TRUVADA ေဆးကို ကယ္လီဖိုးနီးယား (California) အေျခစိုက္ ဂီလိဒ္ (Gilead Sciences) မွ ထုတ္လုပ္ၿပီး HIV ကုသေရး၌လည္း အသံုးျပဳ ေနၾကေပသည္။ ၎ေဆး တစ္ႏွစ္စာ ခန္႔မွန္း ကုန္က်ေငြမွာ အနည္းဆံုး အေမရိကန္ ေဒၚလာ ၁၃၉ဝဝ ခန္႔ ျဖစ္ေပသည္။ သို႔ေသာ္ ယခု ေနာက္ပိုင္းတြင္ လူနာ တစ္ဦးအတြက္ တစ္လလွ်င္ အေမရိကန္ ေဒၚလာ ၂၅ ေဒၚလာႏွင့္ ေဒၚလာ ၃ဝ ၾကား အတြင္းသာ ကုန္က်မႈ ရွိေစရန္ ကုမၸဏီ အမ်ားစုက ႀကိဳးပမ္းလ်က္ ရွိေပသည္။

HIV ပါရွိေနသူဆိုရင္ Acute infection ေစာေစာပိုင္းကတည္းက ကုရင္ေကာင္းတယ္။ Mild liver disease အသဲေရာဂါ နည္းနည္းေလးသာ ရွိေနသူေတြ ေဆး မလိုေသးပါ။ Moderate liver damage အသဲေရာဂါ အသင့္အတင့္ ဆိုးလာသူေတြက Cirrhosis အသဲေျခာက္တာ ဆက္ျဖစ္စရာမ်ားလို႔ ေဆးကုသ ရမယ္။ ေဆးရဲ႕ေဘးထြက္-ဆိုးက်ိဳးနဲ႔ ရမဲ့အက်ိဳး ခ်ိန္ဆရမယ္။ ေစာင့္ၾကည့္ေနရမယ္။ Decompensated cirrhosis အသဲေျခာက္ေနျပီဆိုရင္ Liver transplant အသဲ အစားထိုးတာ တခုဘဲ လုပ္ႏိုင္တယ္။

အခုလို MSF ကိုျပန္လည္ဖိတ္ေခၚတာနဲ႔ပတ္သက္ၿပီး သမၼတရံုးဝန္ႀကီး ဦးစိုးသိန္းက လူေတြျဖစ္တဲ့အတြက္ ႏွစ္ဘက္လံုးမွာ အမွားအယြင္း ရွိမွာပဲျဖစ္ေၾကာင္း၊ ကူညီေရးအဖြဲ႔အားလံုး အထူးသျဖင့္ MSF ကို မိမိတို႔နဲ႔ အတူ ျပန္လည္လက္တြဲေဆာင္ရြက္ဖို႔ ဖိတ္ေခၚပါေၾကာင္း၊ ရခိုင္ျပည္နယ္မွာ ကူညီေရးဝန္ထမ္းေတြ လံုၿခံဳေရး အတြက္ အာမခံပါေၾကာင္း သတင္းစာရွင္းလင္းပြဲမွာ ေျပာၾကားခဲ့ပါတယ္။

ၾသစေၾတးလ်ႏိုင္ငံ ​မဲလ္ဘုန္းၿမိဳ႕မွာ ​တနဂၤေႏြေန႔ကစၿပီး ​၂၀ ​ႀကိမ္ေျမာက္ ​အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ ​AIDS ​ညီလာခံကို ​က်င္းပေနၿပီ ​ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ​ဒီကေန႔မွာ ​AIDS ​နဲ႔ ​ပတ္သက္တဲ့ အေၾကာင္း၊ ​ဘယ္ေလာက္အထိ ​တိုးတက္မႈေတြ ရွိလာၿပီလဲ ​ဆိုတဲ့ အေၾကာင္းေတြကို ​တင္ျပေပးထား ပါတယ္။ ကမာၻေပၚက ​လူသန္းေပါင္း ​၃၅ ​သန္းေလာက္ဟာ ​AIDS ​ေရာဂါျဖစ္လာေစတဲ့ ​HIV ​ဗိုင္းရပ္စ္ပိုး ​ကူးစက္ ခံရသူေတြ ​ျဖစ္ၾကပါတယ္။

