သားအိမ္ဝ၊ ဗဂ်ိဳင္းနား၊ တျခားေနရာ ဘယ္ကလာတယ္ဆိုတာကို ခြဲျခားရမယ္။ ဒီေသြးက သားအိမ္အထဲျဖစ္ျဖစ္၊ သားအိမ္အဝကျဖစ္ျဖစ္ လာႏိုင္တယ္။ မ်ိဳးဥအိမ္ကေနလာတာလဲ မျဖစ္ဘူး မေျပာႏိုင္ပါ။ ရာသီ စဆင္းျပီး၊ ၁ဝ ရက္နဲ႔ ၁၅ ရက္ၾကား ဆင္းတာ မ်ားတယ္။ အတြင္းခံကို စြန္းယံုေလးကေန မ်ားမ်ားလဲ ဆင္းႏိုင္သလို ခဏေလးကေန ၂-၃ ရက္အထိ ၾကာတတ္တယ္။ အေရာင္က အနီ၊ အညိဳ၊ ပန္းေရာင္နဲ႔ အက်ိအခြ်ဲပါ ေရာတတ္တယ္။

အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စု ‘တက္ဆပ္စ္’ ျပည္နယ္၊ ‘ဒါးလပ္စ္’ မွာ HIV ပိုးရွိသူ အမ်ိဳးသမီးတေယာက္ အဖမ္းခံလိုက္ရတယ္။ အသက္ ၂၅ ႏွစ္ရွိတဲ့ ‘ဒိုင္းမြန္း ေလာရင့္စ္’ ေခၚတဲ့အမ်ိဳးသမီးက ‘ေဝါလ္-မတ္’ ဆိုင္က ေအးခဲထားတဲ့ ၁၁ ေဒၚလာတန္ အစားအေသာက္ကို မသိေအာင္ယူဘို႔ၾကိဳးစာတဲ့အခါ ဆိုင္ဝန္ထမ္းနဲ႔ စကားမ်ားပါတယ္။ ရန္ျဖစ္တဲ့ ဆိုင္ဝန္ထမ္းကို သူမက HIV ပိုးပါေနတဲ့ေသြးနဲ႔ ကူးစက္ေအာင္လုပ္ျပီး ရန္ျပဳဘို႔ၾကိဳးစားပါေတာ့တယ္။ ကုပ္ျခစ္ခံရတဲ့ မ်က္ႏွာဘယ္ဘက္ျခမ္းက ဒဏ္ရာကို ေဆးကုသမႈခံယူရပါတယ္။ ကူးစက္မဲ့ပံုေတာမရပါ။

CDC 2010 ရဲ႕ STD လိင္ကတဆင့္ကူးစက္ေရာဂါ ေဆးလမ္းညႊန္မွာလဲ ထိေရာက္တယ္လို႔ ဆိုထားတယ္။ တခ်ိဳ႕ ေဆးယဥ္တာလဲေတြ႔ရတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ပနယ္စလင္ နဲ႔ Doxycycline သံုးမျဖစ္မွသာ Azithromycin ကို ေပးသင့္တယ္။ လိင္တူဆက္ဆံသူေတြနဲ႔ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ေတြ ကိုေတာ့ Azithromycin မေပးသင့္ပါ။ ေဆး ကုသမႈရဲ႕ ေဘးထြက္ ဆိုးက်ိဳး Jarisch-Herxheimer reaction ဆိုတာျဖစ္တတ္တယ္။ ေဆးေပးကာစ ၁ နာရီကေန တရက္ အတြင္းျဖစ္ႏိုင္တယ္။

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္တိုင္း HIV ရွိ-မရွိ စမ္းသပ္ရမယ္။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ကာစကတည္းက ပိုးရွိေနတာသိရင္ ဆံုးျဖတ္ခ်က္ခ်ဘို႔ ပိုေကာင္းတယ္။ ကေလးကို မကူးေစေအာင္ေဆာင္ရြက္ဘို႔ အခ်ိန္ပိုရလို႔ေကာင္းတယ္။ သူ႔ခင္ပြန္းအတြက္လဲ မတူးေအာင္ လုပ္ဘို႔လိုတယ္။ ပိုးဟာ ေသြး၊ ကိုယ္ခႏၶာကထြက္တဲ့ အရည္ (ေယာက္်ား စီမင္၊ မိန္းမ ဗဂ်ိဳင္းနား အရည္၊ ႏို႔ရည္) ေတြနဲ႔ ပိုးရွိမိခင္ကေန ေမြးလာမဲ့ကေလးကို ကူးနည္းေတြနဲ႔ ကူးစက္တယ္။ လိင္လမ္းကေန ကူးတာက အမ်ားဆံုးျဖစ္တယ္။

