အမ်ဳိးသမီးေတြမွာ အျဖစ္ အမ်ားဆံုးေသာ ကင္ဆာေတြထဲက တစ္ခုကေတာ့ ရင္သားကင္ဆာျဖစ္ပါတယ္။ ရင္သားကင္ဆာကို ႀကိဳတင္ ကာကြယ္မႈမ်ား ျပဳလုပ္ရန္ ေဆာလ်င္စြာ သိရိွရန္ လိုအပ္ပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ ထိေရာက္တဲ့ ကုသမႈေတြဟာလည္း အလြန္အေရးႀကီး လွပါတယ္။ ရင္သား ကင္ဆာဟာဆိုရင္ ေဆာလ်င္စြာ သိရွိပါက ေပ်ာက္ ကင္းေအာင္ ကုသႏုိင္ ေသာ ကင္ဆာလည္း ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ရင္သားကင္ဆာနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး အမ်ဳိးသမီးေတြ သိထားသင့္တာ ေလးေတြကို ေဖာ္ျပေပးလိုက္ပါတယ္။

RV ျဖစ္ျဖစ္ AV ျဖစ္ျဖစ္ အမ်ိဳးသမီးဟာ ပက္လက္အေနအထားေနခ်ိန္မယ္ သုက္ရည္ကို ဗဂ်ိဳင္းနားအဝ ေနရာမွာသာ စြန္႔ထုတ္တယ္ ဆိုရင္ေတာင္မွ ေအာက္ဖက္ဆီကို ဆင္းဝင္ေစႏိုင္တယ္။ RV ျဖစ္ေနသူ ပက္လက္အေနအထားမွာ သုက္ရည္ကို ဗဂ်ိဳင္းနား အတြင္း နက္ဆံုးေနရာမွာ စြန္႔ထုတ္တယ္ဆိုရင္လဲ ဖိုနဲ႔မ ဆြဲအားသေဘာအရ အလြယ္တကူ ဝင္လာေစမယ္လို႔လဲ ယူဆတယ္။ AV မွာ သုက္ရည္ကို ဗဂ်ိဳင္းနား အတြင္းနက္ဆံုးေနရာမွာ စြန္႔ထုတ္တယ္ဆိုရင္ ဖိုနဲ႔မ ဆြဲအားသေဘာအျပင္ ကမာၻဆြဲအား သေဘာနဲ႔ (ဂဲၾသေမထရီ) သေဘာတရားေတြအရ ပိုလို႔ေတာင္ လြယ္စရာအေၾကာင္း ရွိမယ္လို႔ ယူဆႏိုင္တယ္။

ေယာက္်ားျဖစ္ျဖစ္၊ မိန္းမျဖစ္ျဖစ္ လိင္ဆက္ဆက္မႈရွိသူေတြမွာသာ ပိုအျဖစ္မ်ားတယ္။ လိင္ဆက္ဆံရာကေန တခ်ိန္ခ်ိန္မွာ တေယာက္ေယာက္ ဆီကေန ပိုးကူးစက္လာတာ ခံရႏိုင္တယ္။ ဘာမွခံစားေနရတာ မဟုတ္ေပမဲ့ သူမ်ားကိုေတာ့ ကူးစက္ေစႏိုင္တယ္။ (ကြန္ဒြမ္) သံုးတာက အမ်ားၾကီး အခြင့္အလမ္း နည္းေစတယ္။ လံုးဝမကူးဘူးေတာ့ မေျပာႏိုင္ပါ။ HPV ပိုးေတြဟာ သားအိမ္အဝသာမက၊ ဗဂ်ိဳင္းနား (ေမြးလမ္းေၾကာင္း)၊ မိန္းမကိုယ္၊ ေယာက္်ား လိင္အဂၤါ၊ ေယာက္်ား-မိန္းမ စအိုနဲ႔ ခံတြင္း-ကင္ဆာေတြလဲ ျဖစ္ေစႏိုင္ေသးတယ္။

HPV ကို ကာကြယ္တဲ့ Vaccines ေဆးရွိေနျပီ။ သားအိမ္ဝ-ကင္ဆာ ၇ဝ% ကိုျဖစ္ေစတဲ့ HPV types 16 and 18 ကို ကာကြယ္မယ္။ WHO ကေတာ့ မိန္းကေလး အသက္ ၁၁-၁၂ ႏွစ္ကစျပီးထိုးခိုင္းတယ္။ အေမရိကားမွာ ၉ ႏွစ္သမီးေတြကို စထိုးတယ္။ ၆ လ အတြင္းမွာ ၃ ခါထိုးရတယ္။ ပဌမတခါထိုး၊ ဒုတိယတခါကို ေနာက္ ၁-၂ လမွာထိုးျပီး တတိယတခါကို ပဌမတခါရဲ႕ေနာက္ ၆ လ အၾကာမွာထိုးတယ္။ ငယ္တံုးက မထိုးရေသးရင္ ၁၃ ႏွစ္ကေန ၂၆ ႏွစ္အထိလဲ ထိုးသင့္ပါတယ္။

