ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ႏိုင္ငံေတာ္အစိုးရက ေအအာရ္တီေဆးေပးမႈကို ၂၀၀၅ မွ စတင္ခဲ့၍ ၂၀၁၃ တြင္ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီျဖစ္ပြားသူ လူနာေပါင္း တစ္သိန္းကိုးေသာင္းခန္႔ရွိသည္။ ၎တို႔ထဲမွ ေအအာရ္တီေဆးေပးရန္ လိုအပ္သည့္ လူနာေပါင္း တစ္သိန္းႏွစ္ေသာင္းခန္႔ ရွိေသာ္လည္း ခုနစ္ေသာင္းခြဲကိုသာ ေဆးေပးႏုိင္ေသးေၾကာင္း က်န္းမာေရးဝန္ႀကီးဌာနက သတင္းထုတ္ျပန္ထားသည္။

ပဋိဇီဝေဆးဆိုတာ ဗက္တီးရီးယားေတြကိုႏိုင္တဲ့ ေဆးေတြျဖစ္တယ္။ သက္ရွိတမ်ိဳးကေန ေနာက္သက္ရွိကိုႏိုင္ေစလို႔ အင္တီဘိုင္ေအာတစ္ လို႔ေခၚတယ္။ ေဆးအသစ္ ၂၅ မ်ိဳး ေတြ႔ရွိလာပါျပီ။ ေဆးသစ္ေတြမေပၚတာတာ ဆယ္စုႏွစ္ ၃ စု ေလာက္ရွိပါျပီ။ Journal Nature ဂ်ာနယ္မွာ Game-changer တိုက္ပြဲကို ေျပာင္းေစမဲ့ ေတြ႔ရွိခ်က္လို႔ တင္စားထားပါတယ္။

ျမန္မာ လူ႔အဖြဲ႔အစည္းထဲမွာ HIV ေရာဂါပိုးနဲ႔ပတ္သက္လို႔ အျမင္က်ယ္လာတာေၾကာင့္ ေရာဂါပိုးရွိသူေတြကို ပစ္ပယ္မႈက အရင္ကေလာက္ မရွိေတာ့ေပမယ့္ ေရာဂါပိုးရွိသူေတြကို အလုပ္ထုတ္တာ၊ အလုပ္မေပးတာမ်ဳိးေတြ ရွိေနဆဲျဖစ္တာမို႔ လုပ္ငန္းခြင္ဆိုင္ရာ မူဝါဒတစ္ခုေတာ့ လိုအပ္ေနၿပီလို႔ ဦးမ်ဳိးသန္႔ေအာင္က ေျပာပါတယ္။

အမ်ဳိးသား ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ကာကြယ္ေရး စီမံခ်က္က ဦးေဆာင္ၿပီး ျမန္မာႏုိင္ငံ HIV ႏွင့္ ေနထိုင္သူမ်ား အသင္းနဲ႔ ေဆးသုေတသန ဦးစီးဌာန (ေအာက္ျမန္မာျပည္) က ကၽြမ္းက်င္သူေတြ ပါ၀င္သုေတသနျပဳလုပ္ ေရးသားခဲ့တာ ျဖစ္ပါတယ္။

ရခိုင္ျပည္နယ္တြင္ HIV/AIDS ကူးစက္ခံရသူမ်ားကို နယ္စည္းမထား ဆရာဝန္မ်ားအဖြဲ႔က အဓိက ေဆးဝါးကုသမႈမ်ား ျပဳလုပ္ခဲ့ေသာ္လည္း ယင္းအဖြဲ႔သည္ ရခိုင္ျပည္နယ္တြင္းရွိ ေဆးခန္းမ်ားကို ပိတ္သိမ္းၿပီးေနာက္ပိုင္း လူနာ အမ်ားစု ေဆးဝါးျပတ္လတ္မႈမ်ား ရွိခဲ့သည္ဟုလည္း ၎က ဆိုသည္။

အိတ္ခ်္အိုင္ဗီပိုးကို နည္းလမ္းသံုး မ်ိဳးႏွင့္ ကူးစက္ခံ ရႏိုင္ပါသည္။ မသန္႔ ရွင္းေသာ ေဆးထိုးအပ္ သံုးၿပီး ေသြးသြင္းျခင္း၊ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီပိုး ကူးစက္ခံ ထားသူ ႏွင့္ အကာအကြယ္မဲ့ လိင္ဆက္ ဆံျခင္း၊ ပိုးရိွသည့္ မိခင္မွ တစ္ဆင့္ ကေလး ေမြးခ်ိန္ ႏွင့္ ႏို႔ခ်ိဳ တိုက္ေကြၽးျခင္းမွ ကူးစက္ ခံရႏိုင္သည္္။ ေဆးပညာရွင္ မ်ား၏ အဆိုအရ ဦးတည္ အုပ္ စု မ်ားျဖစ္ေသာ မူးယစ္ေဆး ထိုးသြင္းသူ၊ အမ်ိဳးသမီး လိင္ အလုပ္သမ ႏွင့္ အမ်ိဳးသားခ်င္း လိင္ ဆက္ဆံသူမ်ား ျဖစ္သည္ဟု ဆိုပါသည္။

rethritis ဆီးလမ္းျပြန္အ၀ ေရာင္ျခင္း၊ = Cefixime 400 mg Orally once; Ciprofloxacin 500 mg Orally once; Ceftriaxone 250 mg IM once; Acute Interstitial Nephritis (Due to drugs such as Penicillins, Cephalosporins, Sulfonamides, NSAIDs, Rifampin, Phenytoin, Allopurinol and Infections ေဆးမ်ားေၾကာင့္ ေက်ာက္ကပ္ေရာင္ျခင္းမ်ား၊ = Methylprednisolone 0.5-1 Gm/day x 1-4 days or Prednisolone 60 mg/day x 1-2 weeks; Acute Glomerulonephritis (Hypertension, Edema, urinary RBC and Albumin) = High-dose Steroids

