ပညာေရးနဲ႔ က်န္းမာေရး အကူအညီလိုအပ္ေနတဲ့ ဘုန္းေတာ္ၾကီးသင္ ပညာေရးေက်ာင္းေတြ၊ HIV ေဝဒနာခံစားေနရတဲ့ လူနာေတြ၊ သဘာ၀ ေဘးအႏၱရာယ္သင့္ ျပည္သူေတြ၊ ေရေဘး၊ မီးေဘးသင့္ ဒုကၡသည္ေတြစတဲ့ ျပည္သူေတြကို လွဴဒါန္းေနတဲ့ One More ပရဟိတအဖြ႔ဲဟာ ယခုဆုိရင္ (၃) ႏွစ္ျပည့္ခဲ့ျပီ ျဖစ္ပါတယ္။

HIV+ လူနာမ်ားအတြက္ မံုရြာ ျပည္သူ႔ေဆးရုံမွာ ART ေဆးမ်ား အခမဲ့ရ႐ွိႏိုင္ပါတယ္။ အေၾကာင္းအမ်ိဳးမ်ိဳးေၾကာင့္ ေဆးရံုမသြားလိုလွ်င္ ဘုန္းစိုးရပ္၊ ေပ ၈ဝ လမ္း၊ ေမတၲာဦး ေဆးရုံမွာ PSI (INGO) ရဲ႕ ေထာက္ပံ့မႈျဖင့္ ARTေဆးကို တလစာ ၈ဝဝဝ (ရွစ္ေထာင္က်ပ္) ျဖင့္ ရရွိနိုင္ပါတယ္။ ေဆးဆိုင္မွာဝယ္လွ်င္ တလစာ ခန္႔မွန္းေျခ ၁ဝဝဝဝဝ/ (တစ္သိန္း) နီးပါး ကုန္က်နိုင္ပါတယ္။ (Tenofovir+ Lamivudine) + Efavirenz အတြဲျဖစ္ပါတယ္။ ေသြးစစ္ဖို႔ေတာ့ လိုပါတယ္။

မႏၲေလးတိုင္းေဒသႀကီး ခုခံအားက်ဆင္းမႈ တိုက္ဖ်က္ေရးဌာန အေနႏွင့္ HIV/AIDS ေရာဂါ ကူးစက္မႈႏႈန္း က်ဆင္းေစႏိုင္ရန္ ျပည္တြင္းျပည္ပရွိ NGO၊ INGO အဖြဲ႕အစည္းမ်ားႏွင့္ ပူးေပါင္း၍ ပညာေပး ေဟာေျပာျခင္း၊ စည္း႐ုံးျခင္းမ်ားကို လစဥ္နယ္လွည့္ ျပဳလုပ္ေပးလ်က္ ရွိေၾကာင္း အဆိုပါဌာန မွတ္မ်ားအရ သိရွိရသည္။

သုေတသနမ်ား က ေ၀ဒနာရွင္ တစ္ဦးခ်င္းစီ ၏ မ်ဳိးဗီဇကို ယူကာ အိပ္ခ်္အိုင္ဗီြ ဒဏ္ခံႏုိင္သည့္ မ်ဳိးဗီဇမ်ား အျဖစ္ ဓာတ္ခြဲခန္း တြင္ ေျပာင္းလဲ ၿပီးေနာက္ ေ၀ဒနာရွင္ထံ ထည့္သြင္းေပးကာ အိပ္ခ်္အိုင္ဗီြကို တိုက္မည့္ နည္းကိုလည္း စမ္းသပ္ ေနၾကၿပီ။

ဒါဟာေကာင္းမြန္တဲ့ ရည္ရြယ္ခ်က္နဲ႔ ရန္ပံုေငြတစ္ခု မတည္ဖို႔အတြက္ ေအာင္ျမင္မွာေသခ်ာတဲ့ နည္းလမ္းတစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ ၂၀၀၃ ခုႏွစ္ထဲကစတင္ျပီး ၁၂ ၾကိမ္ေျမာက္ျဖစ္သြားတဲ့ ဒီလႈပ္ရွားမႈမွာ အလွဴလုပ္သူေတြက AIDS တိုက္ဖ်က္ေရး လႈပ္ရွားမႈကို ေငြလႈရတာျဖစ္ျပီး ရုပ္သံမွာျပသမွာျဖစ္ပါတယ္။

အသက္ ၂၅ ႏွစ္ေအာက္ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီေရာဂါျဖစ္ပြားမႈ အႏၲရာယ္မ်ားသည့္ အသိုင္းအ၀ိုင္းအတြင္း ကြန္ဒံုးသံုးစြဲမႈ ျမင့္မားလာေသာ္လည္း လူဦးေရအခ်ဳိးအစား အနည္းငယ္သာ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီေရာဂါပိုး စစ္ေဆးမႈခံယူခဲ့ေၾကာင္း၊ မူးယစ္ေဆး၀ါး သံုးစြဲသူသံုးဦးလွ်င္ တစ္ဦးႏႈန္း၊ လိင္လုပ္သားသံုးဦးတြင္ ႏွစ္ဦးႏႈန္း၊ အမ်ဳိးသားအခ်င္းခ်င္း လိင္တူဆက္ဆံသူမ်ားတြင္ ထက္၀က္ႏႈန္းခန္႔ ပါ၀င္ေၾကာင္း သိရသည္။

