အေရးႀကီးတဲ့ အခ်က္တစ္ခုကေတာ့ ဒီလူအားလံုးဟာ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ထားရွိေရး စိတ္ဓာတ္ျမွင့္တင္ေရး၊ စိတ္ဓာတ္ၾကံ႕ခိုင္မႈ အတြက္ ေလ့က်င့္ေပးေရး အတြက္ AIDS လူနာ အခ်င္းခ်င္း ဖြဲ႕ထားေသာ အဖြဲ႕အစည္း၊ စိတ္ရင့္ သန္လာေရးကုိ ရည္စူးေသာ ေလ့က်င့္မႈ လုပ္ငန္းႏွင့္ အျခားျခားေသာ ပံ့ပိုးမႈမ်ားေပးေနတဲ့ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားမွာ ပါဝင္ၿပီး စိတ္အားထက္သန္စြာ ဆင္ႏႊဲၾကတယ္။

AIDS ဗိုင္းရပ္စ္ဟာ အေႏွးဗိုင္းရပ္စ္ (slow virus) အုပ္စုမွာ ပါဝင္တယ္။ ဒါေၾကာင့္လည္း ဗိုင္းရပ္စ္ ကိုယ္ထဲေရာက္ၿပီး ၅ ႏွစ္ေက်ာ္ ၁၀ ႏွစ္မွ AIDS ေရာဂါ အတိအလင္း ျဖစ္ေပၚလာေစတာ။ ဒီကမၻာေပၚကုိ AIDS ေရာက္လာတာလည္း ၁၀ ႏွစ္ေက်ာ္ေက်ာ္ပဲ ရွိေသးေတာ့ ဗိုင္းရပ္စ္ ဝင္ၿပီးသား ျဖစ္ေနသူတိုင္းဟာ AIDS ေရာဂါေလာက္ ေသႏႈန္းရွိမလဲဆိုတာ အတိအက် ေျပာလို႔ မရေသးတဲ့အခ်ိန္ပါ။

AIDS ဗက္စင္းဟာလည္း ဒီေလာက္ေတာ့ က်မွာပဲ။ ေနာက္ဘက္ပုိငး္မွာ ေစ်းကြက္က်လာႏိုင္စရာ ရွိေပမယ့္ ေပၚစအခ်ိန္မွာေတာ့ တတ္ႏိုင္သူ အင္မတန္နည္းမွာပါ။ ဒါဟာ ထင္တာထက္ အမ်ားႀကီးခက္မယ့္ ကိစၥပါ။ အခ်င္းပြား ပဋိပကၡ ျဖစ္ႏိုင္စရာလည္း ရွိပါတယ္။

AIDS အေစာပိုင္း လကၡဏာ ရွိသူေတြမွာ စမ္းေတာ့ ခုခံကာကြယ္မႈ တိုးတက္လာေတာ့ ေတြ႕ရတယ္လို႔ ဆိုတယ္။ တစ္မ်ိဳးကေတာ့ HIV ဗိုင္းရပ္စ္ ေပးသြင္းလိုက္တဲ့ ေမ်ာက္ေတြမွာ ကာကြယ္ေဆး (ဗက္စင္း) ေၾကာင့္ AIDS ေရာဂါကုိ လေပါင္း ၃၀ တိတိ ျဖစ္မလာေအာင္ တားဆီးႏုိင္ခဲ့တယ္ ဆိုတယ္။ ပုိလီယို ဗက္စင္းလို ပါးစပ္မွ စားလို႔ ရတဲ့ ဗက္စင္းမ်ိဳးကုိလည္း ထုတ္လုပ္ဖို႔ ၾကိဳးစားေနၾကတယ္။

AZT က ၁၉၆၀ ေလာက္ကတည္းက ေပၚေနတဲ့ ေဆးပါ။ ဒါေၾကာင့္လည္း ခ်က္ခ်င္းသံုးလို႔ ရတာ။ အဲဒီတုန္းက ကင္ဆာအတြက္ သံုးဖို႔ရာ၊ ဒါေပမယ့္ သိပ္မေအာင္ျမင္လို႔ ေခ်ာင္းထိုးထားျခင္း ခံခဲ့ရတယ္။ ဒီေဆးက ငါး ၂ မ်ိဳးျဖစ္တဲ့ Herring (ဟဲရင္း) နဲ႔ Salmon (ဆာမြန္) ရဲ႕ “ဖိုမ်ိဳးပစၥည္း” (Sperm – စပန္း) က ထုတ္ယူရတဲ့ (Thymidine – သိုင္းမီဒင္း) ဆိုတဲ့ ပစၥည္းျဖစ္တယ္။

၂ဝဝ၉ ကေန ၂ဝဝ၁၂ အတြင္း ယူအက္စ္နဲ႔ ပီရူးႏိုင္ငံေတြမွာ စမ္းသပ္မႈ ၂ ခုလုပ္ခဲ့တယ္။ HIV-1 ပိုးရွိသူ ၁၈ ေယာက္ကို စမ္းတယ္။ သူတို႔မွာ HSV-2 ပိုးေတာ့ မရွိၾကဘူး။ CD4 cell counts နည္းၾကျပီး Antiretrovirals (ART) ေဆးလည္း ေပးမထားသူေတြ ျဖစ္ၾကတယ္။ သူတို႔ကို ေဆး တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ၁၂ ပါတ္ေပးတယ္။

