ေလာေလာဆယ္ေတာ့ မြန္ျပည္နယ္နဲ႔ ကရင္ျပည္နယ္ရွိ အစိုးရ ျပည္သူ႔ေဆးရံုေတြမွာ ART ေပးေနပါတယ္။ ကာလသားေရာဂါ တိုက္ဖ်က္ေရး ဌာနလို႔ ေခၚပါတယ္။ ဖုန္းနံပါတ္ေတာ့ မရႏိုင္ေသးပါဘူး ခင္ဗ်ာ။ တျခား NGO ေတြကို စံုစမ္းျပီး ထပ္ေျပာေပးပါ႔မယ္။ မဲေဆာက္မွာေတာ့ IOM အဖြဲ႔ရွိပါတယ္။ အရင္က သံျဖဴဇရပ္နဲ႔ မုဒဳုံမွာလည္း IOM ရွိပါတယ္။ အခုေတာ့ ရွိေသးလား မေသခ်ာပါဘူး။

ေသြးစစ္တာကေတာ့ အႏၱရာယ္ အျပဳအမူျပဳျပီး ၃ လ သို႔မဟုတ္ ၆ လအၾကာမွာ စစ္ရင္ စိတ္ခ်ရပါတယ္။ ၃ လအၾကာမွာ စစ္ျပီးလို႔ မေတြ႕ အခု ေျပာျပတဲ့ အဖုေလးေတြေပါက္တာ၊ ေမာတာ၊ အဆစ္နာတာေတြက HIV ပိုး ကူးစက္ခါစ ပံုစံနဲ႔ မတူပါဘူး။ အရက္၊ ဘီယာလည္း ေသာက္တတ္တယ္ ဆိုေတာ့ ဒီလိုျဖစ္ေနတဲ့ ေမာတာ၊ အဆစ္နာတာေတြကို သမားေတာ္ ေတြနဲ႔ ျပသသင့္ ပါတယ္။ အရက္၊ ဘီယာေသာက္တာေတာ့ ေလ်ာ့သင့္ပါတယ္။

လွ်ာက ဖုကေတာ့ သာမန္အားျဖင့္ လူတိုင္းရဲ႕လွ်ာမွာ အဖုေလးေတြ ရွိပါတယ္။ ဒါေလးေတြက အရသာခံတဲ့ အဖုေလးေတြပါ။ Taste buds လို႔ေခၚပါတယ္။ ဒီအဖုေတြက မတည့္တာ စားမိရင္ ၾကီးလာတတ္ပါတယ္။ ဥပမာ – ပင္လယ္စာ မတည့္ရင္၊ ေျမပဲနဲ႔ မတည့္ရင္ ျဖစ္တတ္ ပါတယ္။ ေနမေကာင္းတဲ့ အခါမွာလည္း ခံတြင္းပ်က္ရင္ သို႔မဟုတ္ ခံတြင္း သန္႔ရွင္းမႈ အားနည္းရင္ လွ်ာက အဖုေလးေတြက ၾကီးလာ တတ္ပါတယ္။ ဒါက HPV နဲ႔ မဆိုင္ပါဘူး။

ေမြးလာတဲ့ ကေလးမွာ HIV ပိုးကူးစက္ခံရရင္ အသက္ရွင္သန္မႈက ကေလးကို ျပဳစုတဲ့ ပတ္၀န္းက်င္နဲ႔ ဆိုင္ပါတယ္။ HIV ပိုးရွိျပီး အသက္ ၁၄ ႏွစ္အထိ အသက္ရွင္တဲ့ ကေလးမ်ိဳးကို ေတြ႔ဖူးသလို၊ ေမြးျပီး ၆ လေလာက္နဲ႔ ဆံုးပါးသြားတဲ့ ကေလးမ်ိဳးကိုလည္း ေတြ႔ဖူးပါတယ္။ ကေလးရဲ႕ ပတ္၀န္းက်င္ဆိုတာက မိဘေတြရဲ႕ စီးပြားေရး၊ လူမႈေရး၊ ပညာေရး အေျခအေနေတြ အားလံုး ပါ၀င္ပါတယ္။

