ဗိုင္းရပ္စ္ေတြကကိုယ္ထဲမွာ ပြါးမ်ားေနေပမဲ့ ေရာဂါလကဏာေတြ မေပၚေသးတဲ့ အဆင့္ျဖစ္တယ္။ ခံစားရလဲ နည္းနည္းပဲ။ ART ေဆးေသာက္ရင္ေတာ့ အၾကာၾကီး အသက္ရွင္ေနႏိုင္ပါတယ္။ ေဆးမေသာက္ရင္ ၁ဝ ႏွစ္။ ကံေကာင္းရင္လဲ ဒီထက္ ၾကာၾကာေနႏိုင္မယ္။ သူမ်ားကို ကူးစက္ႏိုင္တာ သတိထားပါ။ ေဆးမေသာက္ရင္ viral load ဗိုင္းရပ္စ္ေတြ မ်ားလာမယ္။ CD4 count က်လာမယ္။

ဘယ္လိုအခ်ိန္မွာ AIDS ကိုေရာက္ရွိျပီး ေရာဂါလကၡဏာေပၚတတ္ပါလည္းဆရာ။ ဘယ္လို အစား အေသာက္ေတြကို ေရွာင္သင့္ပါလည္းဆရာ။ သမီးေမးခ်င္တာက ေရာဂါမရွိတဲ့ လူေသြးထြက္တာကို သမီးတို႔ကထိမိရင္ အဲ့လူကို ကူးစက္ႏိုင္ပါသလားရွင့္။ CD4 တက္ေအာင္ ဘာေတြ စားသံုးေပးရပါ့မလည္းရွင့္။

အမ်ဳိးသား ခုခံအားက် ကာလသား ေရာဂါတုိက္ဖ်က္ေရး စီမံကိန္း၏ ၂၀၁၃ ခုႏွစ္တြင္ ေလ့လာခ်က္မ်ားအရ လိင္တူအမ်ဳိးသားခ်စ္သူမ်ား၏ ၈ ဒသမ ၉ ရာခုိင္ႏႈန္းႏွင့္ အမ်ဳိးသမီး လိင္အလုပ္သမား ၇ ဒသမ ၁ ရာခုိင္ႏႈန္းသည္ အိပ္ခ်္အုိင္ဗီ ကူးစက္ခံရႏုိင္ေျခရွိေၾကာင္း ေတြ႕ရသည္။

လိက္ကတဆင့္ ကူးစက္မႈက အမ်ားဆံုးျဖစ္တယ္။ ျမန္မာျပည္ရဲ႕ တရားဥပေဒအရ လိင္နဲ႔ အသက္ေမြးမႈဟာ ရာဇဝတ္မႈျဖစ္တယ္။ ရန္ကုန္ျမိဳ႕ တခုတည္းမွာ လိင္လုပ္ငန္း ဖြင့္ထားတဲ့ ေနရာေပါင္း ၁ဝဝဝဝ ေက်ာ္ ရွိတယ္။ လုပ္ကိုင္ေနသူေတြနဲ႔ လာေရာက္သူေတြထဲက ၇ဝ-၉ဝ% မွာ လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္ေရာဂါေတြ ရွိေနၾကတယ္။ HIV စမ္းသပ္မႈလုပ္ထားသူ ၂၅% ထက္နည္းတယ္။

လူေတြ အမ်ားႀကီးကို HIV ပိုး ရွိ-မရွိ စမ္းသပ္ႏိုင္ေလေလ၊ ေဆးကုသမႈကိုလည္း ခံယူႏိုင္ေလေလ ကူးစက္ျပန္႔ပြားမႈကို ထိုးက်သြားေစေအာင္ လုပ္ႏိုင္မွာ ေသခ်ာပါတယ္။ အဂၤလန္မွာ တေနရာရာမွာ တေယာက္ေယာက္ကို မိနစ္ ၉ဝ တိုင္းမွာ HIV ရွိ-မရွိ စမ္းသပ္ၾကည့္ေန ပါတယ္။ ျမန္မာျပည္မွာလည္း HIV/AIDS ေရာဂါ က်ဆင္း၊ ပေပ်ာက္ပါေစ။

HIV ေရာဂါ ရလာရင္ CD4 အေရအတြက္ က်ဆင္းတယ္။ ART ေဆးေပးျပီးေနာက္ နလံထမွာ တခါ ျပန္တက္လာတယ္။ CD4 နဲ႔ VL ဆက္စပ္ေနတာ ရွိသလို တခါတေလ အဲလို မဟုတ္တာလဲ ေတြ႔ေနရတယ္။ ၁ဝ% ေလာက္မွာ VL က်ေနေပမဲ့ CD4 မတက္ဘူး။ ဒါ့ေၾကာင့္ CD4 တံု႔ျပန္မႈ မရွိတာနဲ႔ ေဆးကုတာ မထိေရာက္ဘူးလို႔ မေျပာႏိုင္ပါ။ Viral load (VL) ဟာလဲ CD4 ေလာက္ေတာ့ မတိက်ပါ။

HIV ေရာဂါ ရလာရင္ CD4 အေရအတြက္ က်ဆင္းတယ္။ ART ေဆးေပးျပီးေနာက္ နလံထမွာ တခါ ျပန္တက္လာတယ္။ CD4 နဲ႔ VL ဆက္စပ္ေနတာ ရွိသလို တခါတေလ အဲလို မဟုတ္တာလဲ ေတြ႔ေနရတယ္။ ၁ဝ% ေလာက္မွာ VL က်ေနေပမဲ့ CD4 မတက္ဘူး။ ဒါ့ေၾကာင့္ CD4 တံု႔ျပန္မႈ မရွိတာနဲ႔ ေဆးကုတာ မထိေရာက္ဘူးလို႔ မေျပာႏိုင္ပါ။ Viral load (VL) ဟာလဲ CD4 ေလာက္ေတာ့ မတိက်ပါ။

