၂ဝ၁၂ အကုန္မွာ လူေပါင္း ၃၅.၃ သန္းမွာ HIV ပိုးရွိေနၾကတယ္။ ၂.၁ သန္းက လူငယ္လူရြယ္ေတြျဖစ္ၾကတယ္။ ၉.၇ သန္းဟာ ဆင္းရဲ (သို႔) မဖြံ႔ျဖိဳးတဲ့ေဒသေတြကျဖစ္ၾကျပီး antiretroviral therapy (ART) ေဆးရေနၾကတယ္။ အမွန္က ၁၉ သန္းေလာက္က ေဆးရေနသင့္ေပမဲ့ ေဆးမရၾကေသးဘူး။ ART ေဆးေၾကာင့္ HIV-positive ပိုးရွိေနသူေတြ အသက္ ပိုရွည္လာၾကတယ္။ ဒါ့ျပင္ သူတို႔ကေန ကူးစက္မွာကိုလဲ သက္သာေစတယ္။ ART ေဆးေတြဆိုတာ ေဆး ၃ မ်ိဳးပါမယ္။ တခ်ိဳ႕ေနရာေတြမွာ ပိုပါတယ္။

၂၀၁၃ ခုႏွစ္အထိ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ HIV ျဖင့္ေနထိုင္သူ ပွ်မ္းမွ် ၁သိန္းရွစ္ေထာင့္ငါးရာခန္႔ ရွိေနၿပီး ART ကုထံုးျဖင့္ ကုသရန္လိုအပ္သူ ၁ သိန္းႏွစ္ေသာင္းေက်ာ္ ရွိကာ ၎တို႔အထဲမွ ၅၄ ရာခိုင္ႏႈန္းကိုသာ ART ကုထံုးျဖင့္ ေဆးဝါးေထာက္ပံ့ေပးႏုိင္ေသးသည္ဟု အမ်ဳိးသား ခုခံအားက်ဆင္းမႈ ကူးစက္ေရာဂါ တိုက္ဖ်က္ေရး (NAP 2013) အစီရင္ခံစာအား ကိုးကား၍ UNAIDS အစီရင္ခံစာတြင္ ေဖာ္ျပထားသည္။

လာမည့္ ၂ဝ၁၆ ခုႏွစ္တြင္ HIV ပိုးရွိသူ တစ္သိန္းေက်ာ္ကို ART ကုထံုး ျဖင့္ ကုသေပးႏုိင္ မည္ျဖစ္ေၾကာင္း ေရာဂါ ႏွိမ္နင္းေရး ဌာနမွ သိရသည္။ ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ ART ကုထံုးျဖင့္ ကုသရန္ လုိအပ္သူ တစ္သိန္း ႏွစ္ ေသာင္း ဝန္းက်င္ ရွိၿပီး ယင္းတို႔ အနက္ ငါးေသာင္း ရွစ္ေထာင္ခန္႔ကို ေဆးဝါး မ်ား ေထာက္ ပံ့ေပးႏုိင္ခဲ့ ရာမွ ယခုႏွစ္ ကုန္တြင္ ခုနစ္ေသာင္း ငါးေထာင္ထိ တိုး တက္ ကုသေပးႏုိင္ၿပီ ျဖစ္သည္။

HIV ေရာဂါပိုးရွိသူေတြရဲ႕ အခြင့္အေရး၊ ေရာဂါပိုးရွိသူေတြ ေနထိုင္ရမယ့္လူမႈဘဝနဲ႔ စိန္ေခၚမႈေတြကို ဘယ္လိုရင္ဆိုင္ေက်ာ္ျဖတ္မလဲဆိုတဲ့အေၾကာင္းေတြကို ဆရာဝန္ေတြက ရွင္းလင္းေဆြးေႏြးသလို HIV ေရာဂါပိုးရွိသူေတြရဲ႕ အခန္းက႑နဲ႔ စြမ္းေဆာင္ရည္ကို ျမွင့္တင္ေပးဖို႔ အဓိကရည္ရြယ္က်င္းပတာလို႔ ဦးမ်ဳိးသန္႔ေအာင္က ေျပာပါတယ္။

