တခါသုံး ေဆးထိုးအပ္ေတြကို ၂၀၂၀ ခုႏွစ္အမီ သုံးစြဲသြားၾကဖုိ႔ WHO ကမၻာ့က်န္းမာေရး အဖြဲ႕ႀကီးက ေဆာ္ၾသ ထားပါတယ္။ ေဆးထိုး အပ္ေတြကို တခါမက ျပန္လည္ အသုံးျပဳတဲ့ အတြက္ တႏွစ္မွာ လူ ၂ သန္းေက်ာ္ဟာ HIV နဲ႔ အသည္းေရာင္ ေရာဂါေတြအပါအ၀င္ ကူးစက္ေရာဂါေတြ ျဖစ္ပြားၾကတယ္လုိ႔ ဆိုပါတယ္။

ART/ARV ေဆးေသာက္မွ အဆင္ေျပမယ္လို႔ ေရးထားတဲ့ စာေတြေတြ႔ပါတယ္။ ေသာက္ေနတဲ့ ဒီေဆးေတြကေကာ ကြ်န္ေတာ့္ေရာဂါအတြက္ အေထာက္အကူျဖစ္ပါသလားဆရာ။ ဒီေဆးေတြအျပင္ ART ေဆးပါ ေသာက္သင့္ပါသလား။ ေဆးမ်ားသြားတာမ်ိဳး ျဖစ္ႏုိင္ပါသလား။ ART ေသာက္မွျဖစ္မယ္၊ အျခားေဆးမရဆုိတဲ့ စာတခ်ိဳ႕ကို ရုတ္တရက္ျမင္လိုက္ရျပီး ကြ်န္ေတာ္ အမွန္တကယ္ တုန္လူပ္ေနမိလို႔ပါ။

မူးယစ္ေဆးျဖတ္တာကလည္း မလြယ္ဘူးေပါ့။ အဲဒီၾကားထဲမွာ ကြၽန္ေတာ္တို႔က ပညာေပးလုပ္ငန္းေတြ လုပ္ၿပီး ေဆးထိုးအပ္ေတြကို ဒီကြန္ဒုံးေတြ လုပ္ခဲ့သလိုေပါ့။ ျပည့္တန္ဆာေတြမွာ ကြန္ဒံုး ေတြေဝခဲ့သလိုပဲ။ အႏၲရာယ္ေတြ တစ္ေယာက္နဲ႔ တစ္ေယာက္ မေရာက္သြား ေအာင္ေပါ့။ ေဆးထိုးအပ္ကေန HIVကူးတဲ့ႏႈန္းက တအားျမန္တယ္။

HIV ပိုး ကူးစက္ခံရသူမ်ား ေအအာရ္တီေဆးရရန္ ေရွ႕ထြက္ လာျပီး က်န္းမာေရးဝန္ေဆာင္မႈ မ်ားခံယူရန္ အတြက္ အမွန္တကယ္ လိုအပ္ေနသည့္ အခန္းက႑မ်ား ႏွင့္ တာဝန္မ်ားအတြက္ တာဝန္ခံ ႏိုင္မႈႏွင့္ အျခားေသာ ဖြံ႔ျဖိဳးေရး အပိုင္းမ်ားသို႔ တိုးခ်ဲ႕လုပ္ကိုင္မႈ မ်ားကို လုပ္ေဆာင္ႏိုင္ရန္ တိုက္တြန္း ေရးသား လိုက္ရပါသည္။

တကယ္ေတာ့ ကိုယ္ ေပ်ာ္ပါးခဲ့ရတဲ့ ခဏတာအခ်ိန္ေလးကို မိသားစုဘ၀နဲ႔ လဲခဲ့ရသလို ကိုယ္တစ္ေယာက္္ရဲ႕ မွားယြင္းမႈကို အားလံုးက ေပးဆပ္ခဲ့ရတာပါ။ AIDS ေရာဂါကို ေၾကာက္ရြံ႕စရာ ေရာဂါႀကီးတစ္ခု၊ ရြံရွာဖြယ္ ေရာဂါႀကီးတစ္ခုအျဖစ္ ႐ႈျမင္ေနဆဲျဖစ္တဲ့ ကြ်န္ေတာ္တုိ႔ လူ႔အသိုင္းအ၀ိုင္းေၾကာင့္လည္း ဒီလို မိသားစုပ်က္ခဲ့ရတဲ့ ဘ၀ေတြ အမ်ားႀကီးပါ။ တကယ့္ တကယ္ေတာ့ အစာအိမ္ေရာဂါလည္း ေရာဂါပါပဲ။

အိပ္ခ်္အိုင္ဗီပိုးႏွင့္ ကာလသားေရာဂါပိုး ရွိမရွိကို စမတ္ဖုန္းအက္ပရီေကးရွင္းျဖင့္ ဆယ္ငါး မိနစ္အတြင္း စစ္ေဆးႏိုင္ ၿပီျဖစ္၍ လူအသက္ေပါင္း မ်ားစြာကိုကယ္ တင္ႏိုင္ေတာ့ မည္ျဖစ္ေၾကာင္း အေမရိကန္၊ နယူးေယာ့ခ္ၿမိဳရွိ ကိုလံဘီယာ တကၠသိုလ္မွ သိပၸံပညာ ရွင္မ်ားက အခုိင္အမာေျပာ ၾကားသည္။

