ေ၀ဒနာရွင္မ်ား ေဆး၀ါး မျပတ္ စားသုံးရန္ လုိအပ္ေသာ္လည္း လမ္းပန္း ဆက္သြယ္ေရး အခက္ အခဲေၾကာင့္ ဇိုင္းေအာင္ စခန္းႏွင့္ ေကအိုင္အို ထိန္းခ်ဳပ္နယ္ေျမရိွ အခ်ိဳ႕ဒုကၡသည္ စခန္းမ်ားတြင္ HIV တိုုက္ဖ်က္ေဆးဝါးမ်ား ျပတ္လပ္ေနသည္။

အခမ္းအနားအား HIV ႏွင့္ AIDS ေရာဂါ ကုသရန္ အစြမ္းထက္ ေဆးတစ္မ်ိဳး ျဖစ္ေသာ Viraday အမည္ရွိ ေဆးအား တင္သြင္း ျဖန္႔ခ်ိသည့္ Cipla ႏွင့္ Vimal Co., Ltd မွ ကူညီ ပံ့ပုိး ေဆာင္ရြက္ ခဲ့ျခင္း ျဖစ္ေၾကာင္း သိရွိရသည္။

“ေဆးေသာက္ဖို႔ လိုေနၿပီျဖစ္တဲ့ PLHIV တစ္ေယာက္အေနနဲ႔ ေဆးအတြက္ တစ္လက်ပ္ သံုးေသာင္း ၀န္းက်င္ ရရွိရင္ အသက္ မဆံုးရံႈး ႏိုင္ပါဘူး၊ ေနာက္ ေနေရး ထိုင္ေရး အတြက္ ႏွစ္ေသာင္းေလာက္ရွိရင္ သူတို႔ အတြက္ ေနစရာ အိမ္ေသးေသးေလး တစ္လံုးရႏိုင္ၿပီး သူတို႔ ေဆးကုဖို႔ အဆင္ေျပနိုင္တယ္” ဟု ဦးသီဟႀကိဳင္က PLHIV မ်ား၏ လိုအပ္ခ်က္ကို ေျပာျပသည္။

က်ေနာ့္ အေနနဲ႔ ART ေဆးေသာက္ဖို႔ကို စိတ္မေလာေစခ်င္ ပါဘူး။ ဘာလို႔လဲ ဆိုေတာ့ ဒီေဆးက စေသာက္ျပီးရင္ တစ္သက္လံုး မျပတ္တမ္းေသာက္ ရမွာပါ။ ေဆးမွာ ေဘးထြက္ ဆိုးက်ိဳးေတြလည္း မ်ားပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ အသည္း၊ ေက်ာက္ကပ္နဲ႔ အာရံုေၾကာကို ထိခိုက္ပါတယ္။ အခုလို အလုပ္ လုပ္ႏိုင္တုန္းမွာ ေဆး စေသာက္ရင္ မလိုအပ္ပဲ အပိုေငြ ကုန္မွာလည္း စိုးရိမ္ပါတယ္။ အျပင္မွာ ေဆး၀ယ္ေသာက္ ရင္ေတာ့ ေငြပိုကုန္ပါတယ္။

ဒီေဆးေတြက ေဘးထြက္ ဆိုးက်ိဳးလည္းရွိပါတယ္။ အျဖစ္မ်ားတာေတြကေတာ့ အသည္းကို ထိခိုက္ျခင္း၊ အာရံုေၾကာမ်ား ထိခိုက္ျခင္းနဲ႔ အေရျပားမွာ အကြက္ ထျခင္းတို႔ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီေဆးကို ဆရာ၀န္ ညႊန္ၾကားခ်က္အတိုင္း ေဆးကုိ အခ်ိန္ မွန္မွန္ ေသာက္သင့္ျပီး ေသာက္ေနစဥ္ ကာလေတြမွာ ဆရာ၀န္နဲ႔ ျပသျပီး ေဆးရဲ႕ ေဘးထြက္ ဆိုးက်ိဳးေတြ ရွိ/ မရွိကို အျမဲ စစ္ေဆးသင့္ပါတယ္။

ART ေဆးေတြကို ေသာက္တဲ့အခါမွာ ဆရာ၀န္ေတြက အခ်ိန္မွန္ေအာင္ ေသာက္ဖုိ႔ ေျပာေလ့ ရွိပါတယ္။ ဒါဟာ ေဆးေတြရဲ႕ အာနိသင္ဟာ နာရီပိုင္းနဲ႔ ကိုယ္ထဲမွာ အစြမ္းျပပံု မတူၾကလို႔ပါ။ ျဖစ္ႏိုင္ ရင္ ေသာက္တဲ့ အခ်ိန္ကို သတ္မွတ္ထားသင့္ပါတယ္…

HIV ပိုးရွိတဲ့သူက ART (Anti-retro viral Therapy) ေဆးေသာက္ေနတယ္ ဆိုတာ HIV ပိုးေတြကို ART ေဆးက လံုးဝ ေသေအာင္သတ္တာ မဟုတ္ပါဘူး။ HIV ပိုးေတြ ကိုယ္ထဲမွာ မ်ိဳးပြားတာကို ထိန္းခ်ဳပ္ထားတာပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီေတာ့ ေဆးေသာက္ေနတဲ့ လူနာရဲ႕ ကိုယ္ထဲမွာ HIV ပိုးေတြက အသက္ရွင္သန္ ေနဆဲပါ။ ေဆးေသာက္လို႔ ပိုးေတြ လံုး၀ မရွိေတာ့ ဘူးဆိုတာ မဟုတ္ပါဘူး။

