သတင္းတပုဒ္မွာ တားေဆး ၾကာၾကာေသာက္ခဲ့တဲ့ အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ ေဆး ျဖတ္လိုက္ရင္ သူမ်ားေတြထက္ ကေလးျပန္ရတာ ပိုေတာင္မွ လြယ္ၾကေသးတယ္လို႔ ပါခဲ့တယ္။ သုေတသန လုပ္သူေတြက အဂၤလန္မွာ ၁၉၉ဝ ေက်ာ္ကာလေတြတံုးက ကေလးရခ်င္ေနသူေပါင္း ၈၅ဝဝ ကို ေလ့လာခဲ့တာျဖစ္တယ္။ တားေဆး ၅ ႏွစ္ၾကာေသာက္ခဲ့သူေတြထဲက ၇၅.၄% ဟာ ေနာက္ ၆ လအတြင္း ကိုယ္ဝန္ ျပန္ေဆာင္ၾကတယ္။ တားေဆးမေသာက္သူေတြထဲက ၇ဝ.၅% ကသာ အဲလိုျဖစ္တယ္။

လိပ္ေခါင္းကေနေသြးထြက္ရင္ ေသြးတိတ္ေဆးေတြက သိပ္မထိေရာက္ပါ။ ေသြးထြက္တာ ၾကာၾကာျဖစ္လို႔ ေသြးအား နည္းေနမယ္။ အသားအေရ ျဖဴေရာ္ေရာ္ ျဖစ္ေနတာနဲ႔ အၾကမ္းဖ်ဥ္း သိႏိုင္တယ္။ ေသြးအားေကာင္းေဆး Ferrous Sulfate စတာမ်ိဳးေသာက္ပါ။ သံဓါတ္က ဝမ္းခ်ဳပ္တတ္ျပန္တယ္။ ဟင္းႏုႏြယ္ရြက္၊ ကန္ဇြန္းရြက္၊ ဒယ္အိုး၊ ဟင္းအိုးမွာခ်က္-ျပဳတ္-ေက်ာ္တဲ့အခါ အမဲေရာင္အရည္ထြက္တဲ့ အသီးအရြက္တိုင္းသံဓါတ္တာမို႔ ေရြးစားပါ။ ခါးရမ္းသီး၊ ေဘာက္ရြက္။ အမဲ-ဝက္-ၾကက္ အသဲကလဲေသြးအားေကာင္းေစတယ္။

အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ရွိတယ္လို႔ ေသခ်ာရင္ ျဖစ္ျဖစ္၊ ေရာဂါပိုး ရႏိုင္တဲ့ အျပဳအမႈလုပ္ခဲ့မိလုိ႔ ကုိယ္မွာ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ရွိတယ္လို႔ သံသယ ဝင္ေနရင္ျဖစ္ျဖစ္၊ သူမာ်းဆီက တျခားေရာဂါေတြ ကုိယ့္ဆီမေရာက္ေအာင္ ဂရုစိုက္ေနထိုင္သလို မိမိရဲ႕ အိတ္ခ်္အုိင္ဗြီ ေရာဂါပိုးဟာ သူတစ္္ပါးဆီကုိ ထပ္မံကူးစက္ မသြားေအာင္ ျပဳမႈေနထိုင္ေနရပါမယ္။ လိင္ဆက္ဆံတုိင္း ကြန္ဒံုးသံုးပါ။ ေဆးထိုးအပ္ေဆးထိုး ႁပြန္နဲ႔ အေရျပားေဖာက္တဲ့ ပစၥည္းေတြကို တျခားသူနဲ႔ မွ်ေဝသံုးတာကို ေရွာင္ပါ။ ေသြးမလွဴပါနဲ႔။ မ်က္ၾကည့လႊာလွဴတာ၊ တျခားကုိယ္အဂၤါ အစိတ္အပိုင္းလွဴတာကုိလည္း ေရွာင္ရပါမယ္။

“WHO ရဲ႕ အခု အစီရင္ ခံစာဟာ တစ္ကမၻာလံုးကို အခ်က္ေပး သံေခ်ာင္း ေခါက္လိုက္တယ္ ဆိုရင္လည္း မမွားပါဘူး။ အစိုးရေတြ အေနနဲ႔ လည္း ေဆး၀ါး လုပ္ငန္းႀကီး ေတြက ေဆး၀ါးေတြကို ေငြအတြက္ အဓိကထား စမ္းသပ္ ထုတ္လုပ္ရတဲ့ အေျခအေနမ်ဳိး မေရာက္ေအာင္ ကူညီၾကဖို႔ လိုပါတယ္။ ဒါမွ ေဆး၀ါးသစ္ေတြ ထြက္လာမယ္။ ဖြံ႕ၿဖိဳးဆဲ ႏုိင္ငံမ်ား ဘက္က ဆင္းရဲ ႏြမ္းပါး သူမ်ားပါ မက်န္ အသံုးျပဳႏုိင္လာ မယ္” ဟု ေဒါက္တာ ကိုဟန္က သံုးသပ္ ေျပာၾကားသည္။