စစ္ကိုင္းတိုင္း ေဒသႀကီး အမ်ဳိးသမီးေရးရာ အဖြဲ႕မွ ႀကီးမွဴး၍ အမ်ဳိးသမီး အၾကမ္းဖက္မႈမွ ကာကြယ္ေရး၊ ယဥ္ေက်းမႈ နယ္ခ်ဲ႕ျခင္း အႏၲရာယ္၊ HIV/AIDS ေရာဂါႏွင့္ တီဘီေရာဂါမ်ား အေၾကာင္း အသိပညာေပး ေဟာေျပာပြဲ အခမ္းအနားကို ဇန္နဝါရီ ၂၆ ရက္ နံနက္ ၉ နာရီခြဲက မံုရြာတကၠသိုလ္ အေဆာင္ (B) ၌ က်င္းပသည္။

ျမန္မာျပည္တြင္းက HIV/AIDS နဲ႔ ပတ္သက္လို႔ အစိုးရရဲ႕ လုပ္ကိုင္ေနတဲ့ အပိုင္းနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ က်န္းမာေရး ၀န္ႀကီးဌာနကို ဆက္သြယ္ေမးျမန္းဖို႔ အၾကိမ္ၾကိမ္ႀကိဳးစားေပမယ့္ ဆက္သြယ္လို႔ မရခဲ႔ပါဘူး။ UNESCAP ရဲ႕ ၂၀၃၀ ခုႏွစ္မွာ AIDS ကင္းစင္ေရး အတြက္ ဒီသီတင္းပတ္အတြင္း ဘန္ေကာက္မွာ လုပ္တဲ့ အာရွပစိဖိတ္ ညီလာခံကို တက္ေရာက္ခဲ့တဲ့ ႏိုင္ငံေပါင္း ၃၀ က တက္ေရာက္လာသူေတြက ဒီေမွ်ာ္မွန္းခ်က္ျပည့္မွီေရး အတြက္ အားသြန္ ခြန္စိုက္လုပ္ေဆာင္သြားဖို႔ ကတိက၀တ္ျပဳသြားၾကပါတယ္။

အာဟာရဖြံ႕ၿဖိဳးမႈ အတြက္ ေရရွည္အစီအစဥ္မ်ား ခ်မွတ္ေဆာင္ရြက္ရန္နွင့္ မိခင္မွ ကေလးသုိ႔ ေရာဂါပိုးကူးစက္မႈ ကာကြယ္ တားဆီးေရး လုပ္ငန္းမ်ားကုိ ျပန္လည္သံုးသပ္ရန္ လုိအပ္ေၾကာင္း အိတ္ခ်္အိုင္ဗီ/ေအအုိင္ဒီအက္စ္ေရာဂါ က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မႈ လုပ္ငန္းေဆာင္ရြက္ေနသူ အဖဲြ႕အစည္းအခ်ိဳ႕က အႀကံျပဳေျပာၾကားသည္။

“ဒီလိုလုပ္ေနတဲ့ လူတန္းစားထဲက အရင္ကထက္ ပိုၿပီးမ်ားလာတယ္လို႔ ေျပာလို႔ရတယ္။ ဒီလိုကိစၥေတြက HIV ေရာဂါပိုး ကူးစက္မႈ အမ်ားဆံုးျဖစ္ႏိုင္တဲ့ အေၾကာင္းအရာတစ္ခု အေနနဲ႔ ပါ၀င္ပါတယ္” ဟု မ်ဳိးဆက္ပြား က်န္းမာေရးႏွင့္ ပတ္သက္သည့္ က်န္းမာေရးပညာေပး လုပ္ငန္းမ်ား လုပ္ကိုင္ေနသည့္ MSI မွ ေဒါက္တာစစ္ႏိုင္က ေျပာၾကားသည္။

“ခင္ဗ်ားက ဒီကိစၥ (HIV/AIDS အသိပညာ ေပးေရး) မွာ ဘာျဖစ္လို႔ဝင္လုပ္ေနတာလဲ၊ ခင္ဗ်ားက ဆရာဝန္ လည္း မဟုတ္ဘူး၊ ႐ုပ္ရွင္မင္းသမီးပဲ” လို႔ အရင္အစိုးရက အရာရွိႀကီးတေယာက္က က်မကို ေဝဖန္ဖူးပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ က်မ တတ္ႏိုင္သမွ် အေကာင္းဆံုးျဖစ္ေအာင္ လုပ္ခဲ့ပါတယ္။

ဗိုင္းရပ္စ္ေတြကကိုယ္ထဲမွာ ပြါးမ်ားေနေပမဲ့ ေရာဂါလကဏာေတြ မေပၚေသးတဲ့ အဆင့္ျဖစ္တယ္။ ခံစားရလဲ နည္းနည္းပဲ။ ART ေဆးေသာက္ရင္ေတာ့ အၾကာၾကီး အသက္ရွင္ေနႏိုင္ပါတယ္။ ေဆးမေသာက္ရင္ ၁ဝ ႏွစ္။ ကံေကာင္းရင္လဲ ဒီထက္ ၾကာၾကာေနႏိုင္မယ္။ သူမ်ားကို ကူးစက္ႏိုင္တာ သတိထားပါ။ ေဆးမေသာက္ရင္ viral load ဗိုင္းရပ္စ္ေတြ မ်ားလာမယ္။ CD4 count က်လာမယ္။