ေဆးရဲ႕ဆိုုးၾကိဳးေတြက သိပ္ဆိုးတာဘဲ။ (မိုင္ဂရင္း) ျဖစ္တယ္၊ ၃ လထဲ ၁၃ ေပါင္ တိုးလာတယ္။ စိတ္မူေျပာင္းတယ္၊ မ်က္ႏွာေတြ နီျမန္းတယ္၊ ေမာေနတယ္၊ ကိုက္ခဲတယ္၊ အိပ္မေပ်ာ္ဘူး။ ေမလထဲ ထိုးရမွာ မထိုးေတာ့ဘူး။ ကေလးရခ်င္ေသးတယ္။ သမီးကို အေဖၚ ရေစခ်င္တယ္ေလ။ ေသြးကလဲ စြန္းယံုဘဲ။ ကံဆိုးခ်င္ေတာ့ သားအိမ္ကင္ဆာ ျဖစ္ေတာ့ ဒီႏွစ္ ေဖေဖၚဝါရီမွာ ခြဲရတယ္။ ကေလး ယူလို႔လဲ မရေတာ့ဘူး ထင္တယ္။

“WHO ရဲ႕ အခု အစီရင္ ခံစာဟာ တစ္ကမၻာလံုးကို အခ်က္ေပး သံေခ်ာင္း ေခါက္လိုက္တယ္ ဆိုရင္လည္း မမွားပါဘူး။ အစိုးရေတြ အေနနဲ႔ လည္း ေဆး၀ါး လုပ္ငန္းႀကီး ေတြက ေဆး၀ါးေတြကို ေငြအတြက္ အဓိကထား စမ္းသပ္ ထုတ္လုပ္ရတဲ့ အေျခအေနမ်ဳိး မေရာက္ေအာင္ ကူညီၾကဖို႔ လိုပါတယ္။ ဒါမွ ေဆး၀ါးသစ္ေတြ ထြက္လာမယ္။ ဖြံ႕ၿဖိဳးဆဲ ႏုိင္ငံမ်ား ဘက္က ဆင္းရဲ ႏြမ္းပါး သူမ်ားပါ မက်န္ အသံုးျပဳႏုိင္လာ မယ္” ဟု ေဒါက္တာ ကိုဟန္က သံုးသပ္ ေျပာၾကားသည္။

ၾသစေတးလ်ႏိုင္ငံေျမာက္ပိုင္း ကမ္း႐ိုးတန္းလြန္ေဒသမွာ ေတြ႕ရွိရတဲ့ cnidarins မွာ အဲဒီလို အာနိသင္ရွိေၾကာင္းကို ၾသစေတးလ်ႏိုင္ငံ၊ အမ်ိဳး သားကင္ဆာနဲ႔ ဗိုင္းရပ္ပိုးဆိုင္ရာ အင္စတီက်ဳက သူ႔မွာပါ၀င္တဲ့ ေထာင္နဲ႔ခ်ီတဲ့ သဘာ၀ ပစၥည္းေတြကို စစ္ေဆး သံုးသပ္ၿပီးမွ ယခုလို ေၾကညာႏုိင္ျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီပ႐ိုတင္းက HIV ပိုး ကူးစက္ျခင္းနဲ႔ ခုခံအားစနစ္ကို ထိုးေဖာက္၀င္ေရာက္ျခင္းမွ ကာကြယ္ ႏိုင္မႈေတြေၾကာင့္ ကာကြယ္ေဆးမ်ားမွာလည္း အသံုးျပဳႏိုင္ေခ် ရွိမရွိကို ဆက္လက္ ေလ့လာေနၾကပါတယ္။

ေဆးေသက္သင့္သူေတြဟာ ေဆးမစခင္ HIV test ေဆးစစ္ရပါမယ္။ ပိုးမရွိေသးတာ ေသခ်ာဘို႔ျဖစ္တယ္။ မရွိေသးတာသိရလဲ ေနာက္ ၃ လမွာ တခါ ထပ္စစ္ရပါမယ္။ ေဆးရဲ႕ေဘးထြက္ ဆိုးက်ိဳးေတြ ရွိ၊ မရွိကိုပါ သိမယ္။ တျခား လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္ေရာဂါေတြကိုလဲ ရွိ၊ မရွိသိေစဘို႔ ျဖစ္ပါတယ္။