Septic abortion ဆိုတာ ကိုယ္ဝန္ ပ်က္ရင္း-ဖ်က္ရင္း ပိုးဝင္လာတာကို ေခၚတာ။ ပိုးက နည္းအမ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႔ ဝင္ႏိုင္တယ္။ ဝင္သြားလို႔ သားအိမ္ အတြင္းဆံုးအလႊာ ေရာင္ရင္ Endometritis ျဖစ္မယ္။ ေသေသျခာျခာ ေဆးမကုရင္ ပိုးက ဆက္ပ်ံ႕ႏွံ႔ လိမ့္မယ္။ ေနာက္ဆံုး ဗိုက္ကိုအထဲမွာ ဖံုးထားေပးေနတဲ့ အလႊာကို ေရာင္ေစတဲ့ Peritonitis ျဖစ္တာဟာ အေရးေပၚေရာဂါ တခုပါ။ အမ်ားဆံုး ျဖစ္မွွာေတာ့ (PID) တင္ပါးဆံုတြင္းအဂၤါေတြ ေရာင္တာျဖစ္ပါတယ္။

ရာသီလာရမဲ့ ရက္ထက္ တခ်ိဳ႕က တရက္ေနာက္က်ရင္ေတာင္မွ စမ္းႏိုင္တယ္ဆိုေပမဲ့၊ တပါတ္ေနာက္က်ခ်ိန္မွာ စမ္းသင့္တယ္။ ကိုယ္ဝန္ရွိတယ္လို႔ သံသယရွိေနျပီး စမ္းေတာ့ အႏုတ္သာျပတယ္ဆိုရင္ ေသခ်ာဘို႔အတြက္ ေနာက္ ရက္အနည္းငယ္ (၇ ရက္) ေနရင္ တခါထပ္စမ္းသင့္တယ္။ ဒီစမ္းသပ္နည္းကို အရက္ေသာက္ထားထား၊ မူးယစ္ေဆးသံုးထားထား အေျဖကို သက္ေရာက္မႈမရွိပါ။

လူေတြ အမ်ားႀကီးကို HIV ပိုး ရွိ-မရွိ စမ္းသပ္ႏိုင္ေလေလ၊ ေဆးကုသမႈကိုလည္း ခံယူႏိုင္ေလေလ ကူးစက္ျပန္႔ပြားမႈကို ထိုးက်သြားေစေအာင္ လုပ္ႏိုင္မွာ ေသခ်ာပါတယ္။ အဂၤလန္မွာ တေနရာရာမွာ တေယာက္ေယာက္ကို မိနစ္ ၉ဝ တိုင္းမွာ HIV ရွိ-မရွိ စမ္းသပ္ၾကည့္ေန ပါတယ္။ ျမန္မာျပည္မွာလည္း HIV/AIDS ေရာဂါ က်ဆင္း၊ ပေပ်ာက္ပါေစ။

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ အဝတ္အစား ေစ်းမ်ားတာ၊ မမ်ားတာထက္ ကိုယ္နဲ႔သင့္တာ ေကာင္းတယ္။ ဖက္ရွင္က်က်၊ သက္ေတာ့င့္သက္သာ၊ တတ္ႏိုင္တာဝတ္ပါ။ ကိုယ္ဝန္ရွိရင္ ၂၅ ကေန ၃၇ ေပါင္အထိ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ တက္လာမယ္။ Supportive bra ၾကီးလာတဲ့ ရင္သား ပင့္တင္ထိန္းထားႏိုင္တဲ့ (ဘရာ) ဝတ္ပါ။ (ဆိုက္စ္) တိုးတိုး လာမယ္။ ခြါျမင့္ေတြ မစီးပါနဲ႔ေတာ့။ ေအာက္ခံထူထဲတာ၊ မျမင့္တာသံုးပါ။

