စစ္ကိုင္းတိုင္း ေဒသႀကီး အမ်ဳိးသမီးေရးရာ အဖြဲ႕မွ ႀကီးမွဴး၍ အမ်ဳိးသမီး အၾကမ္းဖက္မႈမွ ကာကြယ္ေရး၊ ယဥ္ေက်းမႈ နယ္ခ်ဲ႕ျခင္း အႏၲရာယ္၊ HIV/AIDS ေရာဂါႏွင့္ တီဘီေရာဂါမ်ား အေၾကာင္း အသိပညာေပး ေဟာေျပာပြဲ အခမ္းအနားကို ဇန္နဝါရီ ၂၆ ရက္ နံနက္ ၉ နာရီခြဲက မံုရြာတကၠသိုလ္ အေဆာင္ (B) ၌ က်င္းပသည္။

HIV ပါရွိေနသူဆိုရင္ Acute infection ေစာေစာပိုင္းကတည္းက ကုရင္ေကာင္းတယ္။ Mild liver disease အသဲေရာဂါ နည္းနည္းေလးသာ ရွိေနသူေတြ ေဆး မလိုေသးပါ။ Moderate liver damage အသဲေရာဂါ အသင့္အတင့္ ဆိုးလာသူေတြက Cirrhosis အသဲေျခာက္တာ ဆက္ျဖစ္စရာမ်ားလို႔ ေဆးကုသ ရမယ္။ ေဆးရဲ႕ေဘးထြက္-ဆိုးက်ိဳးနဲ႔ ရမဲ့အက်ိဳး ခ်ိန္ဆရမယ္။ ေစာင့္ၾကည့္ေနရမယ္။ Decompensated cirrhosis အသဲေျခာက္ေနျပီဆိုရင္ Liver transplant အသဲ အစားထိုးတာ တခုဘဲ လုပ္ႏိုင္တယ္။

ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ေရာဂါျဖစ္ပြားေနသူေတြမွာ တီဘီေရာဂါဟာ အဓိက က်န္းမာေရး ျပႆနာတစ္ခု ျဖစ္ပါတယ္။ အတ္ခ်္အိုင္ဗြီ ပိုးရွိတဲ့ သူေတြမွာ ခုခံစြမ္းအားက်လာတဲ့ အတြက္ တီဘီေရာဂါကူးဖို႔ အခြင့္အလမ္း ပိုမ်ားပါတယ္။ သူတို႔မွာ ျဖစ္တဲ့ တီဘီေရာဂါကလည္း သာမန္ထက္ပိုၿပီး ျပင္ထန္ႏိုင္ပါတယ္။ စံနစ္တက် ေဆးကုသမႈ ခံယူၿပီး အခ်ိန္မွန္မွန္ ေဆးေသာက္ဖို႔ ေဆးပတ္လည္ေအာင္ ေသာက္ဖို႔အေရးၾကီးပါတယ္။

က်န္းမာေရး ၀န္ႀကီးဌာနက တီဘီႏွင့္ ခုခံအား က်ဆင္းမႈကူးစက္ေရာဂါ (TB-HIV) ပူးတြဲ ေဆာင္ရြက္ေရး လႈပ္ရွားမႈမ်ားကို ၂၀၁၃ ခုႏွစ္က ၿမိဳ႕နယ္ ၂၈ ၿမိဳ႕ နယ္တြင္သာ လုပ္ေဆာင္ႏိုင္ခဲ့ ေသာ္လည္း သံုးႏွစ္အတြင္း ေအအာရ္တီ တိုးခ်ဲ႕မည့္ စီမံကိန္းႏွင့္ ခ်ိတ္ဆက္ ေဆာင္ရြက္ သြားမည္ဟု ျပည္ေထာင္စု ၀န္ႀကီး ေဒါက္တာေဖသက္ခင္က မတ္လ ၂၄ ရက္ေန႔တြင္ ေျပာသည္။

