ဒီေန႔ေခတ္ေပၚ ငွက္ဖ်ားေဆး၊ တီဗီေဆး၊ အိတ္ခ်္အုိင္ဗြီ (HIV) ေဆးေတြက အလြန္ေစ်းႀကီးလွပါတယ္ ခင္ဗ်ာ။ သတင္းစာ တေစာင္ထဲမွာ ဖတ္လုိက္မိပါတယ္။ ရန္ကုန္မွာရွိတဲ့ အစိုးရေဆးကုသေရး ဌာနမွာ မွတ္ပံုတင္ထားတဲ့ အိတ္ခ်္အုိင္ဗြီေ၀ဒနာသည္ေတြ အတြက္ ေဆးေတာင္ ၄ လစာေလာက္ပဲ ေဆးရွိပါတယ္တဲ့။ ဘယ္လုိလုပ္ၿပီး ရခုိင္မွာ ေရာဂါခံစားေနၾကတဲ့ လူေတြအတြက္ေဆးကုိ မွ်ေ၀ေပးႏိုင္ၾကမွာလဲခင္ဗ်ာ။

“ဟိုမွာက က်န္းမာေရးကို အၿမဲတမ္း မစစ္မေနရ စစ္ေပးေနေတာ့ ကိုယ့္မွာ ဘာေရာဂါမွ မရွိဘူးဆိုတာ သိေနေတာ့ အလုပ္မွာ မေပ်ာ္လည္း စိတ္ရွင္းတယ္။ အခု ျမဝတီမွာက ဘာမွမလုပ္ေပးတဲ့ အျပင္ ေသြးစစ္ဖို႔ ခြင့္ေတာင္းရင္ေတာင္ ရက္ပ်က္ခ ၅ ေသာင္း ျပန္ေလ်ာ္ရတယ္။ ကိုယ့္မွာ ဘာျဖစ္ေနလဲ ဆိုတာလည္း ကိုယ္မသိေတာ့ တခါတေလ အားငယ္မိတာေပါ့” လို႔ သက္ထားက စိတ္မသက္မသာဟန္နဲ႔ ရွင္းျပပါတယ္။

“HIV ေၾကာင့္ လံုၿခံဳစိတ္ခ်ရတဲ့ လိင္ဆက္ဆံ မႈအေၾကာင္း က်ေနာ္တို႔ ေျပာခြင့္ရတယ္။ ဒီကိစၥနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ပဲ ေျပာခြင့္ရ သလိုပါပဲ” ဟု ျမန္မာႏိုင္ငံ တြင္ မိသားစုစီမံကိန္းကို ဦးတည္ရင္း လိင္ႏွင့္ မ်ိဳး ဆက္ပြားက်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မႈမ်ား ပူးေပါင္း ေဆာင္ရြက္ေပးေနေသာ အဖြဲ႕အစည္းတခု ျဖစ္သည့္ Marie stopes International မွ Country Director ေဒါက္တာ စစ္ႏိုင္ကေျပာသည္။

အေရးႀကီးတဲ့ အႏၲရာယ္က ကိုယ္ဝန္တခုတည္း မဟုတ္ဘူး။ လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္တဲ့ STD လို႔ေခၚတဲ့ အရာေတြရဲ႕ အႏၲရာယ္။ AIDS ပဲ လူေတြက ေၾကာက္တာ။ အသည္းေရာင္ အသားဝါပိုးေတြ၊ အဲဒါေတြကလည္း တသက္လံုး လူလံုးမလွဘူးေလ။ ေနာက္ဆက္တြဲ ကင္ဆာေတြ၊ ဘာေတြ ျဖစ္တယ္။ အဲဒါမ်ိဳး ဆိုးက်ိဳးေတြ အမ်ားႀကီးရွိတယ္။ ဘယ္အသက္အရြယ္ မဆို လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္တဲ့ေရာဂါေတြက အႏၲရာယ္ ျဖစ္တယ္ေပါ့။ ကိုယ္ဝန္ရတယ္ ဘာျဖစ္လဲ။

ဘန္ေကာက္ၿမိဳ႕တြင္ ျပဳလုပ္ခဲ့ေသာ AIDS ဆိုင္ရာ အာရွႏွင့္ ပစိဖိတ္ေဒသ ၁၁ ႀကိမ္ေျမာက္ ႏိုင္ငံတကာ ကြန္ဂရက္ (ICAAP11) သို႔ ႏိုင္ငံေပါင္း (၈၀) မွ ကိုယ္စားလွယ္ ၄၀၀၀ နီးပါး တက္ေရာက္ၿပီး HIV ကာကြယ္တားဆီးေရး အတြက္ ေဆြးေႏြးခဲ့ၾကသည္။ အာရွႏွင့္ ပစိဖိတ္ေဒသတြင္ လူ ၄.၉ သန္းခန္႔ HIV ပိုး ကူးစက္ခံထားရသည္ဟု UNAIDS ၏ အစီရင္ခံစာ တေစာင္တြင္ ေဖာ္ျပထားသည္။

“က်မတုိ႔မွာ မတူကြဲျပားမႈဆုိတာ ရွိေနၾကမွာပဲ။ ဒါေတြကို အသိအမွတ္ျပဳရပါ့မယ္။ ဘာလုိ႔လည္းဆုိေတာ့ ဒီမတူကြဲျပားမႈ ဆုိတာက ပုိၿပီး လူသား ပီသလာေစဖုိ႔ က်မတုိ႔ အတြက္ အခြင့္အေရး တခုပဲ ျဖစ္သင့္တယ္ေလ” လို႔ ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္ က ဆုိပါတယ္။