ကိုယ္ဝန္ အကုန္ပ်က္ျခင္း ဆိုရင္ ဆင္းစရာမွန္သမွ် အကုန္ဆင္းလို႔ ေသြးထပ္မဆင္းေတာ့ဘူး။ ခါးကိုက္-ဗိုက္နာလဲ မျဖစ္ေတာ့ဘူး။ ကိုယ္ဝန္ႏုရင္ ပိုျဖစ္တတ္တယ္။ Incomplete abortion တဝက္တပ်က္ ကိုယ္ဝန္ပ်က္ျခင္း ဆိုရင္ ေသြးဆင္းေနတာက မရပ္ဘူး။ ဆင္းခ်င္လာရင္ ဗိုက္နာမယ္။ ဆရာဝန္က စမ္းရင္ သားအိမ္က ပံုမွန္ထက္ ၾကီးေနအံုးမယ္။ သားအိမ္ဝလဲ တဝက္တပ်က္ ပြင့္ေနမယ္။

HIV+ လူနာမ်ားအတြက္ မံုရြာ ျပည္သူ႔ေဆးရုံမွာ ART ေဆးမ်ား အခမဲ့ရ႐ွိႏိုင္ပါတယ္။ အေၾကာင္းအမ်ိဳးမ်ိဳးေၾကာင့္ ေဆးရံုမသြားလိုလွ်င္ ဘုန္းစိုးရပ္၊ ေပ ၈ဝ လမ္း၊ ေမတၲာဦး ေဆးရုံမွာ PSI (INGO) ရဲ႕ ေထာက္ပံ့မႈျဖင့္ ARTေဆးကို တလစာ ၈ဝဝဝ (ရွစ္ေထာင္က်ပ္) ျဖင့္ ရရွိနိုင္ပါတယ္။ ေဆးဆိုင္မွာဝယ္လွ်င္ တလစာ ခန္႔မွန္းေျခ ၁ဝဝဝဝဝ/ (တစ္သိန္း) နီးပါး ကုန္က်နိုင္ပါတယ္။ (Tenofovir+ Lamivudine) + Efavirenz အတြဲျဖစ္ပါတယ္။ ေသြးစစ္ဖို႔ေတာ့ လိုပါတယ္။

မႏၲေလးတိုင္းေဒသႀကီး ခုခံအားက်ဆင္းမႈ တိုက္ဖ်က္ေရးဌာန အေနႏွင့္ HIV/AIDS ေရာဂါ ကူးစက္မႈႏႈန္း က်ဆင္းေစႏိုင္ရန္ ျပည္တြင္းျပည္ပရွိ NGO၊ INGO အဖြဲ႕အစည္းမ်ားႏွင့္ ပူးေပါင္း၍ ပညာေပး ေဟာေျပာျခင္း၊ စည္း႐ုံးျခင္းမ်ားကို လစဥ္နယ္လွည့္ ျပဳလုပ္ေပးလ်က္ ရွိေၾကာင္း အဆိုပါဌာန မွတ္မ်ားအရ သိရွိရသည္။

ART ေဆးႏွင့္ ေဆးၿမီးတို တြဲဖက္သံုးစြဲမႈမ်ား လံုး၀မလုပ္သင့္ဟုလည္း တိုက္တြန္းသည္။ “ေဆးပညာအျမင္ကေန ၾကည့္ရင္ အႏၱရာယ္မ်ားတယ္။ မလိုအပ္တဲ့ အစိတ္အပိုင္းေတြကို သြားၿပီး ေဆးက အက်ဳိးသက္ေရာက္ေနရင္ လူနာအတြက္ မေကာင္းဘူး။ အခုထက္ထိ ကမၻာမွာ HIV လူနာေတြရဲ႕ အသက္ကို ဆြဲဆန္႔ႏိုင္တဲ့ ေဆးဆိုလို႔ ART ေဆးပဲရွိပါတယ္။ HIV ပိုးေပ်ာက္ႏိုင္တဲ့ တိုင္းရင္းေဆး၊ ေဆးၿမီးတို လံုး၀ မရွိပါဘူး” ဟုလည္း ေျပာသည္။

”ကိုယ့္ႏိုင္ငံမွာပဲ ART ေဆး ဝါးကို ထုတ္လုပ္ႏိုင္ရင္သိပ္ေကာင္း ပါတယ္။ ခ်င္းျပည္နယ္မွာ ေနတဲ့သူ ေတြဆိုရင္ ကေလးကေန ART ေဆးဝါးကို အိႏၵိယအထိေတာင္ သြားထုတ္ရတာေတြ ရွိတယ္။ အစိုးရနဲ႔ ျပည္ တြင္းျပည္ပ အဖြဲ႕အစည္းေတြက ART ေဆးဝါးေတြကို ေထာက္ပံ့ေပး ေနတယ္ ဆိုေပမယ့္လည္း ၿမိဳ႕ႀကီး ေတြမွာပဲ ထုတ္ေပးတာဆိုေတာ့လက္ လွမ္းမမီတာေတြကလည္း ရွိေန ေသးတယ္” ဟု Myanmar Positive Women Network(MPWN) မွ ဘ႑ာေရးမႉးေဒၚေခ်ာစု လတ္က ေျပာသည္။