တစ္ခ်ိဳ႕က ၃ လေက်ာ္လို႔ ေသြးစစ္ျပီး မရွိဘူးဆိုရင္ မကူးစက္ေတာ့ဘူးလို႔ ထင္တတ္ ၾကပါတယ္။ တကယ္ေတာ့ ေသခ်ာခ်င္ရင္ ၆ လ အထိ ေစာင္႔ျပီး ေသြးစစ္သင့္ပါတယ္။ အဲဒီ ၃ လနဲ႔ ၆ လၾကားမွာ အထက္ကေျပာခဲ႔တဲ႔ အျပဳအမူေတြကို လံုး၀ ေရွာင္ၾကဥ္သင့္ပါတယ္။

HIV ပိုးပါတဲ့ ေသြးတစ္စက္က ကားလမ္းမေပၚ က်တယ္ဆိုပါစို႔။ ဒါဆိုရင္ ဒီေသြး တစ္စက္က ျပင္ပ အပူခ်ိန္ေၾကာင့္ အျမန္ေျခာက္သြားရင္ ပိုးလည္း ေသသြားႏိုင္ ပါတယ္။ အဲဒီေသြးက အဲယားကြန္းရွိတဲ့ အခန္းထဲမွာ က်ေနတယ္ ဆိုရင္ေတာ့ အခန္းက ေအးေနေတာ့ ေသြးလဲ ခဲေနႏိုင္ျပီး ပိုးအတြက္ အသက္ရွင္ဖို႔ အခ်ိန္နည္းနည္း ပိုရမွာပါ။ HIV ပိုးက ေအးခဲထားတဲ့ ေသြး ခဲေတြ၊ ေသြးအိတ္ေတြမွာ ရက္ပိုင္းအထိ အသက္ရွင္ေနႏိုင္ပါတယ္။

က်ေနာ့္ အေနနဲ႔ ART ေဆးေသာက္ဖို႔ကို စိတ္မေလာေစခ်င္ ပါဘူး။ ဘာလို႔လဲ ဆိုေတာ့ ဒီေဆးက စေသာက္ျပီးရင္ တစ္သက္လံုး မျပတ္တမ္းေသာက္ ရမွာပါ။ ေဆးမွာ ေဘးထြက္ ဆိုးက်ိဳးေတြလည္း မ်ားပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ အသည္း၊ ေက်ာက္ကပ္နဲ႔ အာရံုေၾကာကို ထိခိုက္ပါတယ္။ အခုလို အလုပ္ လုပ္ႏိုင္တုန္းမွာ ေဆး စေသာက္ရင္ မလိုအပ္ပဲ အပိုေငြ ကုန္မွာလည္း စိုးရိမ္ပါတယ္။ အျပင္မွာ ေဆး၀ယ္ေသာက္ ရင္ေတာ့ ေငြပိုကုန္ပါတယ္။

မိတ္ေဆြအေနနဲ႔ ေရာဂါသည္ကို အေျခအေန တစ္ခုအထိ ျပဳစုေပးခဲ့တဲ့ အတြက္ ဂုဏ္ယူေၾကာင္း ေျပာပါရေစ။ ေရာဂါ သည္ေတြ အေပၚ ၾကင္နာမႈျပသျခင္းဟာ သူတို႔အတြက္ အသက္ရွင္သန္ေစမႈကို အားျဖစ္ေစပါတယ္။ အခုကိစၥမွာ HIV ကူးႏိုင္ေျခ မရွိပါဘူး။ ဒီေတာ့ သံသယေတြ ရွင္းျပီး ေနာက္တစ္ခါ ေရာဂါ သည္နဲ႔ ျပန္ေတြ႔ရင္လည္း အရင္ တစ္ေခါက္လို ျပဳစုေပးပါလို႔ တိုက္တြန္းပါတယ္။

ဒီေဆးေတြက ေဘးထြက္ ဆိုးက်ိဳးလည္းရွိပါတယ္။ အျဖစ္မ်ားတာေတြကေတာ့ အသည္းကို ထိခိုက္ျခင္း၊ အာရံုေၾကာမ်ား ထိခိုက္ျခင္းနဲ႔ အေရျပားမွာ အကြက္ ထျခင္းတို႔ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီေဆးကို ဆရာ၀န္ ညႊန္ၾကားခ်က္အတိုင္း ေဆးကုိ အခ်ိန္ မွန္မွန္ ေသာက္သင့္ျပီး ေသာက္ေနစဥ္ ကာလေတြမွာ ဆရာ၀န္နဲ႔ ျပသျပီး ေဆးရဲ႕ ေဘးထြက္ ဆိုးက်ိဳးေတြ ရွိ/ မရွိကို အျမဲ စစ္ေဆးသင့္ပါတယ္။

ေနာက္တစ္ခ်က္က မိတ္ေဆြမွာ HIV ပိုးရွိေနတာ မိန္းကေလးကို အသိေပးထားပါ သလား၊ သူမက သိေနတယ္ ဆိုရင္ေတာ့ စိတ္ေသာက သက္သာေစဖို႔ တတ္ကၽြမ္းတဲ့ သူေတြနဲ႔ ႏွစ္သိမ့္ ေဆြးေႏြး တာမ်ိဳး ျပဳလုပ္ သင့္ပါတယ္။

ART ေဆးေတြကို ေသာက္တဲ့အခါမွာ ဆရာ၀န္ေတြက အခ်ိန္မွန္ေအာင္ ေသာက္ဖုိ႔ ေျပာေလ့ ရွိပါတယ္။ ဒါဟာ ေဆးေတြရဲ႕ အာနိသင္ဟာ နာရီပိုင္းနဲ႔ ကိုယ္ထဲမွာ အစြမ္းျပပံု မတူၾကလို႔ပါ။ ျဖစ္ႏိုင္ ရင္ ေသာက္တဲ့ အခ်ိန္ကို သတ္မွတ္ထားသင့္ပါတယ္…