အာရွမွာရွိတဲ့ အမ်ဳိးသမီးေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားဟာ သားအိမ္ေခါင္း ကင္ဆာေၾကာင့္ ေသဆံုးမႈႏႈန္းအမ်ားဆံုး ျဖစ္ေနၿပီး သားအိမ္ေခါင္း ကင္ဆာဟာဆုိရင္ ကင္ဆာေရာဂါေပါင္း မ်ားစြာ ထဲမွာ ဒုတိယေသဆံုးမႈႏႈန္း အမ်ားဆံုးေရာဂါျဖစ္တယ္လုိ႔လည္း သိရပါတယ္။ သားအိမ္ေခါင္း ကင္ဆာဟာ ကင္ဆာေရာဂါပိုးျဖစ္တဲ့ HIV အမ်ဳိးအစားေၾကာင့္ျဖစ္ၿပီး လိင္ဆက္ဆံျခင္းေၾကာင့္ အဓိကကူးဆက္ရတာျဖစ္သလုိ လိင္ဆက္ဆံဘက္ မ်ားတဲ့သူေတြမွာ ပုိမုိအျဖစ္မ်ားေလ့ရွိတယ္လုိ႔ သိရပါတယ္။

အိတ္အိုင္ဗြီ ေရာဂါပိုးကုိ ေသေအာင္သတ္ႏိုင္တဲ့ ေဆးမေတြ႕ေသးလို႔ အေပ်ာက္ကုသႏိုင္တဲ့ ေဆးမရွိေသးဘူးလို႔ ေျပာတာပါ။ ဒါေပမယ့္ ခုခံအားက်သြားလို႔ ေပၚလာတဲ့ ေရာဂါေဝဒနာ အမ်ိဳးမ်ိဳးကုိ ေပ်ာက္ကင္းသက္သာေအာင္ ကုသေပးႏုိင္တဲ့ ေဆးေတြ ရွိပါတယ္။ ဥပမာ – တီဘီေရာဂါ၊ ဝမ္းေလွ်ာေရာဂါ၊ ဦးေႏွာက္ေရာင္ ေရာဂါ၊ မက္ခရု စတဲ့ ေရာဂါေတြကုိ ကုသႏိုင္တဲ့ ေဆးေတြ ရွိပါတယ္။ အဲဒီေဆးေတြအျပင္ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုးေတြ ခႏၶာကုိယ္အတြင္းမွာ မပ်ံ႕ပြားေအာင္ ထိန္းထားႏုိင္တဲ့ ေဆးေတြလည္း ရွိပါတယ္။

ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ေရာဂါျဖစ္ပြားေနသူေတြမွာ တီဘီေရာဂါဟာ အဓိက က်န္းမာေရး ျပႆနာတစ္ခု ျဖစ္ပါတယ္။ အတ္ခ်္အိုင္ဗြီ ပိုးရွိတဲ့ သူေတြမွာ ခုခံစြမ္းအားက်လာတဲ့ အတြက္ တီဘီေရာဂါကူးဖို႔ အခြင့္အလမ္း ပိုမ်ားပါတယ္။ သူတို႔မွာ ျဖစ္တဲ့ တီဘီေရာဂါကလည္း သာမန္ထက္ပိုၿပီး ျပင္ထန္ႏိုင္ပါတယ္။ စံနစ္တက် ေဆးကုသမႈ ခံယူၿပီး အခ်ိန္မွန္မွန္ ေဆးေသာက္ဖို႔ ေဆးပတ္လည္ေအာင္ ေသာက္ဖို႔အေရးၾကီးပါတယ္။

လိင္တူ လိင္ကြဲ ဆက္ဆံရာက ကူးစက္တဲ့ ေရာဂါေတြကုိ “လိင္ဆက္ဆံမႈေၾကာင့္ ကူးစက္တဲ့ ေရာဂါမ်ား” လို႔ ေခၚပါတယ္။ ေရွးယခင္ကေတာ့ “ကာလသားေရာဂါ” လို႔ ေခၚပါတယ္။ ကာလသားေရာဂါအမ်ိဳးမ်ိဳး ရွိပါတယ္။ဆစ္ဖလစ္ေရာဂါ၊ ဂႏိုေရာဂါ၊ ရွန္ကရြိဳက္၊ လင့္က်ိတ္ေရာင္ ေရာဂါ၊ လိင္အဂၤါ ေရယုန္၊ လိင္အဂၤါ မက္ခရု၊ လိင္အဂၤါဝဲ၊ ရီျဖဴဆင္းေရာဂါနဲ႔ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ေရာဂါ အပါအဝင္ ေရာဂါ အမ်ိဳးေပါင္း ႏွစ္ဆယ္ေက်ာ္ ရွိပါတယ္။