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ေစာင့္ေရွာက္ေပးတာကို Antenatal Care (ANC) လို႔လဲေခၚတယ္။ Prenatal care လို႔လဲေခၚတယ္။ ကုိယ္ဝန္ေဆာင္ေတြ အတြက္ လုပ္ေပးရတာ အသက္ႏွစ္ေခ်ာင္း၊ ကုသိုယ္ ၂ ဆ ရပါတယ္။ အမႊာဆို ပိုေသးတယ္။ ကုိယ္ဝန္ေဆာင္ျပီဆိုတာနဲ႔ က်န္းမာေရးအသိနဲ႔ လုပ္စရာေတြ အမ်ားၾကီးရွိတယ္။ ကုိယ္ဝန္ကို အပ္ပါ။ သြားျပီးေမြးမယ္လို႔ ရည္ရြယ္တဲ့ ေဆးခန္း၊ ေမြးခန္း၊ ေဆးရံုေတြမွာ အပ္တာက ပိုေကာင္းတယ္။

ေမြးျပီးတာနဲ႔ ကေလးကိုလည္း ZDV ေဆး ၁ လခြဲအထိ ေပးရမယ္။ ပိုးရွိမိခင္က ႏို႔တိုက္လို႔ ကေလးကူးရတာ ၁၅% ရွိတယ္။ ႏို႔ေစာေစာ ျဖတ္သင့္တယ္။ ႏို႔မတိုက္ေလ ကူးဘို႔အခြင့္ နည္းေလ။ မၾကာေသးခင္ကဘဲ HIV ပိုးရွိသူ မိခင္ေတြက ႏို႔တိုက္တာကို WHO က တားျမစ္ လိုက္ပါတယ္။ မေအကို ေဆးကုသမႈခံဘို႔နဲ႔ ကေလးမွာ ေရာဂါပိုး ရွိ-မရွိ ေစာႏိုင္သမွ် ေစာျပီး (၆ ပတ္အတြင္း) ေဆးစစ္ဘို႔ပါ အၾကံျပဳတယ္။

သူ႔မွာ ကူးစက္ေရာဂါေတြရွိသလား။ ကိုယ့္မွာေကာ အဲတာေတြကင္းရွင္းရဲ႕လား။ လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္ေရာဂါေတြကို စစ္ေဆးသင့္တယ္။ အမ်ားစုေရာဂါေတြက ေရာဂါ မျပဘဲ ပိုးရွိေနတာမ်ိဳး ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ သိလိုက္တာနဲ႔ ေဆးကုလိုက္ရင္ အိမ္ေထာင္ျပဳတဲ့ အခ်ိန္မွာ အိမ္ေထာင္ဘက္ကို ဒုကၡမေပးႏိုင္ေတာ့ပါ။ တခ်ိဳ႕ေရာဂါေတြက ေသာက္ေဆးနဲ႔ ရတယ္။ တခ်ိဳ႕လဲ ေဆး ၃ လံုးထိုးတာနဲ႔ျပီးတယ္။ ေရာဂါရွိမွန္း မသိဘဲ အိမ္ေထာင္ျပဳလိုက္ရင္ ဇနီး-ခင္ပြန္းကိုသာမက ေမြးလာမဲ့ ကေလးေတြကိုပါ ဒုကၡေပးမယ္။

ရာသီလာတိုင္းနာမယ္။ ဗိုက္ေအာက္ပိုင္းနာမယ္။ ေလတက္မယ္။ ဆင္းတာလဲမ်ားမယ္။ တေနရာေလာက္မွာသာ အဲလိုျဖစ္တာနဲ႔ သားအိမ္ တခုလံုးမွာျဖစ္တာလို႔ ရွိတယ္။ ခံရတာ မသက္သာလွေပမဲ့ ကင္ဆာ မဟုတ္ပါ။ တခ်ိဳ႕မွာ ေရာဂါရွိေနေပမဲ့ မသိသလိုေနႏိုင္ေသးတယ္။