HIV ပိုးရွိတဲ့သူက ART (Anti-retro viral Therapy) ေဆးေသာက္ေနတယ္ ဆိုတာ HIV ပိုးေတြကို ART ေဆးက လံုးဝ ေသေအာင္သတ္တာ မဟုတ္ပါဘူး။ HIV ပိုးေတြ ကိုယ္ထဲမွာ မ်ိဳးပြားတာကို ထိန္းခ်ဳပ္ထားတာပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီေတာ့ ေဆးေသာက္ေနတဲ့ လူနာရဲ႕ ကိုယ္ထဲမွာ HIV ပိုးေတြက အသက္ရွင္သန္ ေနဆဲပါ။ ေဆးေသာက္လို႔ ပိုးေတြ လံုး၀ မရွိေတာ့ ဘူးဆိုတာ မဟုတ္ပါဘူး။

ေရာဂါရွိတဲ့ ေကာင္ေလးက ေကာင္မေလးရဲ႕ လိင္အဂၤါကို လွ်ာနဲ႔ ဆက္ဆံရင္ ကူးစက္ႏိုင္ေျခ နည္းပါတယ္။ ဥပမာ HIV ပိုးရွိတဲ့ ေကာင္ေလး ပါးစပ္မွာ ျပည္တည္နာေတြ ရွိတယ္ ဆိုရင္ ေကာင္ေလးရဲ႕ တံေတြး ကေန ေကာင္မေလးရဲ႕ လိင္အဂၤါ အတြင္းကို HIV ပုိုး၀င္သြားႏိုင္ပါတယ္။ ဒါကေတာ့ ျဖစ္ႏိုင္ေခ် နည္းပါတယ္။

HIV ပိုးကို တားဆီးထားလုိ႔ ရတယ္ဆိုတာက HIV ပိုး ရွိတဲ့သူမွာ HIV ပိုးေတြ မ်ိဳးမပြားေအာင္ ထိန္းထား တာပါ။ ေဆးေတြေသာက္ရ ပါတယ္။ မိတ္ေဆြ သိထားတဲ့ ART ဆိုတာ HIV ပိုးေတြ မ်ိဳးမပြားေအာင္ ထိန္းတဲ့ ေဆးေတြကို ေျပာတာပါ။ ဒီေဆးေတြကို HIV ပိုး ရွိသူတိုင္း ေသာက္စရာ မလိုပါဘူး။ သူ႔ေရာဂါ အဆင့္နဲ႔သူ လိုအပ္မွ ဆရာ၀န္ေတြက ေပးတာပါ။ အေသးစိတ္ကို ART အေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ ဆိုတဲ့ HIM ရဲ႕ စာမ်က္ႏွာမွာ အေသးစိတ္ ဖတ္ေစခ်င္ ပါတယ္။

ကိုယ့္အမ်ိဳးသမီးနဲ႔ အတူေနျပီး ကေလးလည္း လိုခ်င္တယ္ဆိုရင္ ကြန္ဒံုး သံုးစရာမလိုပဲ ဂ်ယ္ေလးသံုးျပီ သာသာယာယာ စခန္းသြားလို႔ ရပါတယ္။ ဒီလုိမဟုတ္ပဲ အျပင္က ေၾကးစား မိန္းကေလးနဲ႔ သြားမယ္ဆိုရင္ေတာ့ ကြန္ဒံုးကို ေရာဂါ ကာကြယ္ဖို႔ သံုးရမွာျဖစ္ျပီး လိင္ကိစၥ သာယာေစဖို႔ ဂ်ယ္ကို သံုးလို႔ ရပါတယ္။

ပံုမွန္ ေဆးကုသမႈခံယူတာ၊ ဆရာ၀န္/ဆရာမေတြနဲ႔ တိုင္ပင္ေဆြးေႏြးတာ ေလ့က်င့္ခန္း မွန္မွန္လုပ္တာ၊ အိပ္ေရး၀ေအာင္အိပ္တာ၊ အစားအေသာက္ ဂရုစိုက္တာ၊ တစ္ကိုယ္ေရ သန္႔ရွင္းေရး လုပ္တာ၊ ဂီတ၊ ပန္းခ်ီစတဲ့ စိတ္အပန္းေျဖစရာေတြ လုပ္တာ၊ မိတ္ေဆြေတြနဲ႔ အခင္မင္မပ်က္ ေပါင္းသင္းေနထိုင္တာ၊ ဘာသာေရး လူမႈေရး လုပ္ငန္းေတြပါ၀င္တာ မူးယစ္ေဆး၊ အရက္၊ ေဆးလိပ္စတာေတြ ေရွာင္တာ လိင္ဆက္ဆံတိုင္း အျမဲ ကြန္ဒံုးသံုးတာ၊ ကာသလားေရာဂါေတြရွိရင္ အခ်ိန္မီ ကုသတာ၊ ART ေဆးေသာက္ေန သူျဖစ္ရင္ ေဆးကို အခ်ိန္မွန္မွန္ေသာက္တာ၊ ေဆးမီးတိုေတြနဲ႔မကုပဲ ကြ်မ္းက်င္တဲ့ က်န္းမာေရး ၀န္ထမ္းေတြနဲ႔ ကုသတာ…. စတာေတြက ေရာဂါပိုးရွိသူရဲ႕ သက္တမ္းကို ဆံုးျဖတ္ပါတယ္။