ART ေဆးႏွင့္ ေဆးၿမီးတို တြဲဖက္သံုးစြဲမႈမ်ား လံုး၀မလုပ္သင့္ဟုလည္း တိုက္တြန္းသည္။ “ေဆးပညာအျမင္ကေန ၾကည့္ရင္ အႏၱရာယ္မ်ားတယ္။ မလိုအပ္တဲ့ အစိတ္အပိုင္းေတြကို သြားၿပီး ေဆးက အက်ဳိးသက္ေရာက္ေနရင္ လူနာအတြက္ မေကာင္းဘူး။ အခုထက္ထိ ကမၻာမွာ HIV လူနာေတြရဲ႕ အသက္ကို ဆြဲဆန္႔ႏိုင္တဲ့ ေဆးဆိုလို႔ ART ေဆးပဲရွိပါတယ္။ HIV ပိုးေပ်ာက္ႏိုင္တဲ့ တိုင္းရင္းေဆး၊ ေဆးၿမီးတို လံုး၀ မရွိပါဘူး” ဟုလည္း ေျပာသည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံအတြက္ HIV ေရာဂါကာကြယ္ေရးႏွင့္ တုိက္ ဖ်က္ေရးလုပ္ငန္းမ်ားအတြက္ လိုအပ္ေသာ ရန္ပံုေငြကို ကမၻာလံုးဆုိင္ရာ ေငြေၾကးရန္ပံုေငြ အဖြဲ႕ (Global Fund ) က အဓိကပံ့ပိုးေပးလ်က္ရွိပါသည္။ ၂ဝ၁၃-၁ဝ၁၆ ခုႏွစ္တြင္ Global Fund New Funding Model ျဖင့္ HIV / AIDS ေရာဂါတားဆီး ကာကြယ္ေရး ႏွင့္ တုိက္ဖ်က္ေရး လုပ္ငန္းမ်ား ေဆာင္ရြက္ႏိုင္ရန္အတြက္ အေမရိကန္ေဒၚလာသန္း ၁၆ဝ ခန္႔ ထိ တုိးျမႇင့္ေထာက္ပံ့ေပးရန္ Global Fund မွ သေဘာတူ ခြင့္ျပဳၿပီးျဖစ္ သည္။

ကမၻာ့ကုလသမဂၢ အေထြေထြအတြင္းေရးမႈခ်ဳပ္ ဘန္ကီမြန္းရဲ႕ ေျပာၾကားခ်က္အရ အခုလက္ရွိအခ်ိန္မွာ လူဦးေရ ၃၅ သန္းဟာ HIV ပိုးကူးစက္ခံရၿပီး အသက္ရွင္ေနရသလို ၂၀၁၃ ခုႏွစ္အတြင္းမွာပဲ ပိုးကူးစက္ခံရသူ အသစ္၂.၁ သန္းရွိေနေၾကာင္း၊ ဒါေပမယ့္ ၂၀၀၁ ခုႏွစ္က အေရအတြက္ျဖစ္တဲ့ ၃.၄ သန္းထက္ေတာ့ ေလ်ာ့က်သြားျခင္းျဖစ္ေၾကာင္း သိရွိရပါတယ္။

”ကိုယ့္ႏိုင္ငံမွာပဲ ART ေဆး ဝါးကို ထုတ္လုပ္ႏိုင္ရင္သိပ္ေကာင္း ပါတယ္။ ခ်င္းျပည္နယ္မွာ ေနတဲ့သူ ေတြဆိုရင္ ကေလးကေန ART ေဆးဝါးကို အိႏၵိယအထိေတာင္ သြားထုတ္ရတာေတြ ရွိတယ္။ အစိုးရနဲ႔ ျပည္ တြင္းျပည္ပ အဖြဲ႕အစည္းေတြက ART ေဆးဝါးေတြကို ေထာက္ပံ့ေပး ေနတယ္ ဆိုေပမယ့္လည္း ၿမိဳ႕ႀကီး ေတြမွာပဲ ထုတ္ေပးတာဆိုေတာ့လက္ လွမ္းမမီတာေတြကလည္း ရွိေန ေသးတယ္” ဟု Myanmar Positive Women Network(MPWN) မွ ဘ႑ာေရးမႉးေဒၚေခ်ာစု လတ္က ေျပာသည္။

