ၾသစေၾတးလ်ႏိုင္ငံ ဆစ္ဒနီၿမဳိ႕၌ UNAIDS ညီလာခံကို ဒီဇင္ဘာလ အေစာပိုင္းတြင္ က်င္းပရန္ စီစဥ္ထားၿပီး ကုလသမဂၢ ခုခံအား က်ဆင္းမႈ ကူးစက္ေရာဂါ ေဝဒနာ ရွင္မ်ား ခြဲျခား ဆက္ဆံမႈ တိုက္ဖ်က္ေရး (UNAIDS) ကမၻာလုံးဆိုင္ရာ သံတမန္အျဖစ္ ခန္႔အပ္ခံထားရသူ ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္ ပါဝင္ တက္ေရာက္မည္ ဟုလည္း ေဖာ္ျပ ထားသည္။

ဒီလို ေျပာလိုက္ရင္ ေတြးစရာ၊ ေဆြးေႏြးစရာေတြ အမ်ားႀကီး ျဖစ္သြားႏိုင္ပါတယ္။ ေငြေၾကးအတြက္ အသက္ႀကီး သူေတြကို လက္ထပ္ရတာ၊ မခ်စ္မႏွစ္သက္သူ ေတြနဲ႔ အတူ ေနရတာေတြကိုေရာ ဘာလို႔ သတ္မွတ္ႏိုင္ပါ သလဲ။ အသက္ ၁၈ ႏွစ္ သမီးက အသက္ ၆၀ ေက်ာ္ အဘိုးႀကီး တစ္ေယာက္ကို လက္ထပ္တယ္ဆိုတာ ဘာေၾကာင့္လို႔ ေျပာႏိုင္ ပါသလဲ။ ကိုယ္က်င့္ တရားဆိုင္ရာ ျပႆနာေတြကိုလည္း အမ်ားႀကီး ထည့္သြင္း စဥ္းစား ရပါလိမ့္မယ္။

အႏၲရာယ္ရွိၿပီး ေရာဂါျဖစ္ႏိုင္ ေျခမ်ားတာက လိင္ဆက္ဆံဖက္ နည္းလို႔ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုယ္ သန္႔တယ္ထင္တဲ့ သူေတြလို႔ ဆိုပါတယ္။ မဂၤလာေတာင္ၫြန္႔ၿမိဳ႕နယ္က ျပည္သူ႔ လႊတ္ေတာ္ ကိုယ္စားလွယ္ျဖစ္ၿပီး HIV/ AIDS Prevention and Care Centre အဖြဲ႕က ေဒၚျဖဴျဖဴသင္းကေတာ့ သူတို႔ လုပ္ကိုင္ေဆာင္ရြက္ေနတဲ့ အေနအထားအရ HIV၊ ေအ႔ဒ္စ္ေရာဂါျဖစ္ႏႈန္း က ပိုျမင့္လာတာကို ေတြ႕ရတယ္လို႔ ေျပာပါတယ္။

ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ Care and Support Working Group အဖြဲ႕ဝင္ ျပည္တြင္း၊ ျပည္ပ အဖြဲ႕အစည္းမ်ား၊ ကုလသမဂၢ အဖြဲ႕ အစည္း၊ ကမာၻ႔က်န္းမာေရး အဖြဲ႕ႏွင့္ အမ်ဳိးသား ခုခံအား က်ဆင္းမႈ တိုက္ဖ်က္ေရး စီမံခ်က္တို႔က HIV/AIDS ႏွင့္ ေနထိုင္ သူမ်ား အတြက္ ART ေဆးဝါးမ်ား ပံ့ပိုး ကူညီလ်က္ ရွိသည္။