ေအအိုင္ဒီအက္စ္ေရာဂါက HIV ဆိုတဲ႔ virus ပိုးေၾကာင့္ ျဖစ္တာပါ။ ကာသလားေရာဂါက ျဖစ္ေစတဲ့ ပိုးေပါင္းစံု ရိွပါတယ္၊ ဘက္တီးရီးယားပိုး၊ ဗိုင္းရပ္စ္ပိုး၊ မႈိပိုး၊ ကပ္ပါးပိုး စသျဖင့္ အမ်ိဳးစံုပါတယ္။ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ေရာဂါကို ေပ်ာက္ေအာင္ ကုလို႔ မရေသးပါဘူး။ ကာလသားေရာဂါေတြ မွာေတာ့ တစ္ခ်ိဳ႕ကို အျမစ္ျပတ္ေအာင္ ကုလို႔ရျပီး တစ္ခ်ိဳ႕ကေတာ့ ကုရာနတၱိပါ။

PLHIV ဆိုတာ သိလိုက္ရင္ လူေတြ စိတ္ထဲမွာ ဒီေကာင္ မဟုတ္တာ လုပ္တဲ့သူ၊ အေပ်ာ္အပါး လုိက္စားတယ္၊ မူးယစ္ေဆးသံုးတယ္လို႔ ထင္ၾကတယ္။ ကူးစက္တာ ဒီႏွစ္ခုထဲတင္ မဟုတ္ပါဘူး။ ေသြးကကူးတာ၊ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ မိခင္က ကူးတာ၊ ခြ်န္ထက္တဲ့ အရာကကူးတာ၊ လိင္ဆက္ဆံတာက ကူးတာ၊ အဲဒီလုိ မစဥ္းစားၾကဘူး။ က်န္တဲ့ နယ္ပယ္ေတြမွာလည္း လူမသိ သူမသိ ကူးတာေတြ ရွိတယ္။ အဲဒါေတြကို သိေအာင္ တစ္ျမိဳ႕ တစ္ရက္ႏႈန္း စက္ဘီးစီးျပီး ျပည္သူေတြ ရင္ထဲ စြဲစြဲျမဲျမဲ လက္ခံေအာင္ လုပ္မယ္လုိ႔ ရည္ရြယ္ခ်က္နဲ႔ လုပ္ျဖစ္တာ။

အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ကူးစက္ ခံထားရသူမ်ား၏ ကိုယ္ခံအားစနစ္ကို စစ္ေဆးေပးသည့္ CD4 တိုင္းတာေရး စက္မ်ားကို လိုအပ္ခ်က္ႏွင့္အညီ တိုင္းေဒသႀကီးႏွင့္ ျပည္နယ္ မ်ားတြင္ တိုးခ်ဲ႕တပ္ဆင္ ေပးမည္ျဖစ္ေၾကာင္းႏွင့္ လက္ရွိတိုင္းေဒသႀကီးႏွင့္ ျပည္နယ္အခ်ဳိ႕တြင္ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ရွိမရွိ စစ္ေဆးေပးသည့္ HIV Test-kits မ်ား ျပတ္လပ္ေနျခင္းႏွင့္ CD4 စက္မ်ား မရိွျခင္းတုိ႔ေၾကာင့္ အခက္အခဲမ်ား ၾကံဳေတြ႔ေနရေၾကာင္း သတင္းရရွိသည္။

အိပ္ခ်္အိုင္ဗြီ/ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ေ၀ဒနာရွင္မ်ားကို ေအအာတီ ေဆး၀ါးျဖင့္ ကုသေပးေနသည့္ ရန္ကုန္တုိင္းေဒသႀကီး မဂၤလာဒံုၿမိဳ႕နယ္ရွိ မဂၤလာဒံု အထူးကုေဆး႐ံု ေအအာတီစင္တာကို ၂၀၀၇ ခုႏွစ္က စတင္ဖြင့္လွစ္ခဲ့ျခင္းျဖစ္ၿပီး ၂၀၁၃ ခုႏွစ္ ပထမေလးလအထိ ရရွိထားသည့္ စာရင္းမ်ားအရ ကေလးလူနာ ၄၁၁ ဦး အပါအ၀င္ ေ၀ဒနာရွင္ စုစုေပါင္း ၃၈၄၁ ဦးအား ေအအာတီ ေဆး၀ါးမ်ား ေထာက္ပံ့ေပးလ်က္ရွိေၾကာင္း သိရသည္။

WHO ၏ လမ္းညႊန္ခ်က္ကို လာမည့္ ၃ ႏွစ္အတြင္း အေကာင္အထည္ ေဖာ္ႏိုင္ရန္အတြက္ HIV ပိုး စစ္ေဆးမႈ လုပ္ငန္းကို ႏုိင္ငံအႏွ႔ံ အဆင္ေျပ လြယ္ကူစြာ လူတိုင္းလုပ္ႏိုင္ရန္ အစိုးရက စီစဥ္ေပးသင့္ေၾကာင္း၊ အရည္ အေသြး ျပည့္မီေသာ က်န္းမာေရး ၀န္ေဆာင္မႈမ်ား ရရွိႏိုင္ရန္ HIV/ AIDS ဆိုင္ရာ ဥပေဒႏွင့္ မူ၀ါဒမ်ား ခ်မွတ္ေပးရန္လည္း လိုအပ္ေၾကာင္း ဦးမ်ိဳးသန္႔ေအာင္က အႀကံျပဳ ေျပာၾကားသည္။