယာက္မတူႏိုင္ဘူး။

HIV ပိုးကူးစက္ခါစမွာ အေရျပားမွာ သိပ္မသိသာပါဘူး။ ျဖစ္ခဲ႔ရင္လည္း အင္ျပင္ေပါက္သလိုမ်ိဳး အေရျပားမွာ ျဖစ္တတ္ ပါတယ္။ AIDS အဆင့္ေရာက္ရင္ေတာ့ အေရျပားမွာ ယားနာေတြ၊ ေရယုန္ေတြ ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ ART ေခၚတဲ့ ေဆးေတြ စေသာက္ခါစမွာလည္း အေရျပားမွာ မွင္ထသလို၊ အင္ျပင္ထသလို၊ ေနေလာင္သလို Rash ေတြ ေပၚတတ္ပါတယ္။

လိင္ဆက္ဆံဖက္ မ်ားေလေလ ဒီေရာဂါျဖစ္ႏုိင္ဖို႔ အႏၲရာယ္မ်ားေလေလ ပါပဲ။ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ေရာဂါဟာ အကာအကြယ္ မပါပဲ လိင္ဆက္္ဆံမူေၾကာင့္ အမ်ားဆံုး ကူးစက္ျဖစ္ပြားတာပါ။ ကုိယ္နဲ႔ လိင္ဆက္ဆံတဲ့ သူဟာ ေရာဂါပုိး ရွိမရွိ ေသေသခ်ာခ်ာ ဘယ္လိုမွ မသိႏုိင္ပါဘူး။ ေရာဂါ လကၡဏာမေပၚေသးခင္္ ေရာဂါ မရွိဘူးလို႔ အထင္မွား ေနၾကတာပါ။ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ရွိတဲ့သူဟာ သာမန္လူေကာင္း အတိုင္း ရွိေနႏိုင္တယ္ဆိုတာ အၿမဲသတိရပါ။

လူတိုင္းသိထားရမည့္ အခ်က္မွာ HIV ပိုး႐ွိေသာ သူမ်ားသည္လည္း နွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ က်န္းမာစြာေနထိုင္ႏို္င္၊ လူ႕ဘ၀ကို အက်ိဳးျပဳႏိုင္သည္ ဆိုေသာ အခ်က္ပင္ ျဖစ္ပါသည္။ ARV ေဆးမ်ား လက္လွမ္းမီလာလွ်င္ က်န္းမာစြာ ေနထိုင္ႏိုင္ေသာ ႏွစ္ပိုမို႐ွည္လာႏိုင္သည္။ မိသားစုဘ၀တြင္ တစ္ဦးတစ္ေယာက္ သာမန္ေနထိုင္ မေကာင္းျဖစ္ပါက ျပဳစုကုသရန္ ဗဟုသုတ႐ွိၿပီး၊ တတ္ကၽြမ္း ၾကပါသည္။ HIV/AIDS ေ၀ဒနာ ႐ွင္မ်ားကို ျပဳစုရာတြင္လည္း ဤတတ္ကၽြမ္းမႈမ်ိဳးကိုသာ လိုအပ္ပါသည္။

ဒီေဆးမ်ိဳးကို ေၾကာ္ညာေတြ မတရား လုပ္ေရာင္းေနတာဟာလဲ မသင့္ေလွ်ာ္ဘူးေျပာၾကလို႔ ေၾကာ္ညာေတြကို တားခဲ့ဘူးေသးတယ္။ ဆရာဝန္ေတြ၊ သားဖြါးမီးယပ္ အထူးကုေတြကလဲ တလြဲသံုးေနၾကာအတြက္ စိုးရိမ္ေၾကာင္း ထုတ္ေျပာေနၾကရတယ္။ ဒီလို လြယ္လြယ္နဲ႔ အေရးေပၚ တားေဆး ရွိတယ္ဆိုျပီး တလြဲသံုးၾကလို႔ HIV နဲ႔ STD လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္ေရာဂါေတြ ပိုျဖစ္တယ္လို႔ ေထာက္ျပၾကတယ္။