WHO ၏ လမ္းညႊန္ခ်က္ကို လာမည့္ ၃ ႏွစ္အတြင္း အေကာင္အထည္ ေဖာ္ႏိုင္ရန္အတြက္ HIV ပိုး စစ္ေဆးမႈ လုပ္ငန္းကို ႏုိင္ငံအႏွ႔ံ အဆင္ေျပ လြယ္ကူစြာ လူတိုင္းလုပ္ႏိုင္ရန္ အစိုးရက စီစဥ္ေပးသင့္ေၾကာင္း၊ အရည္ အေသြး ျပည့္မီေသာ က်န္းမာေရး ၀န္ေဆာင္မႈမ်ား ရရွိႏိုင္ရန္ HIV/ AIDS ဆိုင္ရာ ဥပေဒႏွင့္ မူ၀ါဒမ်ား ခ်မွတ္ေပးရန္လည္း လိုအပ္ေၾကာင္း ဦးမ်ိဳးသန္႔ေအာင္က အႀကံျပဳ ေျပာၾကားသည္။

ဒီ ART ကုထံုးေျပာင္းလဲမႈက ကေလးငယ္ေတြ၊ မူးယစ္ေဆး၀ါး ထိုးသြင္း သံုးစြဲသူေတြ၊ လိင္တူျခင္း ခ်စ္သူ အမ်ိဳးသား/ အမ်ိဳးသမီးေတြနဲ႔ လိင္လုပ္သားေတြ အတြက္ေတာ့ ဥပေဒေရးရာ၊ ယဥ္ေက်းမႈဆိုင္ရာ ကိစၥေတြက သူတို႔ကို ART ေဆး ရႏိုင္မႈ အခြင့္အလမ္း နည္းပါးေစတယ္ေလ။ ေဆးေသာက္လက္စ တစ္၀က္တစ္ပ်က္နဲ႔ ကုထံုး မျပီးေျမာက္တဲ့ လူေတြ အတြက္လည္း စိန္ေခၚမႈေလးေတြ ရွိေနတယ္ အဘ။

WHO ရဲ့ လမ္းညႊန္ခ်က္ ထဲမွာေတာ့ HIV ပိုး ရိွသူေတြ အေနနဲ႔ ေရာဂါႏုတုန္း ေဆးစေသာက္တာက ပိုထိေရာက္နိုင္ျပီး လာမယ့္ ၂၀၂၅ ခုမွာ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ေရာဂါ သည္ေပါင္း သံုးသန္း အသက္ကယ္ နိုင္မယ္လို႔ ေျပာထား ပါတယ္။ ေဆး သံုးမ်ိဳးစပ္ တလံုးထဲကို HIV ပိုး ရိွသူေတြကို သူတို႔ ခုခံမႈ အားေကာင္းေနတဲ့ အခိ်န္မွာ တိုက္ေၾကြးမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီအစီ အစဥ္ကို အယ္ဂီ်းယား အာဂ်င္တီးနားနဲ႔ ဘရာဇီးတို႔မွာ စသံုးေနပါတယ္။

AIDS, TB နဲ႔ ငွက္ဖ်ား တိုက္ဖ်က္ေရး လုပ္ေနတဲ့ Global Fund နဲ႔ Doctors Without Borders အဖြဲကေန ၂၁ ႏိုင္ငံက လူနာေပါင္း ၂၈၆ဝဝဝ ကို ေဆးကုေပးေနတဲ့ အဖြဲ႔ေတြက ၾကိဳဆို လိုက္ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ Health GAP အဖြဲ႔ကေတာ့ ေငြလွဴ သူေတြနဲ႔ ေဆးထုတ္သူေတြကို ဆက္ျပီး ေဝဖန္ လိုက္ပါတယ္။ ဒါဟာ အနိမ့္ဆံုးနဲ႔ အနည္း ဆံုးကိုသာ လုပ္ေပးရာ က်တယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။