ကိုယ္ဝန္ အကုန္ပ်က္ျခင္း ဆိုရင္ ဆင္းစရာမွန္သမွ် အကုန္ဆင္းလို႔ ေသြးထပ္မဆင္းေတာ့ဘူး။ ခါးကိုက္-ဗိုက္နာလဲ မျဖစ္ေတာ့ဘူး။ ကိုယ္ဝန္ႏုရင္ ပိုျဖစ္တတ္တယ္။ Incomplete abortion တဝက္တပ်က္ ကိုယ္ဝန္ပ်က္ျခင္း ဆိုရင္ ေသြးဆင္းေနတာက မရပ္ဘူး။ ဆင္းခ်င္လာရင္ ဗိုက္နာမယ္။ ဆရာဝန္က စမ္းရင္ သားအိမ္က ပံုမွန္ထက္ ၾကီးေနအံုးမယ္။ သားအိမ္ဝလဲ တဝက္တပ်က္ ပြင့္ေနမယ္။

Side Effects ေဆးရဲ႕ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးေတြ = Ovarian hyperstimulation နည္းနည္းသာျဖစ္ရင္ မ်ိဳးဥအိမ္က ၾကီးလာမယ္။ ဗိုက္ေအာင့္မယ္။ အလတ္စားဆိုရင္ ပ်ိဳ႕ခ်င္-အန္ခ်င္ ျဖစ္မယ္။ ဆိုးဝါးသူေတြမွာ အသက္ကို အႏရာယ္ေပးႏိုင္တယ္။ မ်က္ႏွာေတြ နီျမန္းမယ္။ စိတ္တိုမယ္။ ေခါင္းကိုက္မယ္။ သားအိမ္အဝက ခြ်ဲေတြ ေစးျပစ္လို႔ သုတ္ပိုးအလြယ္နဲ႔ ဝင္မရျဖစ္ႏိုင္တယ္။

HIV+ လူနာမ်ားအတြက္ မံုရြာ ျပည္သူ႔ေဆးရုံမွာ ART ေဆးမ်ား အခမဲ့ရ႐ွိႏိုင္ပါတယ္။ အေၾကာင္းအမ်ိဳးမ်ိဳးေၾကာင့္ ေဆးရံုမသြားလိုလွ်င္ ဘုန္းစိုးရပ္၊ ေပ ၈ဝ လမ္း၊ ေမတၲာဦး ေဆးရုံမွာ PSI (INGO) ရဲ႕ ေထာက္ပံ့မႈျဖင့္ ARTေဆးကို တလစာ ၈ဝဝဝ (ရွစ္ေထာင္က်ပ္) ျဖင့္ ရရွိနိုင္ပါတယ္။ ေဆးဆိုင္မွာဝယ္လွ်င္ တလစာ ခန္႔မွန္းေျခ ၁ဝဝဝဝဝ/ (တစ္သိန္း) နီးပါး ကုန္က်နိုင္ပါတယ္။ (Tenofovir+ Lamivudine) + Efavirenz အတြဲျဖစ္ပါတယ္။ ေသြးစစ္ဖို႔ေတာ့ လိုပါတယ္။

တျခားေနရာမွာ ေရာဂါရေနလို႔ ေသြးျပန္ေၾကာကို လာဖိမိတာေၾကာင့္ ျဖစ္ရတာလည္း ရွိတယ္။ ဗိုက္၊ တင္းပါဆံုတြင္း ကင္ဆာ ျဖစ္တာမ်ိဳး။ အသက္ ၄ဝ ေက်ာ္မွ ဘာညက္ျဖစ္ရင္ ဒါကိုသံသယဝင္သင့္တယ္။ လွဲအိပ္လိုက္ရင္ ေသြးေကာင္းေကာင္း ေလွ်ာက္တာ ေတြ႔ရရင္ ပဌမအေၾကာင္းေၾကာင့္ ျဖစ္မယ္။ စိုးရိမ္စရာ မလိုဘူး။