ႏွစ္စဥ္ ဒီဇင္ဘာ ၁ ရက္သည့္ ကမာၻ႔ AIDS ေန႔ ျဖစ္သည္။ ထိုေန႔တြင္ တကမာၻလံုး၌ AIDS ေရာဂါ ကာကြယ္ တားဆီးေရး လႈံ႔ေဆာ္ပြဲမ်ား၊ အခမ္းအနား မ်ားကို ျပဳလုပ္ၾကသည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္လည္း AIDS/HIV ကူးစက္ ခံရႏႈန္း ေလ်ာ့က်ေစေရး အကူညီေပးေနသည့္ အဖြဲ႔အစည္း အသီးသီးက ကမာၻ႔ AIDS ေန႔ အထိမ္းအမွတ္ကို က်င္းပၾကသည္။

တရား၀င္ ရပ္တည္ခြင့္ မရွိတာေၾကာင့္ဘဲ လိင္အလုပ္သမေတြဟာ ဥပေဒရဲ႕ အကာအကြယ္ကိုမရဘဲ ေနရာစံုမွာ ဖိႏွိပ္မႈနဲ႔ ႀကံဳ ေတြ႕ေနရသလို၊ က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မႈေတြလည္း မရရွိပါဘူး။ ဒါ့ေၾကာင့္ HIV ကူးစက္ျပန္႔ပြားမႈျဖစ္ေစတဲ့ အဓိက ဦး တည္ အုပ္စု ၃ မ်ိဳးအနက္ တခုအပါအ၀င္ျဖစ္တဲ့ ျပည့္တန္ဆာ လုပ္ငန္းေတြကတဆင့္ ေရာဂါကူးစက္ ျပန္႔ပြားမႈေတြလည္း ျဖစ္ ေပၚေနဆဲပါ။

“အခန္းထဲေရာက္တာနဲ႔ ေကာင္မေလးက ေနမွာလား၊ ႏွိပ္ေတာ့ မႏွိပ္တတ္ဘူးေနာ္လို႔ ေျပာတယ္။ တခါေနရင္ က်ပ္ ၈ ေထာင္နဲ႔ ၁ ေသာင္းေလာက္ ေတာင္းတတ္တယ္။ တနာရီ ဆက္ရွင္ေၾကးနဲ႔ဆို တခါသြားရင္ က်ပ္ ၁၅၀၀၀ ေလာက္ ကုန္တယ္။ အဲဒါေတာင္ တေခါက္ပဲ လိင္ဆက္ဆံလုိ႔ရမွာ။ ဒါေပမယ့္ အဲဒီက ေကာင္မေလးေတြက ကြန္ဒံုးမပါဘဲနဲ႔ လံုး၀မေနဘူး” လို႔ သူက ဆိုတယ္။

လိင္ပညာေပး အသိနဲ႔ပတ္သက္လုိ႔ေတာ့ လိင္လုပ္သားငယ္အမ်ားစုဟာ ကြန္ဒံုး အကာအကြယ္ အသံုးျပဳတာရွိၾကေပမယ့္ ေဖာက္သည္ ေတြရဲ႕ အလုိ လိုက္ရတာေတြလည္း ရွိပါတယ္လုိ႔ သိရပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ လိင္လုပ္သား ထက္၀က္ေက်ာ္က HIV ပုိး ရွိ၊ မရွိ စစ္ေဆးမႈ မလုပ္ဘူးၾကဘဲ HIV ေရာဂါ ကူးစက္ခံရမႈ အႏၱရာယ္ က ေတာ့ လိင္လုပ္သားေတြမွာ စုိးရိမ္စရာေကာင္းတဲ့ အေျခအေနရွိတယ္လို႔ မစၥတာ ဂ်ရက္ ေဒးဗစ္က ဧရာ၀တီ ကုိ ရွင္းျပပါတယ္။

“ဒီလို ေရြးခ်ယ္တာဟာ က်မအတြက္ တကယ့္ကို ဂုဏ္ယူစရာပါ။ လူ႔အဖြဲ႔အစည္းနဲ႔ စည္းျခား ေ၀းကြာေနရၿပီး၊ လူသား ဂုဏ္သိကၡာနဲ႔ အေျခခံ လူ႔အခြင့္အေရး ရဖို႔ ျမွင့္တင္ ေစာင့္ေရွာက္ ရမွာပါ။ က်မ အေနနဲ႔ အသံမဲ့ေနသူေတြရဲ႕ ပဲ့တင္သံ ျဖစ္ခ်င္ပါတယ္” ဟု ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္က ေျပာသည္။

၁၉၄၉ ခုႏွစ္ ျပည့္တန္ဆာ ႏွိပ္ကြပ္ေရး အက္ဥပေဒမွာ ေခတ္မမီေတာ့သည့္ အတြက္ ျပင္ဆင္ သင့္ေၾကာင္း၊ အေရွ႕ေတာင္ အာရွႏုိင္ငံမ်ားတြင္ပင္ ျပည့္တန္ဆာမ်ားကို ဥပေဒအရ ခြင့္ျပဳလာၿပီဟု သိရွိထားေၾကာင္း အမ်ဳိးသား ဒီမုိကေရစီအဖြဲ႕ခ်ဳပ္ (NLD) အေနျဖင့္ HIV/AIDS ေ၀ဒနာရွင္မ်ား ကုသေစာင့္ေရွာက္ေပးေနေသာ ကုိရာဇာက ေျပာသည္။