တစ္ကမၻာလုံးတြင္ ၂၀၀၁ ခုႏွစ္က HIV ေရာဂါပိုးကူးစက္ခံထားရသည့္ ကေလးငယ္ေပါင္း ၅၈၀,၀၀၀ ရွိရာမွ ၂၀၁၃ ခုႏွစ္တြင္ ၂၄၀,၀၀၀ သုိ႔ ေလွ်ာ့ခ်ႏိုင္ခဲ့သည္။ အာဖရိကတြင္မႈ HIV ေရာဂါပိုးကို တိုက္ဖ်က္ရန္အတြက္ ေငြေၾကးႏွင့္ က်န္းမာေရး၀န္ေဆာင္မႈမ်ားစြာ လိုအပ္ေနဆဲျဖစ္ၿပီး အျခားျပႆနာမ်ားစြာလည္း ရွိေၾကာင္း ဘက္ဆာက ေျပာၾကားခဲ့သည္။

HIV ကူးစက္ခံထားရသူ (၃၀) ရာခိုင္ႏႈန္းမွ (၄၀) ရာခိုင္ႏႈန္းအၾကား တြင္ အသည္းအဆီဖံုးေလ့ရွိၿပီး ဗိုင္း ရပ္စ္သတ္ေဆး ေသာက္သံုးေနသူ (၂၀) ရာခိုင္ႏႈန္းမွ (၃၀) ရာခိုင္ ႏႈန္းတြင္၀မ္းဗိုက္အဆီမ်ားပါ ဖံုးလႊမ္းလာေလ့ရွိသည္။ ၀မ္းဗိုက္အဆီမ်ားသူမ်ားအတြင္ Tesamorelin အမည္ ရွိေဆးကို ေပးသြင္းလိုက္ပါက အဆီ မ်ားေလ်ာ့က်ေစႏိုင္သည္။

TRUVADA ေဆးကို ကယ္လီဖိုးနီးယား (California) အေျခစိုက္ ဂီလိဒ္ (Gilead Sciences) မွ ထုတ္လုပ္ၿပီး HIV ကုသေရး၌လည္း အသံုးျပဳ ေနၾကေပသည္။ ၎ေဆး တစ္ႏွစ္စာ ခန္႔မွန္း ကုန္က်ေငြမွာ အနည္းဆံုး အေမရိကန္ ေဒၚလာ ၁၃၉ဝဝ ခန္႔ ျဖစ္ေပသည္။ သို႔ေသာ္ ယခု ေနာက္ပိုင္းတြင္ လူနာ တစ္ဦးအတြက္ တစ္လလွ်င္ အေမရိကန္ ေဒၚလာ ၂၅ ေဒၚလာႏွင့္ ေဒၚလာ ၃ဝ ၾကား အတြင္းသာ ကုန္က်မႈ ရွိေစရန္ ကုမၸဏီ အမ်ားစုက ႀကိဳးပမ္းလ်က္ ရွိေပသည္။

ေဆးစာမေျဖခင္ အနမ္းဋီကာခ်ဲ႕ပါရေစ။ စာတပုဒ္ေရးထားတာရွိေပမဲ့ အမ်ားဖတ္စရာအေနနဲ႔ေတာ့ မတင္လိုပါ။ လွ်ာမပါဘဲ ႏႈတ္ခမ္းခ်င္း နမ္းတာကို Light Kissing ေခၚတယ္။ ႏႈတ္ခမ္းခ်င္းနမ္းတာကုိ Lip kiss လို႔ ေျပာတာမ်ားတယ္။ တရားဝင္ေခၚၾကတာက French kiss ျဖစ္ပါတယ္။ Deep Kissing လို႔သတ္မွတ္တယ္။ အထဲထိနက္တယ္။ ဒီနမ္းနည္းမွာ တေယာက္ရဲ႕ ႏႈတ္ခမ္းနဲ႔ ေနာက္ တေယာက္ရဲ႕ ႏႈတ္ခမ္း + လွ်ာနဲ႔ ထိေတြ႔မႈလုပ္ၾကတယ္။ အျပန္အလွန္သေဘာရွိႏိုင္တယ္။ တေျဖးေျဖးခ်င္းနဲ႔ စိတ္လိုလက္ရ ရွိလာႏိုင္တယ္။