(ကြန္ဒြမ္) သံုးတာ ဒီေရာဂါအတြက္ပါ ေကာင္းတယ္။ တကယ္လို႔ အေဖၚမွာ ၾကြက္ႏို႔ရွိေနရင္ ဆက္ဆံဘို႔ ျငင္းသင့္တယ္။ သားအိမ္အဝ ကင္ဆာဟာ ငယ္ငယ္ရြယ္ရြယ္နဲ႔ လိင္ဆက္ဆံသူေတြ အျဖစ္မ်ားလို႔ ဆယ္ေက်ာ္သက္မ်ား သတိထားၾကပါ။ ကေလး အေမြးမ်ားသူေတြမွာလဲ ပိုျဖစ္တတ္လို႔ မိသားစုစီမံကိန္း လုပ္ၾကပါ။ ဆင္းရဲ ႏြမ္းပါးသူေတြမွာ ပိုျဖစ္ၾကရတယ္။

တကယ္ေတာ့ အမ်ဳိးသမီးနဲ႔ မိန္းကေလးေတြကို ေရာင္းကုန္ပစၥည္း တခုလို သေဘာထားတာ ကေမၻာဒီးယား တႏုိင္ငံတည္းမဟုတ္ဘူး။ ဒါေပမဲ့လည္း လူဦးေရ ၁၅ သန္းသာရွိတဲ့ ကေမၻာဒီးယားလိုေနရာမ်ဳိးမွာ အပ်ဳိစင္ ဘ၀ကုိ ေငြေၾကးနဲ႔ အလဲအလွယ္လုပ္တဲ့ လုပ္ငန္း ႀကီးထြားေနတာကေတာ့ ဒ႑ာရီယဥ္ေက်းမႈ အယူအဆေၾကာင့္လို႔လည္း ေျပာလုိ႔ရပါတယ္။ “အထူးသျဖင့္ အသက္ ၅၀ ေက်ာ္တဲ့ အာရွေယာက္်ားသားေတြ အေနနဲ႔ အပ်ဳိစင္ေလးေတြနဲ႔ ေပါင္းသင္းရင္ ျပန္လည္ႏုပ်ဳိ သန္စြမ္းလာၿပီး က်န္းမာရႊင္လန္း ေစႏုိင္ပါတယ္လို႔ ယံုၾကည္ေနၾကတယ္” လို႔ ကေမၻာဒီးယား လူ႔အခြင့္အေရး အဖြဲ႕က ခ်ဟိပ္ကက္ေပါင္ကေျပာတယ္။

Hormone therapy ေဟာ္မုန္းေပးနည္းမွာ Estrogen နဲ႔ Progesterone ၂ မ်ိဳးေပးတာရွိတယ္။ Hot flashes မ်က္ႏွာ နီျမန္းတာ နဲ႔ Vaginal dryness (ဗဂ်ိဳင္းနား) ေျခာက္ေသြ႔တာအတြက္ ေကာင္းတယ္။ တာရွည္ ေပးလို႔ေတာ့ မေကာင္းျပန္ဘူး။ ဘာလို႔လဲဆိုေတာ့ Heart attack ႏွလံုး (အတက္ခ္) ရတာ၊ Stroke (ဆထုပ္ခ္) ျဖစ္တာ၊ Breast cancer ရင္သား-ကင္ဆာေတြ ပိုျဖစ္ေစႏိုင္တာ Estrogen ေၾကာင့္ ပိုျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။

လင္-မယားအတူေနတာမွာလဲ အေျပာင္းအလဲေတြ ရွိလာမယ္။ (အီစထိုဂ်င္) ေဟာ္မုန္း နည္းလာလို႔ (ဗဂ်ိဳင္းနား) က ေျခာက္လာတာမို႔ အရင္ပံုစံနဲ႔ ဆက္ဆံရင္ နာမယ္။ ေခ်ာဆီေဆးကို သံုးႏိုင္ပါတယ္။ လိင္စိတ္လဲ ေျပာင္းတယ္။ စိတ္နည္းလာၾကသူက အေရအတြက္မ်ားတယ္။ မနည္းသူ၊ ပိုအဆင္ေျပသူလဲ ရွိေသးတယ္။ စိတ္ဖိအား၊ ရုပ္က်န္းမာေရး၊ အိမ္ေထာင္ေရးစတာေတြအေပၚ မူတည္လို႔ မတူၾကတာျဖစ္တယ္။ အရင္ကလိုေနသူေတြကို သတိေပးစရာရွိတာက လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္ေရာဂါေတြက ေသြးဆံုးတာကို မသိၾကပါ။