ေဒါက္တာ ထြန္းညြန္႔ဦးကေတာ့ အခု ၂၀၁၄ မွာ ေ၀ဒနာရွင္ ၇၆၀၀၀ ေက်ာ္၊ ၂၀၁၅ မွာ ၁ သိန္းေက်ာ္နဲ႔ ၂၀၁၆ မွာ လိုအပ္ခ်က္ရဲ႕ ၈၈ ရာခိုင္ႏႈန္းျဖစ္တဲ့ ၁ သိန္း ၁ ေသာင္းေက်ာ္အထိ ေပးႏိုင္ဖို႔ ရွိေနတယ္လို႔ ေျပာပါတယ္။ ဒ့ါျပင္ လာမယ့္ႏွစ္ကုန္မွာ ျမန္မာျပည္တ၀ွမ္း ၿမဳိ႕နယ္ေပါင္း ၁၀၀ ေက်ာ္က ျပည္သူ႔ေဆးရံုေတြမွာ အိပ္ခ်္အုိင္ဗြီ ေ၀ဒနာရွင္ေတြအတြက္ အခမဲ့ ေဆးကုႏုိင္ေအာင္ အစိုးရက စီစဥ္ေဆာင္ရြက္ေနၿပီလုိ႔ ဆိုပါတယ္။

ခ်င္းျပည္နယ္ေျမာက္ပုိင္း အပါအ၀င္ ကေလးေဒသတြင္ HIV ေရာဂါေ၀ဒနာ ခံစားေနရသည့္ ဦးေရမွာ ၂၀၀၃ ခုႏွစ္တြင္ ေကာက္ယူထားသည့္ စာရင္းအရ ဦးေရ တစ္ေထာင္ေက်ာ္ ရိွခဲ့ေသာ္လည္း ေဆး၀ါးကုသမႈ လက္လွမ္းမမီျခင္းႏွင့္ ေ၀ဒနာရွင္မ်ား စိတ္ဓာတ္က်ဆင္းမႈေၾကာင့္ အသက္ဆံုး႐ႈႈံးသြားၿပီး လက္ရိွတြင္ ေ၀ဒနာရွင္ ၇၀၀ နီးပါး က်န္ရိွေနေသးသည္။

HIV+ လူနာမ်ားအတြက္ မံုရြာ ျပည္သူ႔ေဆးရုံမွာ ART ေဆးမ်ား အခမဲ့ရ႐ွိႏိုင္ပါတယ္။ အေၾကာင္းအမ်ိဳးမ်ိဳးေၾကာင့္ ေဆးရံုမသြားလိုလွ်င္ ဘုန္းစိုးရပ္၊ ေပ ၈ဝ လမ္း၊ ေမတၲာဦး ေဆးရုံမွာ PSI (INGO) ရဲ႕ ေထာက္ပံ့မႈျဖင့္ ARTေဆးကို တလစာ ၈ဝဝဝ (ရွစ္ေထာင္က်ပ္) ျဖင့္ ရရွိနိုင္ပါတယ္။ ေဆးဆိုင္မွာဝယ္လွ်င္ တလစာ ခန္႔မွန္းေျခ ၁ဝဝဝဝဝ/ (တစ္သိန္း) နီးပါး ကုန္က်နိုင္ပါတယ္။ (Tenofovir+ Lamivudine) + Efavirenz အတြဲျဖစ္ပါတယ္။ ေသြးစစ္ဖို႔ေတာ့ လိုပါတယ္။