HIV ပိုးကို တားဆီးထားလုိ႔ ရတယ္ဆိုတာက HIV ပိုး ရွိတဲ့သူမွာ HIV ပိုးေတြ မ်ိဳးမပြားေအာင္ ထိန္းထား တာပါ။ ေဆးေတြေသာက္ရ ပါတယ္။ မိတ္ေဆြ သိထားတဲ့ ART ဆိုတာ HIV ပိုးေတြ မ်ိဳးမပြားေအာင္ ထိန္းတဲ့ ေဆးေတြကို ေျပာတာပါ။ ဒီေဆးေတြကို HIV ပိုး ရွိသူတိုင္း ေသာက္စရာ မလိုပါဘူး။ သူ႔ေရာဂါ အဆင့္နဲ႔သူ လိုအပ္မွ ဆရာ၀န္ေတြက ေပးတာပါ။ အေသးစိတ္ကို ART အေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ ဆိုတဲ့ HIM ရဲ႕ စာမ်က္ႏွာမွာ အေသးစိတ္ ဖတ္ေစခ်င္ ပါတယ္။

MSF အဖြဲ႕အေနနဲ႔လဲ Global Fund အဖြဲ႕ကေပးတဲ့ ေထာက္ပံ့ေငြနဲ ့လည္ပတ္ ရတာျဖစ္ၿပီး၊ Global Fund အဖြဲ႕ကလဲ ၂၀၁၅ အထိပဲ ေနာက္ဆံုး ထားေပးေတာ့မယ္လို ့ ဆိုပါတယ္။ လူနာေတြ ၃ ပံု ၁ ပံုေလာက္ပဲ ကုနိုင္တာက ဘ႑ာေငြ မလံုေလာက္မႈက အဓိကျဖစ္ၿပီး၊ အစိုးရ က်န္းမာေရး အသံုးစရိတ္ကေန HIV/AIDS လူနာ ကုသေရး အတြက္ ၄ ရာခိုင္ႏႈန္းပဲ ရတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။

ပခုကၠဴေဆး႐ံုႀကီးသို႔ HIV လူနာ မွတ္ပံုတင္ျခင္းႏွင့္ ART ေဆး အခမဲ့ျဖန္႔ေ၀ျခင္းအား လာေရာက္ထုတ္ယူျခင္း ျပဳလုပ္သူ ဦးေရသည္ ယခင္ႏွစ္မ်ားထက္ ပိုမိုမ်ားျပား လာေသာ္လည္း ျပင္ပေဆးဆိုင္ မ်ားမွ ART ေဆး ၀ယ္ယူေသာက္သံုးသူ မ်ားလည္း ရွိေနေသးေၾကာင္း ေဆးဆိုင္မ်ားမွ စံုစမ္းသိရွိရသည္။

လက္ရွိတြင္ ရခုိင္ျပည္နယ္မွ HIV ေဝဒနာရွင္မ်ားအတြက္ ေဆးဝါးေထာက္ပ့ံမႈကုိ စစ္ေတြၿမိဳ႕မွ Utopia Association မွ စီစဥ္ေပးေနသည္။ ရခုိင္ျပည္နယ္တြင္ ART ေဆးေသာက္ သုံးေနရသည့္ PLHIV စုစုေပါင္း (၃၃၀) ရွိၿပီး ART ေဆးဝါး ေသာက္သံုးသင္႔သူ (၂၈၅) ဦးရွိသည္ဟု သိရသည္။

ပံုမွန္ ေဆးကုသမႈခံယူတာ၊ ဆရာ၀န္/ဆရာမေတြနဲ႔ တိုင္ပင္ေဆြးေႏြးတာ ေလ့က်င့္ခန္း မွန္မွန္လုပ္တာ၊ အိပ္ေရး၀ေအာင္အိပ္တာ၊ အစားအေသာက္ ဂရုစိုက္တာ၊ တစ္ကိုယ္ေရ သန္႔ရွင္းေရး လုပ္တာ၊ ဂီတ၊ ပန္းခ်ီစတဲ့ စိတ္အပန္းေျဖစရာေတြ လုပ္တာ၊ မိတ္ေဆြေတြနဲ႔ အခင္မင္မပ်က္ ေပါင္းသင္းေနထိုင္တာ၊ ဘာသာေရး လူမႈေရး လုပ္ငန္းေတြပါ၀င္တာ မူးယစ္ေဆး၊ အရက္၊ ေဆးလိပ္စတာေတြ ေရွာင္တာ လိင္ဆက္ဆံတိုင္း အျမဲ ကြန္ဒံုးသံုးတာ၊ ကာသလားေရာဂါေတြရွိရင္ အခ်ိန္မီ ကုသတာ၊ ART ေဆးေသာက္ေန သူျဖစ္ရင္ ေဆးကို အခ်ိန္မွန္မွန္ေသာက္တာ၊ ေဆးမီးတိုေတြနဲ႔မကုပဲ ကြ်မ္းက်င္တဲ့ က်န္းမာေရး ၀န္ထမ္းေတြနဲ႔ ကုသတာ…. စတာေတြက ေရာဂါပိုးရွိသူရဲ႕ သက္တမ္းကို ဆံုးျဖတ္ပါတယ္။