တခ်ိဳ႕မ်ား သားအိမ္ထုတ္ျပစ္ျပီး စစ္ေဆးမွသာေရာဂါကိုအတိအက်သိႏိုင္တယ္။ MRI နဲ႔ Transvaginal ultrasound ေမြးလမ္းကေနရိုက္တဲ့ ‘အာလ္ထြာေဆာင္း’ နဲ႔လဲသိႏိုင္လာျပီ။ လက္နဲ႔စမ္းသပ္ရင္ သားအိမ္က ပံုမွန္ထက္ၾကီးေနမယ္။ နာမယ္။ Sonohysterography လဲဆက္လုပ္ရတယ္။ ဆားရည္ထိုးထည့္ျပီးမွ ‘အာလ္ထြာေဆာင္း’ ရိုက္တာျဖစ္တယ္။ Uterine Fibroids သားအိမ္အက်ိတ္ နဲ႔ မွားႏိုင္တယ္။

ေဆးရဲ႕ဆိုုးၾကိဳးေတြက သိပ္ဆိုးတာဘဲ။ (မိုင္ဂရင္း) ျဖစ္တယ္၊ ၃ လထဲ ၁၃ ေပါင္ တိုးလာတယ္။ စိတ္မူေျပာင္းတယ္၊ မ်က္ႏွာေတြ နီျမန္းတယ္၊ ေမာေနတယ္၊ ကိုက္ခဲတယ္၊ အိပ္မေပ်ာ္ဘူး။ ေမလထဲ ထိုးရမွာ မထိုးေတာ့ဘူး။ ကေလးရခ်င္ေသးတယ္။ သမီးကို အေဖၚ ရေစခ်င္တယ္ေလ။ ေသြးကလဲ စြန္းယံုဘဲ။ ကံဆိုးခ်င္ေတာ့ သားအိမ္ကင္ဆာ ျဖစ္ေတာ့ ဒီႏွစ္ ေဖေဖၚဝါရီမွာ ခြဲရတယ္။ ကေလး ယူလို႔လဲ မရေတာ့ဘူး ထင္တယ္။

လူဆင္းရဲ အုပ္စုမွာ ပါဝင္ေနသူ အမ်ားစုကေတာ့ အမည္းေတြနဲ႔ လက္တီႏို လို႔ ေခၚတဲ့ စပိန္စကားေျပာတဲ့ အနီးပတ္ဝန္းက်င္ တုိင္းျပည္ေတြ ကေနၿပီး အေမရိကန္မွာ လာေနၾကသူေတြပဲ။ အေမရိကန္ အေျဖဴေတြ (လူႀကီးေတြ၊ ကေလးေတြမပါ) ထဲမွာဆိုရင္ AIDS ေရာဂါ ျဖစ္ႏႈန္းဟာ လူဦးေရ တစ္သန္းမွာ ၁၈၉ ေယာက္ရွိတယ္။ အမည္းေတြမွာဆိုရင္ ၅၇၈ ေယာက္ျဖစတယ္။ “လက္တီႏို” ေတြထဲမွာ ၅၆၄ ေယာက္ ရွိတယ္။ ဒီေတာ့ အၾကမ္းအားျဖင့္ ဆိုရင္ အမညး္ေတြနဲ႔ လက္တီႏိုေတြမွာ AIDS ျဖစ္ႏႈန္းဟာ အေျဖဴေတြထက္ ၃ ဆေလာက္ ရွိတယ္။ မိန္းမေတြမွာ ပိုၿပီး အျဖစ္ဆိုးေသးတယ္။

ကြ်န္မ အိမ္ေထာင္က်တာ မၾကာေသးပါဘူး။ သားသမီး မယူခ်င္ေသး၍ ယခင္က အကြာကြယ္ သံုးပါတယ္။ ယခုေတာ့ အမ်ိဳးသားက ႕႕႕႕႕ ကို အျပင္ထုတ္ေတာ့ သားသမီး မရႏိုင္ဘူးဆိုတာ ေသခ်ာလား သိခ်င္လို႔ပါ။ ပံုမွန္လာမဲ့ ရာသီရက္ေတာ့ မလာတာ ၁ လ ရွိပါျပီ။ ေနာက္ဆံုး အမ်ိဳးသားနဲ႔ ထိုကဲ့သို႔ မေနခင္က ရာသီလာထားပါတယ္။ ကြ်န္မက ရာသီလည္းမမွန္တက္ပါ။ ဒါေၾကာင့္ ကိုယ္ဝန္ရ ႏိုင္လား ဆိုတာေမးခ်င္တာပါ။