HIV ပါရွိေနသူဆိုရင္ Acute infection ေစာေစာပိုင္းကတည္းက ကုရင္ေကာင္းတယ္။ Mild liver disease အသဲေရာဂါ နည္းနည္းေလးသာ ရွိေနသူေတြ ေဆး မလိုေသးပါ။ Moderate liver damage အသဲေရာဂါ အသင့္အတင့္ ဆိုးလာသူေတြက Cirrhosis အသဲေျခာက္တာ ဆက္ျဖစ္စရာမ်ားလို႔ ေဆးကုသ ရမယ္။ ေဆးရဲ႕ေဘးထြက္-ဆိုးက်ိဳးနဲ႔ ရမဲ့အက်ိဳး ခ်ိန္ဆရမယ္။ ေစာင့္ၾကည့္ေနရမယ္။ Decompensated cirrhosis အသဲေျခာက္ေနျပီဆိုရင္ Liver transplant အသဲ အစားထိုးတာ တခုဘဲ လုပ္ႏိုင္တယ္။

အိႏၵိယမွာ HIV surveillance centres ေစာင့္ၾကည့္စင္တာေပါင္း ၁၇ဝဝဝ ရွိတာကို အသည္းေရာင္ေရာဂါေတြ အတြက္ပါ အသံုးျပဳသင့္တယ္လို႔လဲ တျခားပညာရွင္တဦးက အၾကံေပးပါတယ္။ အတူေနသူတေယာက္မွာ (ဘီ)၊ (စီ) ပိုးရွိေနရင္ အတူေနသူေတြကို က်က်နနေစာင့္ၾကည့္စစ္ေဆးရမယ္။ တျခားပညာရွင္တဦးက ေရာဂါေတြနဲ႔ ဆိုင္တဲ့ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြက မွန္ကန္ လက္ခံႏိုင္ေစရမယ္လို႔ ေထာက္ျပပါတယ္။

အိမ္ေထာင္ဖက္ မဟုတ္သူနွင့္ လိင္ဆက္ဆံလွ်င္ ကြန္ဒံုးသံုးရန္ ပညာေပးျခင္း၊ အိပ္ခ်္အိုင္ဗီြ စမ္းသပ္ စစ္ေဆးေပးျခင္း၊ အိပ္ခ်္အိုင္ဗီြရိွသူမ်ားႏွင့္ အိပ္ခ်္အိုင္ဗီြ ျဖစ္ပြားနိုင္ေျခ အလြန္မ်ားသူမ်ားကို ေအအာတီေဆးမ်ား တိုက္ေကြ်းျခင္း၊ ေဆးထိုးအပ္မ်ား မွ်ေ၀ မသံုးစဲြေအာင္ ပညာေပးျခင္း နည္းလမ္းမ်ားျဖင့္ အိပ္ခ်္အိုင္ဗီြ အသစ္ ကူးစက္မႈ ထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္ေအာင္ ၾကိဳးပမ္းရမည္ ျဖစ္ေၾကာင္း ကမၻာ့က်န္းမာေရး အဖြဲ႔ၾကီးက လမ္းညႊန္သည္။

သုေတသနမ်ားက ေ၀ဒနာရွင္တစ္ဦးခ်င္းစီ၏ မ်ဳိးဗီဇကိုယူကာ အိပ္ခ်္အိုင္ဗီြဒဏ္ ခံႏုိင္သည့္ မ်ဳိးဗီဇမ်ားအျဖစ္ ဓာတ္ခြဲခန္းတြင္ ေျပာင္းလဲၿပီး ေနာက္ ေ၀ဒနာရွင္ထံ ထည့္ သြင္းေပးကာ အိပ္ခ်္အိုင္ဗီြကို တိုက္မည့္နည္းကိုလည္း စမ္းသပ္ေနၾကၿပီ။ ထိေရာက္ေသာ လက္ေတြ႕နည္းတစ္ရပ္အျဖစ္ ေပၚလာဖို႔ အခ်ိန္ယူ လုပ္ကိုင္ဖို႔ေတာ့ လိုေသးသည္။ တစ္နည္းမဟုတ္ တစ္နည္းျဖင္႔ေတာ့ အိပ္ခ်္အိုင္ဗီြကို မလႊဲမေသြ တိုက္ဖ်က္ႏုိင္လာလိမ့္မည္။