လက္ရွိ ကိန္းဂဏန္းေတြက လက္ခံႏိုင္ဖြယ္ေတာ့ မရွိေသးပါ။ ဆာဟာရေအာက္ပိုင္းေဒသေတြမွာ လူနာသစ္ အားလံုးရဲ႕ ၆၆% ရွိေနေသး ပါတယ္။ အဲဒီမွာ လူနာေပါင္း ၂၅ ဒႆမ ၈ သန္းရွိတယ္။ တကမာၻလံုးမွာ ၃၆ ဒႆမ ၉ သန္းရွိတယ္။ သည္အတိုင္းသာဆိုရင္ HIV က ၂ဝ၃ဝ ဆိုရင္ ကပ္ေရာဂါလို႔ ျဖစ္ေတာ့မွာ မဟုတ္ပါ။

လြန္ခဲ့တဲ့ ဆယ္စုႏွစ္ကတည္းက HIV ေဆးေတြကို ျပိဳင္ဆိုင္ထုတ္လုပ္လာခဲ့တယ္။ တက္ၾကြလႈတ္ရွားသူေတြကေန အစိုးရနဲ႔ ေဆးကုမၸဏီေတြ အေပၚ ေဆးနာမည္ရင္းအတိုင္း ထုတ္ဖို႔နဲ႔ ေစ်းႏွဳန္း သက္သာဖို႔ရာ ဖိအားေတြေပးေနၾကတယ္။ အဲဒီေက်းဇူးနဲ႔ အခုေနအခါ မခ်မ္းသာေသးတဲ့ တိုင္းျပည္ေတြက လူနာေတြပါ လက္လွမ္း မီလာၾကပါတယ္။ လူနာေပါင္း ၈ သန္းေလာက္က ART ေဆးလိုေနၾကတယ္။

HIV အတြက္ အသိအမွတ္ျပဳထားတဲ့ ART ေဆး (၂ဝ) ရွိတယ္။ တခ်ိဳ႕က ေဆးေတြေရာထားတယ္။ အမ်ားဆံုး သံုးေနတာတခုက Truvada ျဖစ္တယ္။ Emtricitabine နဲ႔ Tenofovir ေဆး (၂) မ်ိဳးေရာထားတယ္။ အမ်ားစုမွာ ေဆးနာမည္ (၃) မ်ိဳးပါတယ္။ ဥပမာ AZT (Zidovudine) ေဆးျဖစ္တယ္။ Retrovir လို႔လည္းေခၚတယ္။ ZDV လို႔လည္းေခၚေသးတယ္။

ေျမာက္ကိုရီးယားေဆးကို ဂ်န္ဆင္းကေန ေျမၾသဇာသံုးျပီးထုတ္ထားတဲ့ Kumdang-2 ဓါတ္ေပါင္းျဖစ္တယ္။ က်န္းမာေရး ျပႆနာမွန္သမွ် ထိုးေဆးတလံုးတည္းနဲ႔ ေပ်ာက္မယ္လို႔ဆိုပါတယ္။ ေဆးဝဘ္ဆိုက္မွာ အာဖရိကမွာ စမ္းသပ္ေတာ့ ၅၆% HIV ေပ်ာက္ကင္းျပီး၊ ၄၄% က သိသိသာသာ တိုးတက္လာတယ္လို႔ ေရးထားပါတယ္။

ေစာေစာေလးကပဲ ထိုင္းမွာ အလုပ္လုပ္ေနၾကတဲ့ စံုတြဲတခုမွာ ဇနီးမွာ ကိုယ္ဝန္ရွိလို႔ ကိုယ္ဝန္အပ္မွ ႏွစ္ေယာက္လံုးမွာ HIV ကူးစက္ခံေနၾကတာသိရတယ္။ စိုးရိမ္လို႔ ဘယ္လိုနည္းနဲ႔ေမြးရမလည္း၊ ကေလးႏို႔တိုက္ရင္ ဘယ္လိုလည္း ေမးလို႔ ေျဖလိုက္ရတာ မိနစ္ပိုင္းသာရွိေသးတယ္။ ျမန္မာျပည္မွာလည္း က်ဴးဘားလိုေဆာင္ရြက္ႏိုင္ပါေစလို႔ ဆုေတာင္းရပါတယ္။

လိင္တံမွာ အဖုေလးေတြ ႐ွိေနတဲ့သူ တေယာက္ (ေမာင္က) နဲ႔ ဆက္ဆံၿပီး တစ္ပတ္ခန္႔အၾကာ ၃ လပိုင္းလယ္ေလာက္မွာ စအိုတဝိုက္ အဝနားမွာ အဖုေလးေတြ ၈ ဖု ခန္႔ ထြက္လာပါတယ္။ ဒီအတိုင္းထားရာက ၿပီးခဲ့တဲ့ ၆ လပိုင္း ၂၁ ရက္ေန႔မွာ အျခားတေယာက္ (ေမာင္ခ) နဲ႔ ဆက္ဆံမိပါတယ္ ခင္ဗ်ာ။ ယခု၂၇ ရက္ ေန႔မွစၿပီး ကြၽန္ေတာ့္လိင္တံမွ အဝါ အျဖဴအရည္မ်ား စိမ့္ထြက္ၿပီး ဆီးသြားပါက နာက်င္ေနပါတယ္။