“သာမန္အားျဖင့္ေတာ့ INGO ေတြက ၆၀ ရာခိုင္ႏႈန္းေလာက္ပဲ ရတယ္။ အမ်ဳိးသား AIDS စီမံခ်က္နဲ႔ သူနဲ႔ တြဲဖက္လုပ္တဲ့ အဖြဲ႕အစည္းေတြက ၄၀ ရာခိုင္ႏႈန္းရတယ္” ဟု ၎က ထပ္ေလာင္းေျပာၾကားသည္။ ေထာက္ပံ့မႈမ်ားေပၚ မူတည္ကာ ေရွ႕ဆက္ ေဆာင္႐ြက္သြားမည့္ စီမံခ်က္ မ်ားအတြက္ လာမည့္ တစ္ပတ္အတြင္း အစည္းအေဝး ျပဳလုပ္ကာ လုပ္ငန္း ေဆာင္႐ြက္ ခ်က္မ်ား ခ်မွတ္သြားရန္ရွိေၾကာင္း ေဒါက္တာျမင့္ေရႊက ဆိုသည္။

ဇန္န၀ါရီလ (၁) ရက္ေန႔မွ ဒီဇင္ဘာလ (၃၀) ရက္ေန႔ အထိ အက်ဳံး၀င္ေသာ ႏွစ္ပတ္လည္ အစည္းအေ၀းကိုလည္း ႏွစ္ စဥ္ က်င္းပကာ ဗဟို အလုပ္အမႈေဆာင္ ေကာ္မတီ၏ တစ္ႏွစ္တာ ေဆာင္႐ြက္ခ်က္မ်ားကို တင္ျပၿပီး အားသာခ်က္မ်ားကို ဆက္လက္ ထိန္းသိမ္းရန္ႏွင့္ အားနည္းခ်က္ မ်ားကို စီစစ္ ေလ့လာ သံုးသပ္ၿပီး ေ႐ွ႕လုပ္ငန္းစဥ္မ်ား ခ်မွတ္ကာ အေကာင္ အထည္ေဖၚ ေဆာင္႐ြက္ လ်က္ ႐ွိပါသည္။

SAW အဖြဲ႔၏ တာ၀န္ခံ တစ္ဦးျဖစ္သူ ကိုမ်ဳိးလြင္က “ဒီေန႔ ေဒၚေအးေအးမာနဲ႔ ေဒၚျဖဴျဖဴသင္း၊ ေဒၚဇင္မာေအာင္တို႔ ေတြ႔ ၾကတယ္။ ကြၽန္ေတာ္တို႔က SAW ရဲ႕ Activities ေတြကို သူတို႔ကို ရွင္းျပတယ္။ အဓိကကေတာ့ ကြၽန္ေတာ္တို႔ ဆီမွာ HIV ေ၀ဒနာ ရွင္ေတြကို ဘယ္လိုေစာင့္ေရွာက္လဲ။ ေဆး၀ါးကို ဘယ္လိုရေအာင္ လုပ္လဲဆိုတာကို သူတို႔ကို ေျပာျပ တယ္။ သူတို႔ကလည္း သူတို႔ အေတြ႔အၾကံဳကို ေျပာျပတယ္။

လိုအပ္ေနတဲ့ ေဆးထိုးအပ္နဲ႔ ေဆးထိုးျပြန္မ်ားကိုလဲ ထင္ထင္ေပၚေပၚ ၀ယ္ယူ သံုးစြဲျခင္း မျပဳႏိုင္တာေၾကာင့္ ရွိတဲ့ ေဆး ထိုးအပ္နဲ႔ ေဆးထိုးျပြန္ကို မူးယစ္ေဆး သံုးစြဲသူ တစ္စုက မွ်ေ၀သံုးစြဲ ၾကရပါတယ္။ ဒီအခါ HIV ပိုး ေရာဂါ ရွိသူထဲမွ က်န္လူ မ်ားကို အလြယ္တကူ ကူးစက္မႈ ႐ွိေတာ့ HIV ေရာဂါ ပိုးဟာ မူးယစ္ေဆး ထိုးသြင္း သူၾကားမွာ ပ်ံ႕ႏွံ႔ရာက တစ္ဆင့္ ၄င္းတို႔ရဲ႕ အိမ္ေထာင္ဖက္မ်ား၊ လိင္ဆက္ဆံ ဖက္မ်ားပါ ထပ္မံ ကူးစက္မႈ ႐ွိလာမည္ ျဖစ္ပါတယ္။