၂ဝ၁၂ ကတည္းက လူေပါင္း ၅၄၅ ေယာက္ကုိစမ္းသပ္ခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။ ၂၇၆ ေယာက္ကုိ အဲလိုေဆး ခ်က္ခ်င္း ေပးခဲ့ျပီး၊ ၂၆၉ ေယာက္ ကိုေတာ့ ၁၂ လေနမွသာ ေဆးေပးပါတယ္။ ၂၂ ေယာက္မွာ ပထမႏွစ္ အတြင္း HIV ကူးစက္ခံရတယ္။ ၃ ေယာက္က ပထမ အုပ္စုကျဖစ္ျပီး၊ က်န္ ၁၉ ေယာက္က ဒုတိယ အုပ္စုက ျဖစ္ပါတယ္။ ၁.၃% နဲ႔ ၈.၉% ကူးစက္ၾကတယ္။

ေဆးေရာင္းတဲ့ ေဖ့စ္ဘြတ္ကိုရွာဖတ္ရပါတယ္။ တကယ့္ေၾကာ္ညာေဆးျဖစ္ေနတယ္။ ေၾကာ္ညာေဆးဆိုတာ ေဆးသုေတသန လုပ္မထားတာေတြ မ်ားတယ္။ FDA က အသိအမွတ္ျပဳ မထားတာေတြျဖစ္တယ္။ သည္းေျခၾကိဳက္ေတြကို ေသေသ ခ်ာခ်ာေရြးျပီး ေရာင္းတယ္။ ေၾကာ္ညာပံု လွလွေကာင္းေကာင္း အပ်ံစားေတြ သံုးတယ္။ ေထာက္ခံဆိုတာေတြလည္း ထည့္ေပးထားတယ္။

ART/ARV ေဆးေသာက္မွ အဆင္ေျပမယ္လို႔ ေရးထားတဲ့ စာေတြေတြ႔ပါတယ္။ ေသာက္ေနတဲ့ ဒီေဆးေတြကေကာ ကြ်န္ေတာ့္ေရာဂါအတြက္ အေထာက္အကူျဖစ္ပါသလားဆရာ။ ဒီေဆးေတြအျပင္ ART ေဆးပါ ေသာက္သင့္ပါသလား။ ေဆးမ်ားသြားတာမ်ိဳး ျဖစ္ႏုိင္ပါသလား။ ART ေသာက္မွျဖစ္မယ္၊ အျခားေဆးမရဆုိတဲ့ စာတခ်ိဳ႕ကို ရုတ္တရက္ျမင္လိုက္ရျပီး ကြ်န္ေတာ္ အမွန္တကယ္ တုန္လူပ္ေနမိလို႔ပါ။

မူးယစ္ေဆးျဖတ္တာကလည္း မလြယ္ဘူးေပါ့။ အဲဒီၾကားထဲမွာ ကြၽန္ေတာ္တို႔က ပညာေပးလုပ္ငန္းေတြ လုပ္ၿပီး ေဆးထိုးအပ္ေတြကို ဒီကြန္ဒုံးေတြ လုပ္ခဲ့သလိုေပါ့။ ျပည့္တန္ဆာေတြမွာ ကြန္ဒံုး ေတြေဝခဲ့သလိုပဲ။ အႏၲရာယ္ေတြ တစ္ေယာက္နဲ႔ တစ္ေယာက္ မေရာက္သြား ေအာင္ေပါ့။ ေဆးထိုးအပ္ကေန HIVကူးတဲ့ႏႈန္းက တအားျမန္တယ္။

HIV ပိုး ကူးစက္ခံရသူမ်ား ေအအာရ္တီေဆးရရန္ ေရွ႕ထြက္ လာျပီး က်န္းမာေရးဝန္ေဆာင္မႈ မ်ားခံယူရန္ အတြက္ အမွန္တကယ္ လိုအပ္ေနသည့္ အခန္းက႑မ်ား ႏွင့္ တာဝန္မ်ားအတြက္ တာဝန္ခံ ႏိုင္မႈႏွင့္ အျခားေသာ ဖြံ႔ျဖိဳးေရး အပိုင္းမ်ားသို႔ တိုးခ်ဲ႕လုပ္ကိုင္မႈ မ်ားကို လုပ္ေဆာင္ႏိုင္ရန္ တိုက္တြန္း ေရးသား လိုက္ရပါသည္။

အသက္ ၁၉ ႏွစ္အရြယ္ လူငယ္တစ္ဦးက “လိင္စိတ္ၾကြေဆးေတြကေတာ့ ၀ယ္ဖို႔မခက္ပါဘူး။ တခ်ိဳ႕ဆိုင္ေတြကေတာ့ သာမန္လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာ အေထာက္အကူျပဳ ပစၥည္းေတြ ေရာင္းေပမယ့္ တခ်ိဳ႕ ဆိုင္ေတြကေတာ့ တရားမ၀င္ လိင္စိတ္ၾကြေဆးေတြ ေရာင္းေနတာပဲ” ဟု ေျပာၾကားသည္။