ဒီေန႔ေခတ္ေပၚ ငွက္ဖ်ားေဆး၊ တီဗီေဆး၊ အိတ္ခ်္အုိင္ဗြီ (HIV) ေဆးေတြက အလြန္ေစ်းႀကီးလွပါတယ္ ခင္ဗ်ာ။ သတင္းစာ တေစာင္ထဲမွာ ဖတ္လုိက္မိပါတယ္။ ရန္ကုန္မွာရွိတဲ့ အစိုးရေဆးကုသေရး ဌာနမွာ မွတ္ပံုတင္ထားတဲ့ အိတ္ခ်္အုိင္ဗြီေ၀ဒနာသည္ေတြ အတြက္ ေဆးေတာင္ ၄ လစာေလာက္ပဲ ေဆးရွိပါတယ္တဲ့။ ဘယ္လုိလုပ္ၿပီး ရခုိင္မွာ ေရာဂါခံစားေနၾကတဲ့ လူေတြအတြက္ေဆးကုိ မွ်ေ၀ေပးႏိုင္ၾကမွာလဲခင္ဗ်ာ။

ခုခံအားက်လာရင္ ျပင္ပက ေရာဂါအစံု လူထဲ၀င္လာပါတယ္။ အဲဒီအထဲမွာ တီဘီပိုးလဲ ၀င္ပါတယ္။ ဒီေတာ့ ပိုးရွိသူမွာ တီဘီေရာဂါနဲ႔ တြဲေနတတ္ပါတယ္။ လူအေတာ္မ်ားမ်ားက ပိုးရွိတာကို မသိေနေတာ့ တီဘီေရာဂါလို႔ ထင္ျပီး တီဘီေဆးေသာက္ရင္း မသကၤာလို႔ ေသြး စစ္ၾကည့္မွ HIV ပိုးရွိေနမွန္း သိၾကရပါတယ္။ ဆိုလိုတာက တီဘီနဲ႔ ေအအိုင္ဒီအက္ ေရာဂါႏွစ္ခုက ဒြန္တြဲေနတတ္ပါတယ္။ လကၡဏာအားျဖင့္ သိပ္မတူညီၾကပါဘူး။ ေခ်ာင္းဆိုးတာ၊ ပိန္တာကေတာ့ ႏွစ္ခုစလံုးမွာ ရွိတတ္ပါတယ္။

ေသြးစစ္တာကို အန္ဂ်ီအိုေဆးခန္းေတြ၊ ျပင္ပ ပုဂၢလိက ေဆးခန္းေတြနဲ႔ အစိုးရ ေဆးရံုေတြမွာ စစ္ႏိုင္ပါတယ္။ အေရးၾကီးတာက ေသြး မစစ္ခင္မွာ ႏွစ္သိမ့္ ေဆြးေႏြးမႈ လုပ္ဖို႔လုိပါတယ္။ အမ်ားအားျဖင့္ ဒီလိုလုပ္တာမ်ိဳးက အန္ဂ်ီအိုေတြက ဖြင့္ထားတဲ့ ေဆးခန္းေတြ (ဥပမာ- AZG သဇင္ေဆးခန္း၊ PSI ရဲ႕ QC ေဆးခန္း… စတာေတြ) မွာ လုပ္ေပး ပါတယ္။ အေသးစိတ္ လိပ္စာေတြကို က်ေနာ္တုိ႔ website (ရန္ကုန္ရွိ ေမးျမန္းေဆြးေႏြးနိုင္ေသာ၊ ေသြးစစ္ႏိုင္ေသာ လိပ္စာနွင့္ ဖုန္းနံပါတ္မ်ား – http://www.hivinfo4mm.org/%E1%80%9B%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%AD-%E1%80%B1%E1%80%99%E1%80%B8%E1%80%BB%E1%80%99%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%B1%E1%80%86%E1%80%BC%E1%80%B8/) မွာ ရယူပါခင္ဗ်ာ။