HPV Human Papilloma Virus ဟာ HIV လိုပဲ ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးျဖစ္တာေၾကာင့္ သူ႔အတြက္ အျမစ္ျပတ္ေအာင္ မကုႏိုင္ပါဘူး။ HPV ကူးစက္ခံရရင္ အေတာ္မ်ားမ်ားက ခ်က္ခ်င္း လကၡဏာ မျပတတ္ပါဘူး။ ခုခံအား က်လာမွ ၾကြက္ႏို႔ပံုစံ အေစ့ေသးေသးေလးေတြကေန စပါတယ္။ အဲဒီ အေစ့ေသးေသးေလးေတြကေန အရည္ၾကည္ေလးေတြ ထြက္ပါတယ္။ အဲဒီအရည္ၾကည္ထဲမွာ HPV ပိုးေတြ ပါေနျပီး သူတစ္ပါးကို ထိမိတာနဲ႔ ကူးစက္ႏုိင္ပါတယ္။

ဆံပင္ညႇပ္လိ႔ု ကတ္ေၾကးထိျပီး HIV ပိုး ကူးႏိုင္ေခ် အလြန္နည္းပါတယ္။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ ဆံပင္ညွပ္တဲ့ ပစၥည္းေတြမွာ ေသြးေပရင္ အခ်ိန္တို အတြင္းေျခာက္သြားပါတယ္။ ေသြးေျခာက္တာနဲ႔ ေသြးထဲက HIV ပိုးက ေသသြားပါတယ္။ အခုေခတ္မွာ ဆံပင္ညွပ္သူေတြကလည္း HIV ကာကြယ္ေရး အသိအျမင္ေတြ တိုးလာျပီေလ၊ တစ္ခါသံုး ဓားေတြ သံုးလာတယ္။ သူတို႔ကိုယ္တိုင္လည္း ေသြးမထြက္ေအာင္၊ ဓားေတြ ကတ္ေၾကးေတြ မရွေအာင္ သတိထားၾက ပါတယ္။

မွာလိုတာက ကြန္ဒံုးသံုးပါ။ လိင္ဆက္ဆံရင္ ပါးစပ္ကို အသံုးမျပဳပါနဲ႔။ ဒီၾကြက္ႏို႔ေတြက လည္ေခ်ာင္း၊ စအိုလမ္းေၾကာင္းေတြ ထဲမွာပါ ေပါက္တတ္ ပါတယ္။ ကိုယ္႔ရဲ႕ လိင္ဆက္ဆံဘက္ကို မကူးမိေအာင္ သတိျပဳပါ။ ကုသဖို႔ အတြက္ ဒီၾကြက္ႏို႔ကို သက္သာေအာင္ေတာ့ လုပ္လို႔ရပါတယ္။ လံုး၀ေပ်ာက္ေအာင္ေတာ့ ကုသလို႔ မရေသးပါဘူး။ ဒီၾကြက္ႏို႔ေတြက စိတ္ဖိစီးမႈမ်ားရင္၊ အလုပ္ပင္ပန္းရင္ ပိုထတတ္ပါတယ္။ ခုခံအားေကာင္းေအာင္ေနပါ၊ အနားယူပါ။

အနီးကပ္ျပဳစုသူ အတြက္ HIV ကာကြယ္ေဆး မရွိပါ။ လူနာဆီက ေသြး၊ ျပည္၊ အနာ စတာေတြနဲ႔ မထိမိေအာင္ သတိျပဳရပါမယ္။ လူနာရဲ႕ ေသြး၊ျပည္၊ သားငံရည္ေတြကေန HIV ပိုးကူးႏိုင္ပါတယ္။ လူနာရဲ႕ တံေတြး၊ ေခြ်း၊ ဆီး၊ မ်က္ရည္ စတာေတြက HIV မကူးစက္ႏိုင္ ပါဘူး။ လူနာကို ကိုင္တြယ္ျပီးတိုင္း ဆပ္ျပာနဲ႔ လက္ေဆးတဲ့ အက်င့္လုပ္ပါ။