မႏၲေလးတိုင္းေဒသႀကီး ခုခံအားက်ဆင္းမႈ တိုက္ဖ်က္ေရးဌာန အေနႏွင့္ HIV/AIDS ေရာဂါ ကူးစက္မႈႏႈန္း က်ဆင္းေစႏိုင္ရန္ ျပည္တြင္းျပည္ပရွိ NGO၊ INGO အဖြဲ႕အစည္းမ်ားႏွင့္ ပူးေပါင္း၍ ပညာေပး ေဟာေျပာျခင္း၊ စည္း႐ုံးျခင္းမ်ားကို လစဥ္နယ္လွည့္ ျပဳလုပ္ေပးလ်က္ ရွိေၾကာင္း အဆိုပါဌာန မွတ္မ်ားအရ သိရွိရသည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံအတြက္ HIV ေရာဂါကာကြယ္ေရးႏွင့္ တုိက္ ဖ်က္ေရးလုပ္ငန္းမ်ားအတြက္ လိုအပ္ေသာ ရန္ပံုေငြကို ကမၻာလံုးဆုိင္ရာ ေငြေၾကးရန္ပံုေငြ အဖြဲ႕ (Global Fund ) က အဓိကပံ့ပိုးေပးလ်က္ရွိပါသည္။ ၂ဝ၁၃-၁ဝ၁၆ ခုႏွစ္တြင္ Global Fund New Funding Model ျဖင့္ HIV / AIDS ေရာဂါတားဆီး ကာကြယ္ေရး ႏွင့္ တုိက္ဖ်က္ေရး လုပ္ငန္းမ်ား ေဆာင္ရြက္ႏိုင္ရန္အတြက္ အေမရိကန္ေဒၚလာသန္း ၁၆ဝ ခန္႔ ထိ တုိးျမႇင့္ေထာက္ပံ့ေပးရန္ Global Fund မွ သေဘာတူ ခြင့္ျပဳၿပီးျဖစ္ သည္။

”ကိုယ့္ႏိုင္ငံမွာပဲ ART ေဆး ဝါးကို ထုတ္လုပ္ႏိုင္ရင္သိပ္ေကာင္း ပါတယ္။ ခ်င္းျပည္နယ္မွာ ေနတဲ့သူ ေတြဆိုရင္ ကေလးကေန ART ေဆးဝါးကို အိႏၵိယအထိေတာင္ သြားထုတ္ရတာေတြ ရွိတယ္။ အစိုးရနဲ႔ ျပည္ တြင္းျပည္ပ အဖြဲ႕အစည္းေတြက ART ေဆးဝါးေတြကို ေထာက္ပံ့ေပး ေနတယ္ ဆိုေပမယ့္လည္း ၿမိဳ႕ႀကီး ေတြမွာပဲ ထုတ္ေပးတာဆိုေတာ့လက္ လွမ္းမမီတာေတြကလည္း ရွိေန ေသးတယ္” ဟု Myanmar Positive Women Network(MPWN) မွ ဘ႑ာေရးမႉးေဒၚေခ်ာစု လတ္က ေျပာသည္။

ART ေဆးဝါးကို အကန္႔အသတ္ႏွင့္သာ ရရွိ၍ လူနာအခ်င္းခ်င္း ျပန္လည္ေရာင္းစားမႈမ်ား ရွိခဲ့ေသာေၾကာင့္ National AIDS Program က ေဆးဝါး ပံ့ပိုးလိုက္လွ်င္ လူနာမ်ားအတြက္ ပိုမိုအဆင္ေျပႏိုင္ေၾကာင္း၊ သို႔ေသာ္ ေဆးလိုအပ္ခ်က္ မလုံေလာက္သည့္ အတြက္ ႏွစ္သိမ့္ေဆြးေႏြးျခင္း အစီအစဥ္ပါ တြဲဖက္လုပ္ကိုင္သင့္ေၾကာင္း HIV/AIDS ေဝဒနာရွင္မ်ားကို အိမ္တိုင္ရာေရာက္ လိုက္လံ ေစာင့္ေရွာက္သူ တစ္ဦးက The Voice သို႔ ေျပာၾကားသည္။

ကူးစက္ေရာဂါကု ေဆး႐ုံမ်ားတြင္ လူနာအသစ္မ်ားကို ART တိုးေပးျခင္း ရွိေသာ္လည္း ေဆး႐ုံက ရရွိေနေသာ ဝန္ေဆာင္မႈမ်ား တိုးတက္လာျခင္း မရွိေသးေၾကာင္း ျပည္တြင္း NGO တစ္ခုတြင္ ႏွစ္သိမ့္ ေဆြးေႏြးျခင္းႏွင့္ အိမ္တိုင္ရာေရာက္ ျပဳစုေစာင့္ေရွာက္ျခင္းကို တာဝန္ယူ လုပ္ေဆာင္ေနသူ တစ္ဦးက ဆိုသည္။