အစိုးရမႇ ေထာက္ပ့ံေပးသည့္ ရန္ပုံေငြမ်ားႏႇင့္ ျပည္ပမႇ ရရႇိသည့္ ရန္ပံုေငြမ်ားျဖင့္ တီဘီေဆး၀ါးမ်ား၊ ဓာတ္ခြဲခန္းသံုး ပစၥည္းမ်ား ၀ယ္ယူျခင္း၊ ေက်းလက္ေဒသမ်ား၊ ေ၀းလံၿပီး သြားလာရန္ ခက္ခဲေသာ ျပည္နယ္ေဒသမ်ား၊ တီဘီေရာဂါျဖစ္ႏႈန္း ျမင့္မားႏိုင္သည့္ ေနရာမ်ားတြင္ ေရြ႕လ်ားတီဘီေရာဂါ ရႇာေဖြကုသေရး အဖြဲ႕မ်ားျဖင့္ ကြင္းဆင္းေရာဂါ ရႇာေဖြျခင္းမ်ား၊ တီဘီ/အိပ္ခ်္အိုင္ဗြီ တိုက္ဖ်က္ေရး လုပ္ငန္းမ်ား၊ ေဆးယဥ္ပါးတီဘီ ကုသမႈ လုပ္ငန္းမ်ား စသည့္ လုပ္ငန္းမ်ားတြင္ အသံုးျပဳမည္ ျဖစ္ေၾကာင္း

ေရာဂါျဖစ္ပြားေနသူမ်ား အတြက္ ေဆး၀ါးမ်ား လိုအပ္ေနျပီး လိုင္ဇာျမိဳ႕မွ သင္ဆိုင္ရာ HIV/AIDS ဌာနမွ တာ၀န္ရွိသူမ်ား လာေရာက္ၾကည့္ရႈျခင္း၊ ေရာဂါျဖစ္သူမ်ား၏ နာမည္ စာရင္းမ်ား ေကာက္ခံ သြားျခင္းမ်ား ျပဳလုပ္သြားေသာ္လည္း ယခုခ်ိန္ထိ လာေရာက္ ကူညီေပးျခင္း မရွိေသးေၾကာင္း ဇိုင္းေအာင္ က်န္းမာေရးဌာနမွ ေျပာသည္။

ေလးလခန္႔ၾကာ ေဆးဝါး ျပတ္ေတာက္ခဲ့သျဖင့္ TB ေရာဂါခံစားေနရသူ တဦးႏွင့္ HIV/AIDS ႏွင့္ ေနထုိင္သူ တဦး ေသဆံုးခဲ့သည္ဟု ၎က ေျပာသည္။ လြယ္ဂ်ယ္ၿမိဳ႕နယ္ခြဲ မုိင္ဂ်ာယန္ၿမိဳ႕ရွိ ဇုိင္းေအာင္ ဒုကၡသည္ စခန္းတြင္ TB ေရာဂါ ခံစားေနရသူ ၂၂ ဦးရွိၿပီး HIV ေရာဂါပုိးႏွင့္ေနထုိင္သူ ၁၁ ဦး ရွိေနသည္ဟု ဆုိသည္။

တီဘီေဆး မေသာက္ခင္ စီဒီဖိုးအေရတြက္နဲ႔ ေသာက္ေနတုန္းအေရတြက္၊ ေသာက္ျပီး အေရတြက္ေတြကို ႏွုိင္းယွဥ္ျခင္းအားျဖင္႔ HIV ပိုးအေျခေနကိုပါ ခန္႔မွန္းႏိုင္ပါတယ္။

Active TB ေလာေလာလတ္လတ္ (တီဘီ) ရွိေနတဲ့သူရဲ႕ ဓါတ္မွန္ဆိုတာ –
1. Infiltrate or Consolidation အဆုပ္ထဲက Airspaces ေလေနရာမွာ Opacification ပိတ္ေနမယ္၊ ထူထဲႏိုင္တယ္။