ခုခံအားက်လာရင္ ျပင္ပက ေရာဂါအစံု လူထဲ၀င္လာပါတယ္။ အဲဒီအထဲမွာ တီဘီပိုးလဲ ၀င္ပါတယ္။ ဒီေတာ့ ပိုးရွိသူမွာ တီဘီေရာဂါနဲ႔ တြဲေနတတ္ပါတယ္။ လူအေတာ္မ်ားမ်ားက ပိုးရွိတာကို မသိေနေတာ့ တီဘီေရာဂါလို႔ ထင္ျပီး တီဘီေဆးေသာက္ရင္း မသကၤာလို႔ ေသြး စစ္ၾကည့္မွ HIV ပိုးရွိေနမွန္း သိၾကရပါတယ္။ ဆိုလိုတာက တီဘီနဲ႔ ေအအိုင္ဒီအက္ ေရာဂါႏွစ္ခုက ဒြန္တြဲေနတတ္ပါတယ္။ လကၡဏာအားျဖင့္ သိပ္မတူညီၾကပါဘူး။ ေခ်ာင္းဆိုးတာ၊ ပိန္တာကေတာ့ ႏွစ္ခုစလံုးမွာ ရွိတတ္ပါတယ္။

အခု ကာလသားေရာဂါ ဆိုတာ ဘာလဲ ေျပာျပပါ႔မယ္။ ကာလသားေရာဂါဆိုတာ လိင္ဆက္ဆံရာကေန ကူးတဲ့ ေရာဂါတိုင္းကို ေခၚပါတယ္။ အျဖစ္မ်ားတဲ့ ေရာဂါေတြကေတာ့ ဆီးပူေညာင္းက် (ဂႏိုရီးယား)၊ ဆစ္ဖလစ္၊ လိင္အဂၤါ ေရယံု၊ လိင္အဂၤါ ၾကြက္ႏို႔ ေပါင္အၾကိတ္ (ဘင္) နဲ႔ ရွမ္ကာ (ဖာၾကိဳးအနာ) စတာေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီေတာ့ လိင္ဆက္ဆံရာကေန ကူးတဲ့ ဒီေရာဂါေတြကို ျခံဳငံုျပီး ကာလသားေရာဂါ လို႔ ေခၚပါတယ္။ ဒီေရာဂါေတြ ထဲမွာ တစ္ခ်ိဳ႕က ဘက္တီးရီးယား ပိုးေၾကာင့္ ျဖစ္တယ္။ ဥပမာ – ဆစ္ဖလစ္၊ ဘက္တီးရီးယားပိုးက ေဆးနဲ႔ အျမတ္ျပတ္ေအာင္ ကုလို႔ရတယ္။

နားနဲ႔မနာ ဖ၀ါးနဲ႔ နာပါခင္ဗ်ာ။ ကၽြန္ေတာ္ရဲ႕ လိင္တံထိပ္ဖူး Glan လို႔ေခၚမယ္ ထင္ပါတယ္။ အဲဒီေနရာမွာ အသားျဖဴတဲ့ လူကို ျခင္ကိုက္ရင္ ျဖစ္တတ္တဲ့ အနီစက္လို အစက္ ၃၊ ၄၊ ၅ စက္ေလာက္ ျဖစ္ေနပါတယ္။ အနီစက္ေလးေတြက အရမ္းလည္း မေဖာင္းပါဘူး။ မွဲ႔လိုပါပဲ ဆရာ။ အဲတာက ယားလည္း မယားပါဘူး။ ျပည္လည္း မရွိပါဘူး။ နာလည္း မနာပါဘူး။

အခု၀မ္းေလ်ာတာက အစားအေသာက္ေၾကာင့္ ျဖစ္မယ္ထင္ပါတယ္။ အခုအခါ ေဆာင္းရာသီနဲ႔ ေႏြရာသီစပ္ၾကားမွာ ၀မ္းပ်က္၀မ္းေလွ်ာ ျဖစ္တတ္ ၾကပါတယ္။ တျခား လကၡဏာေတြ ဥပမာ – ကိုယ္အေလးခ်ိန္က်တာ၊ ညေနဘက္ နာတာရွည္ဖ်ားတာ၊ အၾကိတ္ေပါက္တာ စတာေတြ မရွိတဲ့ အတြက္ HIV လို႔ မေျပာႏိုင္ေသးပါဘူး။ ေသြးအေျဖကလည္း Negative ဆိုေတာ့ ပိုးမရွိတာ ေသခ်ာ ပါတယ္။