အသစ္ကူးစက္ခံရတဲ့ အမ်ိဳးသမီးေတြဟာ လိင္ႏွစ္မ်ိဳးသမားနဲ႔ အတူေနမိလို႔ကအဓိကျဖစ္တယ္။ ၂ဝ၁ဝ ခုႏွစ္ထဲမွာ ၈၄% ရွိခဲ့တယ္။ မူးယစ္ေဆးထိုးလို႔ကူးစက္သူက ၁၆% ရွိတယ္။ ၂ဝ၁ဝ မွာ အမ်ိဳးသမီးေတြကိုကူးစက္တာက ၂ဝ% ရွိတယ္။ ၂ဝ၁၁ မွာ ၂၃% ရွိတယ္။ အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ လိင္ႏွစ္မ်ိဳးသမားနဲ႔ အတူေနမိရင္ ေယာက္်ားေတြထက္ HIV ကူးစက္ခံရႏိုင္ေျခ ၂ ဆ မ်ားတယ္။ လိင္တူေယာက္်ားေတြက HIV ကူးစက္ဖို႔ အဆ ၂ဝ မ်ားတယ္။

လိင္ဆက္ဆံလို႔မဟုတ္ပဲ တျခားအေၾကာင္းေၾကာင့္ စုတ္ျပဲခဲ့တာဟာ ဘယ္နည္းလည္း၊ ဘယ္ေလာက္အထိလည္း ရွိေသးတယ္။ ေသြးထြက္နည္းလဲ မတူခဲ့တာျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ဥပမာ အားကစားလုပ္တာကေန ေျဖးေျဖးခ်င္း၊ တခါခ်င္း၊ နည္းနည္းခ်င္းျဖစ္သြားခဲ့တာက ေသြးထြက္တာ မသိမသာျဖစ္ခ်င္ျဖစ္ခဲ့ႏိုင္တယ္။ တကယ္ဆက္ဆံေတာ့ မထြက္တာ ျဖစ္ႏိုင္မယ္။ စုပ္ျပဲရာကထြက္တဲ့ေသြးနဲ႔ ရာသီေသြး ေရာေနခဲ့ႏိုင္တယ္။

ကၽြန္ေတာ္ ေဆးထုိးတာက တၾကိမ္ထဲပါ။ ဘာေဆးလဲေတာ့ မမွတ္မိဘူး။ ထိုးတာက ယိုးဒယား (မယ္ဆိုင္) မွာပါ။ ျဖတ္ခ်င္တယ္ဆိုတာက အေရျပားကိုပါ။ အေရျပားလွန္လို႔မရရင္ အႏၲရာယ္ရွိတယ္ထင္လို႔ပါ။ အေရျပား ျဖတ္ျပီး ေဆးေတြ ျခစ္ထုတ္လိုက္ရင္ အရင္အတိုင္း ျပန္ျဖစ္တယ္လို႔ ေျပာၾကပါတယ္။

က်ားလိင္အဂၤါကို ေဆးထိုးၾကျပီး ဒုကၡေရာက္ၾကလို႔ ေမးလာသူေတြ မနည္းပါ။ အမ်ားဖတ္ေအာင္ တင္သင့္ မတင္သင့္ စဥ္းစားေနခဲ့တာ ႏွစ္ေတြ ၾကာပါျပီ။ အျပစ္ တင္ခ်င္သူေတြက ကြ်န္ေတာ့္ကိုသာ တင္ၾကျပီး၊ အက်ိဳးျဖစ္ႏိုင္သူေတြက မ်ားမွာမို႔ အရင္ေရးထားတာကို (အမ်ားၾကီးမြမ္းမံျပီး) တင္ပါရေစ။ ပို႔လာတဲ့ ဓါတ္ပံုေတြေတာ့ မတင္ေတာ့ပါ။

HIV မိခင္ကေန ေမြးလာမဲ့ကေလးမကူးေစေအာင္ – ကိုယ္ဝန္ေဆာင္စဥ္၊ ေမြးဖြါးေနစဥ္နဲ႔ ကေလးႏို႔တိုက္စဥ္မွာ ပိုးရွိ မိခင္ကေန ကေလးဆီ ကူးနည္းကို ေဒါင္လိုက္ ကူးနည္းနဲ႔ (MTCT) မိခင္-ကေလး ကူးနည္းလို႔ေခၚတယ္။ ကူးစက္ဘို႔ အခြင့္အလမ္း ၁၅-၄၅% ရွိတယ္။ မိခင္ကို ARVs ေဆးေပးပါ။ CD4 count ကို ၾကည့္မေနပါနဲ႔။ ၂ဝ၁၂ အထိ ၁႕၅ သန္း ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ ထဲက ၆၂% ဟာ ဆင္းရဲတဲ့ ႏိုင္ငံေတြ က ျဖစ္တယ္။ ၂ဝ၁ဝ တံုးက ဆိုရင္ ၄၈% သာ ရွိခဲ့တယ္။

အခုအထိေတာ့ ကာလဘယ္ေလာက္ၾကာၾကာ ကာကြယ္မလဲဆိုတာ မေျပာႏိုင္ေသးပါ။ သုေတသနေတြအရ အသက္ ၁၅ ႏွစ္ကေန ၂၅ ႏွစ္ရွိ မိန္းကေလး-အမ်ိဳးသမီးေတြကို ပဌမတၾကိမ္ ထိုးလိုက္ရင္ ၆႕၄ ႏွစ္အထထိ ကာကြယ္ႏိုင္တာကို သိရျပီ။ ဒိေနာက္မွာ ထပ္ထိုးဘို႔ လို-မလို မေျပာႏိုင္ေသးပါ။