အေရးေပၚတားေဆးကို အေရးေပၚအတြက္သာ သံုးသင့္ပါတယ္။ ရာသီေျပာင္းသြားမယ္။ ေဟာ္မုန္းေတြ ေျပာင္းလဲမယ္။ ဘာေတြျဖစ္ႏိုင္သလဲ သုေတသန မျပည့္စံုပါ။ ဘာလို႔လဲဆိုေတာ့ ျမန္မာျပည္လို ႏိုင္ငံေတြမွာသာ အေရးေပၚ တားေဆးကို ခဏခဏေသာက္ေနၾကတယ္။ သုေတသန လုပ္လို႔လဲ မရဘူး။ ဆရာ့ဆီကို ေမးၾကတာ အေရအတြက္ အေတာ္ၾကီး မ်ားတယ္။

၂၀၁၃ ခုႏွစ္တြင္ ပိုမို၍ ထူးကဲစြာ MANA အသင္းႀကီးအေနျဖင့္ ေဆာင္႐ြက္ႏိုင္ရန္ စီမံခ်က္ခ်မွတ္ ေဆာင္႐ြက္ခဲ့သျဖင့္ MANA ဗဟို ႐ုံးစိုက္ရာ ရန္ကုန္တိုင္းေဒသႀကီး၊ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕တြင္ သာမက မႏၱေလးတိုင္းေဒသႀကီး MANA မွ မႏၱေလးၿမိဳ႕ေပၚတြင္လည္းေကာင္း၊ မြန္ျပည္နယ္ MANA အသင္းမွ ဦးစီး၍ ေမာ္လၿမိဳင္ တကၠသုိလ္၌လည္းေကာင္း၊ စစ္ကိုင္းတိုင္းေဒသႀကီး ကေလးၿမိဳ႕တြင္ လည္းေကာင္း က်ယ္ျပန္႕စြာ ေဆာင္႐ြက္ႏိုင္ခဲ့ ပါသည္။

ေလာေလာဆယ္ေတာ့ မြန္ျပည္နယ္နဲ႔ ကရင္ျပည္နယ္ရွိ အစိုးရ ျပည္သူ႔ေဆးရံုေတြမွာ ART ေပးေနပါတယ္။ ကာလသားေရာဂါ တိုက္ဖ်က္ေရး ဌာနလို႔ ေခၚပါတယ္။ ဖုန္းနံပါတ္ေတာ့ မရႏိုင္ေသးပါဘူး ခင္ဗ်ာ။ တျခား NGO ေတြကို စံုစမ္းျပီး ထပ္ေျပာေပးပါ႔မယ္။ မဲေဆာက္မွာေတာ့ IOM အဖြဲ႔ရွိပါတယ္။ အရင္က သံျဖဴဇရပ္နဲ႔ မုဒဳုံမွာလည္း IOM ရွိပါတယ္။ အခုေတာ့ ရွိေသးလား မေသခ်ာပါဘူး။

AIDS ေရာဂါကုိ ေပ်ာက္ကင္းေအာင္ လုပ္ေပးႏုိင္မယ့္ လမ္းစေပၚလာတဲ့ ကုထံုး ၂ ခု ေတြ႔ရွိတဲ့အေပၚ အေမရိကန္ သိပၸံပညာရွင္ေတြ အာရုံစုိက္ေနၾကပါတယ္။ HIV ပုိး ကူးစက္ေနတဲ့ လူနာ တဒါဇင္ထံက ေသြးနမူနာကုိ ထုတ္ယူၿပီး HIV ပုိးကုိ တြယ္ေစတဲ့ ပရုိတိန္းဓါတ္ကုိ ဖယ္ရွားေပးတဲ့နည္းကုိ အသုံးျပဳခဲ့တဲ့အေၾကာင္း အေမရိကန္ႏုိင္ငံက နံမည္ေက်ာ္ New England ေဆးပညာဂ်ာနယ္မွာ ေဖာ္ျပထားတာပါ။