ေနာက္ပိုင္းတြင္ ယင္းဖိုင္ဘာ အမွ်င္မ်ား၌ ေဆးပမာဏပိုမိုပါ၀င္ရန္ ျပဳလုပ္သြားမည္ျဖစ္ၿပီး၊ ယင္းကဲ့သို႔ ျပဳလုပ္ျခင္းအားျဖင့္ ေဆးပမာဏ မ်ားမ်ားအား ဖိုင္ဘာအမွ်င္နည္းနည္းအသံုးျပဳ႐ံုျဖင့္ ရ႐ွိႏိုင္မည္ျဖစ္သည္။ ယခုတီထြင္မႈက အမ်ိဳးသမီးမ်ားအား HIV မွ ပိုမိုထိေရာက္စြာႏွင့္ ႐ိုး႐ွင္းလြယ္ကူစြာ ကာကြယ္မႈေပးႏိုင္ လိမ့္မည္ဟု ေလ့လာသူမ်ားကလ အႀကံ ျပဳခဲ့သည္။

၁၃ ႏွစ္သမီးေလး၏ မေမွ်ာ္လင့္ပဲ အံ့အားသင့္ဘြယ္ေတြ႕ရွိမႈက AIDS ဆိုသည္မွာ အကာအကြယ္မဲ့ လိင္ဆက္ဆံမႈ၊ HIV ပါေသာ ေသြးသြင္းရာမွ ျဖစ္တက္သည့္အျပင္ လူသားမ်ား သဘာ၀မွ AIDS ကို မည္သို႔ ကူးစက္ႏိုင္ေၾကာင္း သဲလြန္စ တစ္ခုေပးခဲ့သည္။

အတြဲတခုမွာ တေယာက္မယ္ ေရာဂါရေန၊ ျပေနရင္ က်န္တေယာက္မွာလဲ ဘာမွ မျပေပမဲ့ပိုးရွိေနျပီ။ ဒါေပမဲ့ တေယာက္မွာ အဲလိုေတြ႔တိုင္း ေဖါက္ျပန္သူ ဆိုျပီး စြပ္စြဲလို႔လဲ မရျပန္ပါ။ HIV ရွိေနသူ လိင္လမ္းၾကြက္ႏို႔ အျဖစ္မ်ားတယ္။ ေဆးကုရလဲ ခက္တယ္။ Squamous Cell Carcinoma in Situ ကင္ဆာကနဦးျဖစ္ေနသူ အထူးကုနဲ႔ ကုသပါ။ Cervical Warts သားအိမ္ဝ ၾကြက္ႏို႔ကို Biopsy evaluation လုပ္ရမယ္။ အထူးကုသမႈ လုပ္ရမယ္။

လိက္ကတဆင့္ ကူးစက္မႈက အမ်ားဆံုးျဖစ္တယ္။ ျမန္မာျပည္ရဲ႕ တရားဥပေဒအရ လိင္နဲ႔ အသက္ေမြးမႈဟာ ရာဇဝတ္မႈျဖစ္တယ္။ ရန္ကုန္ျမိဳ႕ တခုတည္းမွာ လိင္လုပ္ငန္း ဖြင့္ထားတဲ့ ေနရာေပါင္း ၁ဝဝဝဝ ေက်ာ္ ရွိတယ္။ လုပ္ကိုင္ေနသူေတြနဲ႔ လာေရာက္သူေတြထဲက ၇ဝ-၉ဝ% မွာ လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္ေရာဂါေတြ ရွိေနၾကတယ္။ HIV စမ္းသပ္မႈလုပ္ထားသူ ၂၅% ထက္နည္းတယ္။

အခ်မ္းသာဆံုး အေမရိကန္ရဲ႕ လူနည္းစုေတြဟာ တတိယ ကမၻာလို႔ေခၚတဲ့ မဖြံ႕ၿဖိဳးေသးတဲ့ အေျခအေန လူေနမႈ အဆင့္မွာပဲ ရွိေနေသးတယ္ ဆိုတာကုိ ျပေနတာပါပဲ။ ဒါေၾကာင့္ ဖြံ႕ၿဖိဳးစ တုိင္းျပည္ေတြ အထူးသျဖင့္ ျမန္မာလို ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈကုိ ျဖဳန္းခနဲ ဒိုင္းခနဲ အရွိန္ခပ္ျပင္းျပင္းနဲ႔ လုပ္ၾကမယ့္ ေနရာေတြမွာ ခ်မ္းသာတဲ့ လူေတြဟာ သိသိသာသာ ပိုၿပီး ခ်မ္းသာၾကၿပီး ဆင္းရဲတဲ့ သူေတြဟာ ပိုၿပီး ဆင္းရဲလာလို႔ ကြာဟခ်က္ဟာ ႀကီးသထက္ ႀကီးလာမွာပဲ။

လိင္ဆက္ဆံရာ အသံုးျပဳတဲ့ ေနရာမွန္သမွ်မွာ ေရာဂါရတယ္။ လိင္အဂၤါ၊ ပါးစပ္၊ စအို။ ေနာက္ၿပီး မေအကေန ကေလး။ မူးယစ္ေဆး ေသြးျပန္ေၾကာ ထိုးနည္းေတြကေနလဲ ကူးႏိုင္တယ္။ လိင္အဂၤါေတြမွာသာ မဟုတ္ဘဲ တျခားေနရာေတြမွာပါ ေရာဂါရတတ္တယ္။ အဲလိုျဖစ္တာေတြကပိုဆိုးတယ္။ Systemic STDs တကိုယ္လံုးကို ျပန္႔တဲ့အဆင့္လို႔ ေခၚတာေတြက HIV, Hepatitis B (ဘီ) ပိုး၊ Hepatitis C (စီ) ပိုးနဲ႔ Herpes လိင္လမ္းေရယံုေတြ ျဖစ္တယ္။